Αρχική / Ιστορία / Η λίστα του George Orwell

Η λίστα του George Orwell

«Η πολιτική γλώσσα…είναι σχεδιασμένη για να κάνει τα ψέματα να μοιάζουν με αλήθειες και τη δολοφονία σεβαστή, και να δίνει μια εντύπωση στερεότητας στον ατόφιο αέρα.»
George Orwell, Η πολιτική και η Αγγλική γλώσσα (1946)

Το 1998 η Daily Telegraph παρουσίασε ένα άρθρο με τον τίτλο «Σοσιαλιστικό Ίνδαλμα Έγινε Καταδότης». Το άρθρο αφορούσε τον George Orwell, που βάφτισαν καταδότη λόγω μιας λίστας που έδωσε στις αγγλικές μυστικές υπηρεσίες, με ονόματα ατόμων που έκρυβαν την έλξη τους για τον Κομουνισμό/σταλινισμό από την κοινή γνώμη, παριστάνοντας τους δημοκρατικούς αριστερούς. Οι Paul Lashmar και James Oliver στο βιβλίο τους Britains Secret Propaganda War την βάφτισαν ‘μαύρη λίστα’, λέγοντας ότι η εικόνα του αριστερού Orwell δέχτηκε ένα χτύπημα από το οποίο δεν θα συνέρχονταν ποτέ.

A page from Orwell’s list (source)
A page from Orwell’s list (source)

 

Ας δούμε πώς διαδραματίστηκαν τα γεγονότα και αν η κατηγορία στέκει.

Το 1948 ιδρύθηκε το IRD (Information Research Department – Τμήμα Έρευνας Πληροφοριών), τμήμα του Υπουργείου Εξωτερικών που ιδρύθηκε με στόχο την στράτευση συγγραφέων για την παραγωγή υλικού που θα προπαγάνδιζε τον δημοκρατικό σοσιαλισμό, την εποχή που, λίγο μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο, μέρος της, αριστερής κυρίως, κοινής γνώμης άρχισε να γοητεύεται από τον σταλινισμό.

Μέλος του IRD ήταν η Celia Kirwan, νύφη του συγγραφέα Arthur Koestler, την οποία ο Orwell ήξερε προσωπικά και είχε ζητήσει σε γάμο χρόνια πριν, για να πάρει αρνητική απάντηση. Όταν το 1949 ο Orwell ήταν σε σανατόριο λόγω της φυματίωσης, που έγινε η αιτία θανάτου του λιγότερο από ένα χρόνο μετά, η Kirwan τον επισκέφτηκε για να τον «στρατολογήσει». Αυτός πρότεινε μερικά ονόματα αλλά αρνήθηκε να γράψει στην υπηρεσία του IRD λόγω προβλημάτων υγείας και γιατί προτιμούσε να μην γράφει κατά παραγγελία. Της έδωσε όμως μια λίστα με 38 ονόματα (άλλες πηγές λένε 35) με άτομα που το IRD θα έπρεπε να αποφύγει, γιατί έκρυβαν τις προθέσεις τους, και στην πραγματικότητα ήταν αντίθετα με τους στόχους του IRD. Τα ονόματα περιλάμβαναν πρόσωπα της κοινής γνώμης, συγγραφείς, ηθοποιούς και πολιτικούς, από τους οποίους ο ίδιος μόνο μερικούς ήξερε προσωπικά.

Αυτά είναι τα γεγονότα, και οι κατηγορίες κατά του Orwell που παρουσιάζονται βάση αυτών θα μπορούσαν να συνοψιστούν ως εξής:

  1. Ο Orwell συνεργάστηκε με μυστικές υπηρεσίες.
  2. Συνέταξε μια μαύρη λίστα.
  3. Κατονόμασε κομμουνιστές, προδίδοντας τα ιδανικά που υπερασπιζόταν περί κοινωνικών ελευθεριών και κατά παντός είδους ολοκληρωτισμού.
  4. Πρόδωσε την εμπιστοσύνη των προσώπων της λίστας.

Ας δούμε αν οι κατηγορίες έχουν κάποια αλήθεια.

  1. Όταν ακούμε τη φράση «μυστικές υπηρεσίες», το μυαλό κάνει συνειρμούς για παρακολουθήσεις, απαγωγές, φυλακίσεις, βασανιστές, ασφαλίτες, ρουφιάνους, εκτελέσεις. Όπως ειπώθηκε, το IRD ήταν μια καθαρά γραφειοκρατική υπηρεσία, με στόχο την υπεράσπιση της δημοκρατίας και την καταπολέμηση του κομμουνισμού αλλά και του φασισμού, μέσω της δημιουργίας προπαγανδιστικού υλικού. Μόνο το γεγονός ότι ανήκε στο Υπουργείο Εξωτερικών την κάνει τυπικά «μυστική» υπηρεσία. Με το IRD συνεργάστηκε ο Arthur Koestler και ο Bertrand Russell, μεταξύ άλλων.
  2. Μαύρη λίστα ήταν, και είναι, μια λίστα όπου αυτοί που αναγράφονται αποκλείονται από το εργασιακό περιβάλλον τους για πολιτικούς λόγους και όχι λόγω κακής αποδοτικότητας στη δουλειά τους. Αυτός είναι ο λόγος που μια μαύρη λίστα είναι τόσο απεχθής και μόνο τέτοια μπορεί να είναι μια λίστα που χαρακτηρίζεται ως «μαύρη». Η λίστα του Orwell δεν πληροί αυτήν την προϋπόθεση, αφού τα πρόσωπα της λίστας δεν θα απορρίπτονταν από το επιθυμητό τους επάγγελμα, αλλά μόνο από την συγκεκριμένη ανάθεση από το IRD.
  3. Ο Orwell ήταν ήδη προσκείμενος στους στόχους του IRD. Ήταν σθεναρός (και δημόσια δηλωμένος) πολέμιος του σταλινισμού, την ίδια στιγμή που σύγχρονοί του δήθεν αριστεροί είτε είχαν αποτύχει από το να επαγρυπνούν για την απειλή μιας ουτοπίας που θα μπορούσε να μετατραπεί σε ολοκληρωτικό καθεστώς (όπως η σταλινική), ή συνειδητά έκλειναν τα μάτια σε «αναγκαίες» φρικαλεότητες του σοβιετικού ηγέτη, για το κοινό καλό. Βιβλία και άρθρα που έγραψε είχαν αυτόν τον στόχο, οπότε δεν χρειάστηκε καν να πειστεί για τη συγγραφή της λίστας. Μια λίστα που είχε μάλιστα αρχίσει να συντάσσει χρόνια πριν, σε διαφορετική μορφή αρχικά, όταν κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου προσπαθούσε με τον φίλο του Richard Rees να μαντέψει ποιοι συμπατριώτες τους θα στρέφονταν στο πλευρό του Ναζισμού αν ο Χίτλερ κατάφερνε να κυριεύσει την Αγγλία. Ο Rees το χαρακτηρίζει σαν ένα «παιχνίδι σαλονιού» parlor game») κατά το οποίο πραγματεύονταν «ποιος ήταν πράκτορας ποιανού και υπολογίζοντας μέχρι ποιο σημείο προδοσίας ήταν προετοιμασμένοι να φτάσουν» τα εν λόγω πρόσωπα. Το παιχνίδι το συνέχισαν και μετά τον πόλεμο, στραμμένο πια στους φιλικά προσκείμενους στον σταλινισμό.
  4. Για την ακρίβεια, είχε δημόσια επιτεθεί σε πρόσωπα που κατέληξαν και στη λίστα. Δεν έκανε κάτι στα κρυφά που δεν το είχε ήδη κάνει σε κοινή θέα. Εξάλλου, πόσο μπορεί να βλάψει μια λίστα που περιλαμβάνει πρόσωπα που ο Orwell δεν ήξερε καν προσωπικά; Ο Orwell απλά συμπέρανε κρυφές σκέψεις συγγραφέων, από τα γραπτά και τις πράξεις τους, έγραψε δημόσια τα συμπεράσματα αυτά και τα κοινοποίησε και στο IRD. Δεν μετέφερε σε τρίτους λόγια που ανταλλάχτηκαν εμπιστευτικά. Αν κάποιος κατηγορήσει ένα γνωστό πολιτικό ή καλλιτεχνικό πρόσωπο σαν βασιλόφρονα που παριστάνει τον δημοκράτη, χωρίς να έχουν οι δύο καν συστηθεί, είναι καταδότης;

Η αλήθεια είναι, έτσι όπως εξελίχτηκε η ιστορία, ότι η ύπαρξη της λίστας δεν έκανε κακό σε κανένα από τα πρόσωπα που την απάρτιζαν και δεν θα μπορούσε να κάνει κακό. Ήταν μια λίστα με ονόματα που δεν θα έπρεπε να προσεγγίσει το IRD για την αντι-κομμουνιστική προπαγάνδα του, όχι μια λίστα που θα οδηγούσε σε ένα κυνήγι μαγισσών τύπου Μακάρθι. Ο ίδιος μάλιστα, έγραψε στην Kirwan σε γράμμα, για τη λίστα πως: «δεν πιστεύω να μάθει στους φίλους σου τίποτα που δεν ξέρουν». Ο Orwell εξάλλου είχε ανοιχτά τοποθετηθεί αρνητικά στην κήρυξη του Κομμουνιστικού Κόμματος ως παράνομου, και είχε υπογράψει επίσημη αίτηση για τη μείωση της ποινής του Alan Nunn-May, ο οποίος είχε παραδώσει πυρηνικές φόρμουλες στη Σοβιετική Ένωση, οπότε δεν πρέπει να τον φανταστούμε σαν τον ‘λυσσασμένο’ αντικομουνιστή, όπως τον παρουσιάζουν οι εχθροί του, ακόμα κι αν ήταν ανένδοτος αντι-σταλινιστής.

Και δεν πρέπει να ξεχνάμε πως απέναντί του είχε το σταλινικό καθεστώς –σε αυτό είναι που αντιτάχτηκε. Το είχε βιώσει και από κοντά αυτό το καθεστώς, έστω εξ αντιπροσώπων του, και ήξερε για τι ήταν ικανό. Στην Ισπανία, όπου ο ίδιος συμμετείχε στον εμφύλιο στο πλευρό των ριζοσπαστικών δυνάμεων (αναρχικοί, τροτσκιστές, κομμουνιστές, δημοκρατικοί…) ενάντια στις δυνάμεις του φασίστα Φράνκο, μέχρι που οι κομμουνιστικές ομάδες βλέποντας πως οι αναρχικοί αρχίζουν να παίρνουν τα ηνία της επανάστασης και άρα αυτοί θα έπαιρναν και τα ηνία της χώρας μετά τον πόλεμο αν έχανε ο Φράνκο, έκαναν αντεπανάσταση διώκοντας τους αναρχικούς και τους τροτσκιστές (και τον ίδιο τον Orwell), φτάνοντας μέχρι και σε εκτελέσεις ηγετικών στελεχών και όχι μόνο, ενώ ο Orwell πρόλαβε και διέφυγε εγκαίρως πίσω στην Αγγλία

Φυσικά όλα αυτά δεν απέτρεψαν τους εχθρούς του Orwell από το να τον κατηγορήσουν σαν χαφιέ και προδότη, και φυσικά ο Orwell είχε πολλούς εχθρούς, και στη δεξιά, με τις βολές του κατά του ιμπεριαλισμού, του αποικιοκρατισμού και του φασισμού, αλλά και στην αριστερά, με τα αντι-σταλινιστικά κείμενά του.

Πηγές:

Δείτε και αυτό

Όταν ο Κάστρο ζήτησε πυρηνικό ολοκαύτωμα

“Χωρίς αμφιβολία ο Κουβανικός λαός θα είχε πολεμήσει γενναία αλλά, επίσης χωρίς αμφιβολία, ο Κουβανικός …

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *