Αρχική / Ιστορία / Κινηματογραφώντας ψέματα και μια απολογία γενοκτονίας – Το Braveheart και το Apocalypto του Mel Gibson

Κινηματογραφώντας ψέματα και μια απολογία γενοκτονίας – Το Braveheart και το Apocalypto του Mel Gibson

Είδαμε ήδη τις ιστορικές ελευθερίες που πήρε ο Μελ Γκίμπσον όταν έγραψε και σκηνοθέτησε Τα Πάθη του Χριστού, αλλά δεν ήταν ούτε η πρώτη φορά που ο Γκίμπσον παραποίησε την ιστορία για το καλό των εισπράξεών του, ούτε η τελευταία. Λίγα χρόνια πριν Τα Πάθη, είχε σκηνοθετήσει και πρωταγωνιστήσει στο Braveheart. Η ταινία αφορά την επανάσταση των υπόδουλων στους Άγγλους Σκοτσέζων, τον 13ο αιώνα. Μια κύρια αιτία της εξέγερσης, όπως μας δείχνει η ταινία, είναι η πρακτική της «Πρώτης Νύχτας» όπου ένας Άγγλος άρχοντας είχε το δικαίωμα να «εγκαινιάσει» μια νεόνυμφη την πρώτη νύχτα του γάμου, με τελικό σκοπό να εξαφανιστεί το γένος των υπόδουλων. Μόνο που δεν υπάρχει ίχνος αποδείξεων ότι κάτι τέτοιο συνέβαινε οπουδήποτε, παρά μόνο κάποιοι αστικοί μύθοι που άρχισαν να κυκλοφορούν μετά τον Μεσαίωνα.

Ο φτωχός πλην τίμιος, λοιπόν, Γουίλιαμ Γουάλας παντρεύεται την αγαπημένη του στα κρυφά, μέχρι που οι Άγγλοι στρατιώτες της επιτίθενται και τελικά την σκοτώνουν. Αυτό οδηγεί τον ήρωα στην εξέγερση, και στην ηγεσία της επανάστασης κατά του Βασιλιά. Στην πραγματικότητα, ο Γουάλας ήταν ένας ακτήμονας, που για να κάνει επανάσταση χρειάστηκε να του πειράξουν οι Άγγλοι τα χωράφια, και όχι να του σκοτώσουν τη γυναίκα. Η εξέγερσή του ξεκίνησε έναν χρόνο μετά την εισβολή των Άγγλων στη Σκωτία, κάτι που σημαίνει ότι το πρώτο κομμάτι της ταινίας, όπου ο Γουάλας παρουσιάζεται να έχει γεννηθεί στη σκλαβιά («που κρατάει για 100 χρόνια») και οι Άγγλοι του σκοτώνουν τον πατέρα, είναι ολοκληρωτικά αποκύημα της φαντασίας του σεναριογράφου. Στην ταινία, ένας από τους σημαντικότερους συμμάχους του ήταν ο Robert the Bruce, ο οποίος σε μια μάχη τον προδίδει, για να οδηγηθεί στη συνέχεια στον δήμιο. Στην πραγματικότητα, ο Robert ποτέ δεν τον πρόδωσε -αντιθέτως, τον υποστήριζε. Το πιο αξιοπερίεργο είναι ότι το παρωνύμιο «Braveheart» (Γενναία Καρδιά) δεν αποδόθηκε στον Γουάλας, αλλά στον Robert! Μετά τον θάνατό του μάλιστα, κουβαλούσαν την βαλσαμωμένη καρδιά του Robert στο δρόμο για τα Ιεροσόλυμα κατά τη διάρκεια μιας σταυροφορίας.

“Braveheart” is not the one on the left
Κι όμως, ο «Braveheart» είναι στα δεξιά

Ακόμα και οι ενδυματολογικές επιλογές της ταινίας είναι εντελώς ανιστόρητες, καθώς οι Σκοτσέζοι δε φορούσαν κιλτ παρά μόνο 4 αιώνες μετά τα γεγονότα στα οποία αναφέρεται η ταινία, και δεν έβαφαν το πρόσωπό τους παρά για να τρομάζουν τους Ρωμαίους κατακτητές, 800 χρόνια πριν!!! Είναι σαν μια ταινία για την Ελληνική Επανάσταση όπου οι πρωταγωνιστές είναι ντυμένοι με χιτώνες που φορούσε ο Σωκράτης.

Όλα αυτά οδήγησαν σε αντιδράσεις από Σκοτσέζους που προσβλήθηκαν με την απεικόνιση ενός εθνικού τους ήρωα (Robert the Bruce) ως προδότη και με τις υπόλοιπες ανακρίβειες να μειώνουν την ιστορία τους σε ένα γραφικό παραμύθι χολιγουντιανών προδιαγραφών. Από την άλλη, δεν έλειψαν και οι κατηγορίες για Αγγλοφοβία κατά του Γκίμπσον, και για υποδαυλισμό του αντιβρετανικού αισθήματος των Σκοτσέζων που (μάλλον αγνοώντας τις παραπάνω ιστορικές ανακρίβειες) οδήγησε σε έξαρση ξενοφοβικές συμπεριφορές και προκαταλήψεις την εποχή που κυκλοφόρησε η ταινία.

Wong millennium… (photo)
Λάθος χιλιετία… (photo)

Στην τελευταία του σκηνοθετική απόπειρα, το Apocalypto, περιγράφει τις τελευταίες μέρες του πολιτισμού των Μάγια, μέχρι την άφιξη των Ευρωπαίων εξερευνητών. Οι ακραίες σκηνές βίας δεν λείπουν και από αυτήν την ταινία, η οποία χρησιμοποιώντας το ίδιο τέχνασμα για να υποστηρίξει μια δήθεν αντικειμενικότητα στην εξιστόρηση (τη χρήση της γλώσσας των αρχαίων Μάγια αυτήν τη φορά) καταλήγει να δίνει την εντύπωση στον θεατή ότι αυτό που βλέπει είναι αντιπροσωπευτικό ενός ολόκληρου λαού. Οι σκηνές φρίκης είναι δύσκολο να περιγραφούν σε κάποιον που δεν έχει δει την ταινία, που είναι γεμάτη με βιασμούς, απαγωγές, ανθρωποθυσίες, σαδισμό, σκοταδισμό, αντιμετώπιση ανθρώπων σαν να ήταν ζώα και λοιπά ανθρώπινα πάθη που θα θέλαμε να είχαμε αφήσει εξ ολοκλήρου στο παρελθόν μας. Όμως οι ανθρωποθυσίες που απεικονίζει ο Γκίμπσον δεν ήταν καν πρακτική των Μάγια, αλλά των Αζτέκων. Ο Γκίμπσον, ο οποίος συμμετείχε στη συγγραφή του σεναρίου, συγχωνεύει δύο λαούς σύμφωνα με το τι θεωρεί ενδιαφέρον για να προκαλέσει τη μεγαλύτερη απόλαυση.

Είναι άδικο για τους Μάγια να απεικονιστούν αποκλειστικά σε τέτοιους τόνους, καθώς είναι ένας λαός με πλούσια πολιτιστική παράδοση και τεράστια επιτεύγματα στις επιστήμες και στις τέχνες, στην πνευματικότητα και στην αρχιτεκτονική δομή των πόλεων. Ο θεατής όμως μένει με την εντύπωση ότι οι Μάγια ήταν ένας λαός άγριων, με βαρβαρικές διαθέσεις, με αποτέλεσμα ακτιβιστές της Γουατεμάλας (απόγονοι των Μάγια) να κατηγορήσουν τον Γκίμπσον για ρατσιστική απεικόνιση του λαού τους. Τον Γκίμπσον κατηγόρησε και για λογοκλοπή ένας Μεξικάνος σκηνοθέτης που γύρισε την ταινία “Return to Aztlan” με παρόμοιο θέμα.

One of the most extreme scenes (photo)
Μια από τις πιο ακραίες σκηνές (photo)

Στο τέλος του Apocalypto, αφού ο πρωταγωνιστής έχει πάρει εκδίκηση από τον βασικό ανταγωνιστή, και ενώ τον κυνηγάνε οι τελευταίοι εναπομείναντες εχθροί του σε μια σκηνή που φαίνεται ότι ο θάνατος είναι πια αναπόφευκτος, εμφανίζονται σαν από μηχανής θεοί οι Ισπανοί αποικιοκράτες, με τα επακόλουθα που όλοι γνωρίζουμε: Όσοι ιθαγενείς δεν πέθαναν από ασθένειες που έφεραν οι Ευρωπαίοι, γίνανε σκλάβοι ή σκοτώθηκαν βίαια σε μια γενοκτονία που δύσκολα μπορεί να συγκριθεί με άλλη. Κι όμως, ο Γκίμπσον τους παρουσιάζει σαν σωτήρες, έχοντας μάλιστα ξεκινήσει την αφήγησή του με το πνευματικό απόσταγμα: «Ένας μεγάλος πολιτισμός δεν κατακτιέται από τα έξω, αν δεν έχει ήδη αυτοκαταστραφεί εκ των έσω». Η φράση ανήκει στον William Durant, ιστορικό και φιλόσοφο, που την χρησιμοποίησε για να περιγράψει την πτώση της Ρώμης, ως συνέπεια της πάλης των τάξεων, της πτώσης του εμπορίου της, του γραφειοκρατικού δεσποτισμού της, της πνιγηρής φορολογίας και των καταστρεπτικών πολέμων που διεξήγαγε. Δεν γνωρίζω κατά πόσο ο ίδιος ο Durant γενίκευσε σε αξίωμα αυτό το ρητό, αλλά όταν ο Γκίμπσον το χρησιμοποιεί στα πλαίσια της ιστορίας που περιγράφει και δεδομένου του φινάλε που προσφέρει, παίρνει το ρόλο του απολογητή του ιμπεριαλισμού, κατηγορώντας τα θύματα για το έγκλημα που βίωσαν. Είναι σαν να μας λέει ότι οι Μάγια άξιζαν ό,τι έπαθαν, ότι έφταιγαν οι ίδιοι για την σφαγή τους, ότι «καλά να πάθουν»˙ ότι χρειάζονταν σωτηρία από τους καλούς Χριστιανούς, έχοντας καταδικάσει τους εαυτούς τους με τις σκοταδιστικές τελετές που μόλις μας έδειξε. Αυτή φυσικά ήταν και η δικαιολογία που χρησιμοποιούσαν οι Χριστιανοί επί 500 χρόνια για την εξολόθρευση και καταδυνάστευση των Μάγια. Χώρια που οι εξερευνητές έφτασαν στη νέα ήπειρο 6 αιώνες μετά την πτώση των Μάγια στην κλασική τους περίοδο, η οποία παρουσιάζεται στην ταινία.

Thank god for the Christians coming to save the savages… (photo)
Ευτυχώς που ήρθαν οι Χριστιανοί να σώσουν τους Μάγια…(photo)

Δείτε:

History Buffs: Braveheart

History Buffs: Apocalypto

Δείτε και αυτό

Οι Μόντι Πάιθον, η Ζωή του Μπράιαν και η Ιερά Εξέταση

Οι Μόντι Πάιθον δεν περίμεναν να αντιμετωπίσουν την Ιερή Εξέταση όταν γυρνούσαν τη «Ζωή του …

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *