Αρχική / Θρησκεία / Ο Ύπουλος Αντισημιτισμός του Mel Gibson και της Βίβλου

Ο Ύπουλος Αντισημιτισμός του Mel Gibson και της Βίβλου

«Αυτή είναι μια ταινία για ένα θέμα που κανένας δεν θέλει να αγγίξει, όπου ομιλούνται δύο νεκρές γλώσσες˙ στο Λος Άντζελες πιστεύουν ότι είμαι τρελός, και μπορεί να είμαι».
Μελ Γκίμπσον

Ο Μελ Γκίμπσον αποφάσισε να αναλάβει, εκτός από το σενάριο και τη σκηνοθεσία (σε συνεργασία με το Άγιο Πνεύμα, όπως είπε ο ίδιος), και την παραγωγή της ταινίας του για τα Πάθη του Χριστού, όταν δέχτηκε αντιδράσεις ήδη κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της. Όταν ολοκλήρωσε το φιλμ, χαρακτηρίστηκε σαν αντισημιτικό και τα στούντιο αρνήθηκαν να το διανείμουν, οπότε ο Γκίμπσον ανέλαβε και την προώθηση και διανομή της, με μετριοπαθή προβολή στα ΜΜΕ. Το φιλμ το πρότειναν μέσα σε εκκλησίες οι παπάδες στους πιστούς τους, αφού πολλοί το θεωρούσαν έναν καλό τρόπο να προσηλυτισθούν οι μη θρησκευόμενοι. Σαν εργαλείο προσηλυτισμού μάλλον δεν είναι πολύ αποτελεσματικό, αφού δεν προβάλλεται σχεδόν καθόλου το μήνυμα του Ιησού (οι διδαχές του), αλλά μόνο τα βασανιστήρια των τελευταίων ωρών της ζωής του, κάνοντας το θέαμα μάλλον νοσηρό για κάποιον που δεν ξέρει ήδη το περιεχόμενο της Καινής Διαθήκης. Για τον Γκίμπσον, αυτές οι στιγμές της ζωής του Ιησού είναι «οι πιο συναρπαστικές, οι πιο οδυνηρές, οι πιο σκληρές, οι πιο όμορφες».

Filming (photo)
Στα γυρίσματα (photo)

Η χρήση των αραμαϊκών και των λατινικών στην ταινία, και η έντονα ρεαλιστική απεικόνιση των βασανιστηρίων του πρωταγωνιστή, της δίνει μια επίφαση αληθοφάνειας˙ η ταινία μάς προτείνεται σχεδόν σαν ντοκιμαντέρ. Πέρα όμως από το προφανές ότι όλοι οι Εβραίοι (τουλάχιστον οι…καλοί της υπόθεσης) αναπαριστώνται από λευκούς Ευρωπαίους (η Μόνικα Μπελούτσι σε μια παντελώς ανούσια παρουσία), η ταινία δεν είναι πιστή αναπαράσταση της ιστορίας, ούτε καν πιστή αναπαραγωγή της βιβλικής αφήγησης. Βέβαια, κάθε σεναριοποίηση οποιουδήποτε βιβλίου ή ιστορικού γεγονότος, αναγκαστικά θα είναι επιλεκτική, αυτά όμως που επιλέγει ο κάθε συγγραφέας προδίδουν και τον χαρακτήρα του. Ο Γκίμπσον προσθέτει στοιχεία που δεν υπάρχουν στη Βίβλο, όπως την εικόνα του Σατανά σαν «ανδρόγυνη φιγούρα» (επηρεασμένος από την Kαθολική εικονογράφηση του διαβόλου), την εφεύρεση των σύγχρονων ψηλών τραπεζιών από τον ξυλουργό Ιησού (!?) και τον Ιούδα να κατατρέχεται από δαίμονες και από παιδιά με τερατώδη πρόσωπα πριν καταλήξει στην αυτοκτονία (ο Γκίμπσον επαναλαμβάνει συνεχώς σε συνεντεύξεις πως η πίστη του έχει τη συγχώρεση σαν κεντρικό της στοιχείο, αλλά αφού ο Ιούδας μετανόησε για την προδοσία του γιατί ο Γκίμπσον δε τον συγχωρεί;).

Πέρα από αυτές τις εμβόλιμες σκηνές που εισήγαγε ο δημιουργός της ταινίας, με την επιλεκτική διαλογή εδαφίων της βιβλικής εξιστόρησης κάνει τους Ρωμαίους να μοιάζουν με υποχείρια των Εβραίων ιερέων. Ο Ρωμαίος Επίτροπος της Ιουδαίας, Πιλάτος, παρουσιάζεται σαν έρμαιο των περιστάσεων, σαν κάποιος που θέλει να κάνει το σωστό (ή τουλάχιστον θέλει να μείνει αμέτοχος), αλλά δεν έχει τη δύναμη να το κάνει. Ο αυτοκράτορας στην ταινία τον έχει ήδη προειδοποιήσει ότι μια ακόμα εξέγερση των Εβραίων θα σημάνει το τέλος του. Όταν οι Φαρισαίοι τον φέρνουν προ τετελεσμένου και απαιτούν την θανάτωση του βλάσφημου ψευδοπροφήτη, ο Πιλάτος έρχεται σε αδιέξοδο, καθώς αν δεν τον θανατώσει, θα εξεγερθούν οι ιερείς – αν τον θανατώσει θα εξεγερθούν οι ακόλουθοι του Ιησού. Αποφασίζει λοιπόν να τον τιμωρήσει μόνο με μαστίγωμα (όχι με θάνατο) και μετά ξαναρωτάει τους Εβραίους τι επιθυμούν. Ο εβραϊκός λαός επιλέγει ομόφωνα την θανάτωση του Ναζωραίου και ο Πιλάτος νίπτει τας χείρας του. Ο Ραβίνος λέει «Το αίμα του είναι επάνω μας και επάνω στα παιδιά μας» (η ακριβής φράση από το Κατά Ματθαίον είναι «Και απεκρίθει όλος ο λαός και είπεν ‘Η ενοχή και η ευθύνη δια το χύσιμον του αίματός του ας έλθη επάνω μας και επάνω εις τα παιδιά μας’»), οδηγώντας τον στην σταύρωση. Η φράση αυτή αποσύρθηκε από την ταινία, αλλά μόνο από τους υπότιτλους, όχι από τους διαλόγους, που εκφέρονται στα αραμαϊκά. Το ότι δεν έκοψε εξολοκλήρου τη σκηνή με την παραπάνω φράση, όπως είχε δηλώσει ότι θα κάνει, δίνει τη δυνατότητα σε χώρες όπου η απειλή κατά των Εβραίων επεκτείνεται πέραν της φρασεολογίας (όπως η Συρία και η Αίγυπτος), να προβάλλουν την ταινία συμπεριλαμβανομένου του επίμαχου υπότιτλου. Ο Γκίμπσον παίζει ένα επικίνδυνο παιχνίδι που διαδραματίζεται εδώ και πολύ καιρό, όπου υπάρχουν Εβραίοι.

The unanimous vote of the Jews (photo)
Ομόφωνη η απόφαση των Εβραίων (photo)

Αυτή η φράση, μαζί με μια άλλη που εκφέρει ο Ιησούς στον Πιλάτο και παρέμεινε στην ταινία («εκείνος που με παράδωσε σ’ εσένα έχει μεγαλύτερη αμαρτία» – Κατά Ιωάννη 19:11), είναι που οδήγησαν σε διωγμούς και βιαιότητες κατά των Εβραίων επί 2.000 χρόνια, στη δημιουργία αυτού που αργότερα ονομάστηκε «αντισημιτισμός» και έφτασε σε αποκορύφωμα με το Ολοκαύτωμα. Γιατί ήταν οι Χριστιανοί ιερείς που κατηγορούσαν τον εβραϊκό λαό συλλογικά για θεοκτονία από τους άμβωνες των εκκλησιών τους. Ακόμα και η Καθολική εκκλησία όμως απέσυρε επίσημα την κατηγορία της θεοκτονίας κατά των Εβραίων, αν και περίμενε περίπου 20 χρόνια μετά το Ολοκαύτωμα για να το κάνει (λίγο αργά μάλλον). Από όσο γνωρίζω, η Ελληνική Ορθόδοξη εκκλησία δεν ακολούθησε το παράδειγμα, κάτι που έκανε ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου. Αυτό που θα έπρεπε να είναι προφανές σε κάθε νοήμονα άνθρωπο, ότι δηλαδή οι σύγχρονοι Εβραίοι δεν μπορεί να θεωρούνται υπόλογοι για ένα έγκλημα των προγόνων τους (αν θεωρηθεί έγκλημα των Εβραίων, βλ. παρακάτω), έπρεπε να περάσουν 20 αιώνες για να ειπωθεί. Και ο Μελ Γκίμπσον το παίρνει πίσω, αφήνοντας την φράση στο στόμα των Εβραίων, επειδή «έτσι λέει η Βίβλος». Η Βίβλος βέβαια λέει πολλά, και συμπεριλαμβάνει όλα εκείνα που κάθε σύγχρονος Χριστιανός περηφανεύεται ότι δοξάζει, αλλά ο σεναριογράφος Γκίμπσον τα αφήνει στην άκρη. Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η απόδοση υπερβίαιων εικόνων, τις οποίες καλούμαστε να δούμε με αγαλλίαση, αφού μας δείχνουν όσα μαρτύρησε ο Ιησούς «για μας». Θέλει να κάνει τους θεατές/πιστούς, ηδονοβλεψίες του αίματος, αφού στη σκέψη τους δεν θα πρέπει να είναι η ευχή να σταματήσουν τα βασανιστήρια, όχι μόνο επειδή ξέρουν ήδη το φινάλε, αλλά γιατί όσο πιο μεγάλο το μαρτύριο του Ιησού τόσο πιο μεγάλη η θυσία του, και άρα η ευγνωμοσύνη τους.

Στην πραγματικότητα, ο Ιησούς σταυρώθηκε επειδή αποτελούσε απειλή για το κατεστημένο – των Ρωμαίων από τη μια μεριά και των ισχυρών μεταξύ των Εβραίων από την άλλη. Δεν αποτελούσε απειλή για τον εβραϊκό λαό σαν σύνολο, ούτε υπήρχε «σύνολο του εβραϊκού λαού των πιστών» με την ίδια έννοια που υπάρχει σήμερα. Φαρισαίοι, Σαδδουκαίοι και Εσσαίοι της εποχής διαφωνούσαν μεταξύ τους για τους θρησκευτικούς νόμους και τις τελετές, καθώς και για την αποδοχή ελληνικών και ρωμαϊκών παραδόσεων. Ο Γκίμπσον τα αγνοεί όλα αυτά και μας δείχνει μια εικόνα όλων των Εβραίων να φέρονται κατά του Ιησού.  Ανήκει εξάλλου σε μια «αίρεση» που αρνείται την ισχύ του Πάπα, άρα και της απόσυρσης της θεοκτονικής κατηγορίας.

Φυσικά, η ίδια η Βίβλος είναι ιστορική πηγή, όσο ο Πάολο Κοέλο είναι φιλόσοφος. Για παράδειγμα, ό,τι ξέρουμε για τον Πιλάτο είναι αντίθετο με την παραπάνω εξιστόρηση, που κατά μεγάλο βαθμό μπορεί να βρεθεί και στην Βίβλο. Ο Πιλάτος δεν ήταν υποχείριο των Εβραίων, ούτε μπορεί να δικαιολογηθεί με ιστορικές αποδείξεις η αξίωση ότι τους έδινε ποτέ το δικαίωμα να διαλέξουν κάποιον φυλακισμένο για απελευθέρωση (όπως υποτίθεται ότι διάλεξαν τον Βαραββά έναντι του Ιησού). Δεν ήταν τόσο εύσπλαχνος ο Πιλάτος. Αντιθέτως μάλιστα, ο αυτοκράτορας Τιβέριος τον είχε επιπλήξει για τις ακρότητές του κατά των Εβραίων. Το να πει ένας Ρωμαίος αυτοκράτορας για κάποιον Επίτροπο ότι παραείναι βίαιος, είναι τουλάχιστον ενδεικτικό της διάθεσής του για συνδιαλλαγή με τους υπηκόους του. Βλέποντας όμως την ταινία κανείς, νομίζει ότι ο Πιλάτος είναι ο δούλος σε μια εβραϊκή αυτοκρατορία, όπου οι Εβραίοι τον χλευάζουν ανοιχτά, μπροστά στα μάτια του. Ο Πιλάτος φαίνεται να κάνει τα πάντα για να γλιτώσει τον Ιησού από το μαρτύριο, αλλά οι Εβραίοι επιμένουν να σταυρωθεί. Εμείς όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι δεν ήταν οι Εβραίοι που σκότωσαν τον Ιησού. Ήταν οι Ρωμαίοι, με την κατηγορία της ανταρσίας, επειδή απειλούσε το status quo. Τον σκότωσαν εξάλλου με τον ίδιο τρόπο που σκότωναν κάθε ένοχο για αυτήν την κατηγορία. Θανατώθηκε λοιπόν για την παραβίαση ενός κοσμικού νόμου, όχι ενός θρησκευτικού (όχι για βλασφημία, αλλά για πρόκληση εξέγερσης).

Σε αρθρογράφους που ήταν επικριτικοί απέναντι στο φιλμ του, ο Γκίμπσον έδειξε το πραγματικό του πρόσωπο, λέγοντας χαρακτηριστικά για τον Frank Rich των New York Times: «Ήθελα να τον σκοτώσω. Ήθελα τα σωθικά του σε παλούκι. Ήθελα να σκοτώσω το σκυλί του». Για αυτή τη δήλωση, αργότερα «απολογήθηκε» λέγοντας «ποτέ δε θα σκότωνα ένα σκυλί». Κάποια άλλα σχόλια, ρατσιστικά, σεξιστικά, ομοφοβικά και πολύ ακραία μπορείτε να ακούσετε εδώ. Για την Γουινόνα Ράιντερ (που είναι Εβραία) είπε ότι «ξέφυγε από τους φούρνους». Και ακόμα περισσότερα εδώ. Στο Ισραήλ, η ταινία δεν έχει κυκλοφορήσει, «από έλλειψη ενδιαφέροντος».

Filming (photo)
Στα γυρίσματα (photo)

Όσο για τις υπόλοιπες σκηνοθετικές απόπειρες του Γκίμπσον, δεν είναι η πρώτη φορά που παραποιεί την ιστορία για το καλό του ταμείου του (ούτε η πρώτη φορά που χρησιμοποιεί το σινεμά για να δικαιολογήσει τις ακραίες του πολιτικές και θρησκευτικές ευαισθησίες), αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία…

Διαβάστε:

Christopher Hitchens – The Gospel According To Mel

Mel Gibson and The Jews

Two Archaeologists Comment on “The Passion of the Christ”

Who Killed Jesus?

Is The Passion Historically Accurate?

Δείτε:

Συζήτηση για την ταινία (βίντεο στα αγγλικά)

God’s Lethal Weapon (βίντεο στα αγγλικά)

Δείτε και αυτό

Απαντώντας στους αρνητές του Ολοκαυτώματος

«Παρόλο που ο Χίτλερ και οι υπόλοιποι ναζί δεν έκρυψαν ποτέ τον πόλεμό τους κατά …

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *