Αρχική / Kostas Sapardanis (σελίδα 4)

Kostas Sapardanis

Ο Σατανάς του Κορανίου

[στο τέλος του άρθρου μπορείτε να βρείτε τα σχετικά εδάφια του Κορανίου]

16 British library Iranian Angels around Adam Description: Angels paying homage to Adam watched by Iblis (Satan). A miniature painting from a sixteenth century manuscript of Majalis al-'ushshaq ('The Assemblies of the Lovers'). Title of Work: Majalis al-'Ushshaq. Author: Kamal al-Din Husayn Gazurgahi Illustrator: - Production: Shiraz, Iran, c.1560
16 British library Iranian Angels around Adam
Description: Angels paying homage to Adam watched by Iblis (Satan). A miniature painting from a sixteenth century manuscript of Majalis al-‘ushshaq (‘The Assemblies of the Lovers’).
Title of Work: Majalis al-‘Ushshaq.
Author: Kamal al-Din Husayn Gazurgahi
Illustrator: –
Production: Shiraz, Iran, c.1560 (source)

Όταν ο Θεός έπλασε τον Αδάμ και την Εύα από λάσπη και φύσηξε μέσα τους το πνεύμα του, κάλεσε όλους τους αγγέλους να προσκυνήσουν μπροστά στο δημιούργημά του. Ο μόνος που αρνήθηκε ήταν ο Ιμπλίς, καθώς πίστευε πως ήταν ανώτερος από τον άνθρωπο αφού αυτός δημιουργήθηκε με φωτιά ενώ ο Αδάμ από χώμα. «Ιμπλίς» ήταν το όνομα ενός Jinn, τα οποία ήταν πλάσματα που δημιούργησε ο Θεός και ήταν παρεμφερή των Αγγέλων (κάποιοι, μάλιστα, χρησιμοποιούν τις λέξεις εναλλακτικά, και χαρακτηρίζουν τον Ιμπλίς «άγγελο»). Η διαφορά μεταξύ Αγγέλων και Jinn ήταν ότι οι Άγγελοι δεν μπορούσαν να παρακούσουν τον Θεό και, έτσι, δεν μπορούσαν να κάνουν κάτι λάθος. Αυτός είναι και ο λόγος που ο Ιμπλίς (η λέξη ίσως προέρχεται από το ελληνικό «διάβολος»), μη όντας Άγγελος, μπόρεσε και παράκουσε την εντολή του Θεού, και από εκείνη τη στιγμή ονομάστηκε Σατανάς Shaitan», λέξη που γενικά μεταφράζεται ως «εχθρός», «επαναστάτης», «κακός»). Έτσι, ο Ιμπλίς έγινε άπιστος λόγω της αλαζονείας του και ο Θεός τον καταράστηκε και τον εξόρισε. Αυτή η αλαζονεία του, η περηφάνια του, είναι που του έδωσε το παρωνύμιο «Άγγελος Παγώνι», όπως τον αποκαλούν κάποιοι λόγιοι του Ισλάμ, αλλά και οι Γιαζίντι στη δική τους θρησκεία, η οποία έχει πολλές ομοιότητες με τις αβρααμικές. Ο Σατανάς ζήτησε αναβολή μέχρι τη συντέλεια του κόσμου (ημέρα της Κρίσης, μέρα ανάστασης των ανθρώπων) και ο Θεός του την έδωσε. Επειδή ο Θεός τον έδιωξε, ο Σατανάς υποσχέθηκε πως θα παραμονεύει τους ανθρώπους για να τους αποτρέψει από τον ίσιο δρόμο του Θεού.

«Εγώ να σκύψω ενώπιον εκείνου τον οποίο έπλασες από λάσπη; Αν μου δώσεις καιρό μέχρι την ημέρα της Ανάστασης, θα εξαφανίσω (εκτός από λίγους) τους απογόνους εκείνου, τον οποίο ανύψωσες πάνω από μένα» (17.62).

Μόνο οι πιστοί δούλοι του Θεού δεν θα είναι δυνατό να εξαπατηθούν («Πάνω στους δούλους Μου, όμως, δεν έχεις καμία εξουσία. Αρκεί αυτοί να έχουν τον Θεό για προστάτη τους» 17.65). Ο Αλλάχ τότε είπε πως αυτός και οι οπαδοί του θα καταλήξουν στον Άδη, ο οποίος θα γεμίσει. Προστατευμένοι από την επιρροή του Σατανά ήταν μόνο ο Ιησούς και η Μαρία, καθώς η μητέρα της Μαρίας έθεσε την κόρη της και τους απογόνους της υπό την προστασία του Θεού, ώστε να αποτρέψει τις πανουργίες του Σατανά, και ο Θεός δέχτηκε.

Ο Αδάμ, λοιπόν, πήρε την εντολή να κατοικήσει στον Παράδεισο με τη γυναίκα του με μόνο περιορισμό να μην φάνε από ένα συγκεκριμένο δέντρο. Ο Σατανάς τους εξαπάτησε λέγοντάς τους ότι ο λόγος που ο Θεός τους απαγόρευσε να τρώνε από το συγκεκριμένο δέντρο ήταν πως οι καρποί του θα τους έκαναν αγγέλους και αθάνατους˙ πως επρόκειτο για το δέντρο της αιωνιότητας και της άφθαρτης εξουσίας. Αμάρτησαν, λοιπόν, τρώγοντας από το δέντρο και συναισθάνθηκαν τη γύμνια τους, αφού τους την υπέδειξε ο Σατανάς. Ο Θεός τους απευθύνθηκε ενώ προσπαθούσαν να καλυφθούν με φύλλα, αρνήθηκε να τους συγχωρέσει μετά από τα παρακάλια τους και τους τιμώρησε να κατεβούν στη Γη όπου η ζωή τους θα ήταν περιορισμένη, μέχρι να αναστηθούν τη μέρα της Κρίσης, και έσπειρε την έχθρα μεταξύ τους. «Στη συνέχεια, όμως, τον σπλαχνίστηκε ο Θεός. Έτσι, ο Αδάμ μετανόησε και καθοδηγήθηκε κοντά στον Κύριο στον ίσιο δρόμο» (20.122). Στο Ισλάμ δεν υπάρχει προπατορικό αμάρτημα.

Στους «γιους του Αδάμ» (δηλαδή στους ανθρώπους) έστειλε ρούχα και στολίδια και τους συμβούλεψε να μην ακούν τον Σατανά, που είναι εχθρός τους, ο οποίος θα τους προτρέπει να κάνουν το κακό και να λένε ψέματα για τον Κύριο, αλλά να πασχίζουν να είναι ευσεβείς. Ο Σατανάς θα χρησιμοποιεί το κρασί, τα τυχερά παιχνίδια και τα είδωλα για να γεννήσει το μίσος μεταξύ των ανθρώπων και την έχθρα, απομακρύνοντάς τους από την προσευχή. Ο Θεός θα αφήσει αυτούς που έχουν ως προστάτη τους τον Σατανά να καταστραφούν.

«Και όταν όλα τελειώσουν, ο Διάβολος θα τους πει: ‘Ο Θεός σάς έδωσε μια αληθινή υπόσχεση. Κι εγώ σάς έδωσα μια παρόμοια υπόσχεση, η οποία όμως ήταν απατηλή. Δεν είχα καμία εξουσία πάνω σας. Απλώς σάς κάλεσα και με ακολουθήσατε. Μην κατηγορείτε πλέον εμένα, αλλά τους ίδιους σας τους εαυτούς. Εγώ δεν μπορώ ούτε να δώσω ούτε να λάβω κάποια βοήθεια από εσάς. Όταν με εξισώσατε με τον Θεό, σίγουρα δεν πίστευα πως είμαι όμοιος με Εκείνον’. Φοβερά βασανιστήρια ετοιμάζονται για τους άδικους.» (14.22)

Οι άνθρωποι καλούνται να καταφύγουν στον Αλλάχ εναντίον των παρακινήσεων των δαιμόνων για να μην τους επηρεάσουν, ενώ όταν οι ασεβείς, καθώς ψυχομαχούν και παρακαλάνε για μια δεύτερη ευκαιρία ώστε να διορθώσουν τα λάθη τους, οι εκκλήσεις τους θα αγνοούνται.

Πριν τον προφήτη Μωάμεθ, σε όλους τους απόστολους και προφήτες που έστειλε ο Θεός στους ανθρώπους, ο Σατανάς έσπειρε εμπόδια στην αποστολή τους. Ο Θεός, όμως, επιτρέπει τη σωτηρία για αυτούς που δεν έχουν σκληρή καρδιά, για τους ευσεβείς. Οι υποδείξεις του Σατανά, έτσι, χρησιμεύουν ώστε να ξεχωριστούν αυτοί από τους «αναίσθητους» και ασεβείς που αρνήθηκαν την αλήθεια. «Οι δαίμονες πλησιάζουν όσους λένε ψέματα και είναι παραδομένοι στην ανομία» (26.222). Ο Σατανάς (ένας δαίμονας), εδώ, φαίνεται να  λειτουργεί σαν όργανο του Θεού, ο οποίος έτσι κι αλλιώς κυριεύει τα πάντα, όχι απλά σαν δοκιμασία που πρέπει να υπερνικήσει ο άνθρωπος, αλλά σαν ένα μέσο να μάθει ο Θεός ποιος πιστεύει σε αυτόν και ποιος όχι: «Ωστόσο, καμία εξουσία δεν είχε [ενν. ο Σατανάς] πάνω τους, παρά μόνο στον βαθμό που Εμείς ζητήσαμε (μέσω του Σατανά) να μάθουμε ποιος από αυτούς πιστεύει στη μέλλουσα ζωή και ποιος αμφιβάλλει» (34.21). Αυτοί που προσφέρουν ελεημοσύνη στους φτωχούς με μόνο κίνητρο την επίδειξη και χωρίς να πιστεύουν στον Θεό, αποδεικνύεται πως έχουν φίλο τον Σατανά. Ο Θεός είναι που δημιούργησε αυτόν τον εχθρό των προφητών, και πειρασμό των ανθρώπων, για να υπαγορεύει τα υπεροπτικά λόγια που ξεστομίζουν οι τυφλωμένοι. Είναι, όμως, στο χέρι του καθενός να απομακρυνθεί από τα τεχνάσματα του Σατανά, καθώς ο Θεός καλεί τους ανθρώπους να «μη σας θαμπώνει η ζωή του κόσμου τούτου˙ μη σας τυφλώνει η ματαιοδοξία ενάντια στον Θεό» (35.5). «Δεν ζητώ από εσάς καμία αμοιβή ούτε είμαι από εκείνους που ζητούν να κουβαλήσετε φορτίο ανώτερο από τις δυνάμεις σας» (38.86). Ο Σατανάς, όμως, μπορεί και να παραπλανά τους ανθρώπους ακόμα κι αν αυτοί πιστεύουν πως είναι στο δρόμο της σωτηρίας. «Υπόσχεται και γεννά πόθους» στους παραπλανημένους (4.119) και βγάζει από τη μνήμη των ανθρώπων τον Θεό (58.19). Αφού ο Σατανάς πείθει τον άνθρωπο να γίνει άπιστος, μετά του λέει «Δεν ανακατεύομαι σε ό,τι κάνεις, γιατί φοβάμαι τον Θεό, τον Κύριο του σύμπαντος» (59.16). «Το τέλος και των δύο θα είναι το πυρ το εξώτερον, όπου θα μείνουν για πάντα» (59.17). Όσο και να παρακαλάνε οι άπιστοι τον Θεό τη στιγμή που θα παρουσιαστούν μπροστά του για να κριθούν, αυτός δεν θα τους συγχωρήσει.

Ο Σατανάς εξουσιάζει μόνο όσους ξεστράτισαν από το δρόμο του Θεού και όσους εξισώνουν τον Θεό με άλλες θεότητες. «Ο άσωτος άνθρωπος είναι αδερφός του σατανά, ο οποίος υπήρξε αχάριστος προς τον Κύριό του» (17.27). «Η παράταξη του Σατανά είναι χαμένη» (58.19).

Ο Σατανάς είναι επίσης αυτός που σπέρνει στους ανθρώπους αμφιβολίες μέσω «συζητήσεων». «Μερικοί συζητούν για τον Θεό χωρίς να έχουν τις απαιτούμενες γνώσεις, αλλά ακολουθώντας τυφλά τους αποστάτες δαίμονες» (21.3). Όποιος συμμαχεί με αυτούς πρόκειται να οδηγηθεί στην ποινή της φωτιάς. «Όταν ακούσεις τους άπιστους να συζητούν για τις αποκαλύψεις Μας, να απομακρυνθείς από κοντά τους, έως ότου συζητήσουν για κάποιο άλλο θέμα» (6.68). «Πιστοί, όταν συζητάτε μεταξύ σας, μην κάνετε ως θέμα των συζητήσεών σας την αμαρτία, την έχθρα και την ανυπακοή εναντίον των εντολών του Αποστόλου, αλλά να μιλάτε για τη δικαιοσύνη και τον φόβο του Θεού. Να φοβάστε τον Κύριο, ενώπιον του Οποίου θα συγκεντρωθείτε όλοι. Οι μυστικές συνομιλίες είναι έργο του σατανά, ο οποίος επιδιώκει την καταστροφή σας. Κανένα κακό, όμως, δεν μπορεί να σας κάνει, χωρίς την άδεια του Θεού. Να εμπιστεύονται, λοιπόν, τον Θεό οι πιστοί μουσουλμάνοι» (58.9-10).

Και στη τζιχάντ, οι συζητήσεις παρουσιάζονται ως μέσο του Σατανά για να πλήξει τους εχθρούς του. Στη μάχη των μουσουλμάνων με τους κατοίκους της Μέκκας, οι πρώτοι κλήθηκαν να μνημονεύουν ακατάπαυστα το όνομα του Θεού και να «μην εγείρουν συζητήσεις», γιατί έτσι θα κάμψουν το θάρρος τους, ενώ οι δεύτεροι είχαν με το μέρος τους τον Σατανά, οποίος τους είχε υποσχεθεί πως είναι αήττητοι με βοηθό τον ίδιο, αλλά, όταν τα στρατεύματα ήρθαν σε σύγκρουση, τους γύρισε την πλάτη και αναίρεσε την υπόσχεσή του λέγοντάς τους: «βλέπω αυτό που εσείς δεν βλέπετε˙ φοβάμαι τον Θεό, του Οποίου οι τιμωρίες είναι φριχτές» (8.44-8.48).

Όταν βρίσκονται [ενν. οι άπιστοι] μαζί με τους πιστούς, λένε: «Πιστέψαμε κι εμείς». Όταν όμως βρίσκονται μαζί με τους διαβόλους τους, λένε: «Είμαστε μαζί σας˙ τους πιστούς τούς κοροϊδεύουμε» (2.14).

Ο Σατανάς οδηγεί τους ανθρώπους στην ειδωλολατρία, όπως έκανε με τους Αδίτες, τους Θαμουδίτες, το λαό της Σαβά και όσους τους πίστεψαν «παρόλο που ήταν έξυπνοι», κάνοντας τα έργα τους να φαίνονται όμορφα και ενάρετα και, έτσι, τους παραπλάνησε από τον ίσιο δρόμο (29.38 & 27.24). Οι ειδωλολάτρες είναι οι λειτουργοί του και αυτόν επικαλούνται όσοι λατρεύουν γυναικείες θεότητες.

Ο Αβραάμ, που θεωρείται απόστολος/προφήτης στο Ισλάμ, αναγνώρισε την πλάνη των ανθρώπων που λάτρευαν ψεύτικους θεούς χάρη στην αποκάλυψη σοφίας που έλαβε από τον Θεό, και ρώτησε τον πατέρα του γιατί πιστεύει σε είδωλα που δεν μπορούν να του χρησιμέψουν σε τίποτα. Τον παρότρυνε να μην λατρεύει τον Σατανά, που τον οδήγησε σε αυτήν την πλάνη, για να μην τιμωρηθεί από τον Αλλάχ. Ο πατέρας του τον έδιωξε οργισμένος, αυτός όμως έμεινε πιστός στον Αλλάχ, ο οποίος του χάρισε τον Ισαάκ και τον Ιακώβ.

Το Κοράνι ολοκληρώνεται με δύο ικεσίες που σκοπό έχουν να απομακρύνουν τον Σατανά και τους βοηθούς του:

Πες: «Ζητώ καταφύγιο στον Κύριο της χαραυγής,

για να σωθώ από την κακία των όντων που ο Εκείνος έπλασε.

Από τον κίνδυνο της ζοφερής νύχτας που μας αγκαλιάζει.

Από τον κίνδυνο των μάγων, οι οποίοι φτιάχνουν κόμπους και τους φυσούν.

Από τον κίνδυνο των φθονερών που στήνουν παγίδες» (113.1-5).

Πες: «Ζητώ καταφύγιο στον κύριο των ανθρώπων,

στον Βασιλιά των ανθρώπων,

στον Θεό των ανθρώπων,

κατά  της κακίας εκείνου που υπαγορεύει τους πονηρούς λογισμούς και κρύβεται,

εκείνου που εμπνέει το κακό στις καρδιές των ανθρώπων,

κατά των πνευμάτων και κατά των ανθρώπων» (114.1-6).

Angel, Persian miniature
Angel, Persian miniature

Εδάφια του Κορανίου όπου αναφέρεται ο Σατανάς

Εδάφια του Κορανίου όπου αναφέρεται ο Σατανάς

Το Κοράνι (=ανάγνωσμα, αφήγηση, εξιστόρηση) είναι η αποκάλυψη του Αλλάχ  (=Θεός) στον Προφήτη Μωάμεθ. Ομιλητής είναι σχεδόν εξολοκλήρου ο Αλλάχ, ο οποίος μιλάει είτε σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο είτε σε πρώτο ή τρίτο ενικό.

Παρακάτω βρίσκονται τα εδάφια όπου εμφανίζεται ο Σατανάς. Συμπεριέλαβα και όσα θεώρησα πως χρειάζονται για να παρουσιαστεί μια πλήρης ιστορία, όταν πρόκειται για αφήγηση γεγονότων.

2.14

Όταν βρίσκονται μαζί με τους πιστούς [ενν. οι άπιστοι], λένε: «Πιστέψαμε κι εμείς». Όταν όμως βρίσκονται μαζί με τους διαβόλους τους, λένε: «Είμαστε μαζί σας˙ τους πιστούς τούς κοροϊδεύουμε»

2.34

Και όταν είπαμε στους αγγέλους να προσκυνήσουν τον Αδάμ, όλοι τον προσκύνησαν, εκτός από τον Ιμπλίς (τον Σατανά), ο οποίος αρνήθηκε με αλαζονεία και έγινε άπιστος.

2.35

Και είπαμε στον Αδάμ: «Κατοίκησε στον Παράδεισο μαζί με τη γυναίκα σου, τρώτε γενναιόδωρα από τους καρπούς του, όπου κι αν βρίσκονται˙ μόνο σε τούτο το δέντρο μην πλησιάσετε, για να μην αμαρτάνετε».

2.36

Τότε ο Σατανάς κατάφερε να τους κάνει να αμαρτήσουν και να εκδιωχτούν από το μέρος που βρίσκονταν. Τότε τους είπαμε: «Κατεβείτε από εδώ, ως εχθροί μεταξύ σας˙ η γη θα χρησιμέψει σαν τόπος διαμονής σας και προσωρινά θα απολαμβάνετε τους καρπούς της».

2.102

Έκαναν ό,τι μηχανεύτηκαν και οι δαίμονες κατά της βασιλείας του Σολομώντα. Δεν ήταν ο Σολομώντας άπιστος αλλά οι δαίμονες. Αυτοί διδάσκουν στους ανθρώπους τη μαγεία και τη γνώση που από ψηλά έφεραν οι δύο άγγελοι της Βαβυλώνας, ο Χαρούτ και ο Μαρούτ[1]. Οι άγγελοι αυτοί δεν δίδασκαν σε κανέναν τη γνώση τους χωρίς να πουν: «Εμείς είμαστε ο Πειρασμός, πρόσεχε μη γίνεις άπιστος». Οι άνθρωποι έμαθαν από αυτούς τον τρόπο να προκαλούν διχόνοια στα ανδρόγυνα˙ οι άγγελοι όμως κανένα δεν έβλαψαν χωρίς την εντολή του Κυρίου. Ωστόσο, οι άνθρωποι μάθαιναν ό,τι τους έβλαπτε και όχι ό,τι μπορούσε να τους ωφελήσει. Ήξεραν ότι όποιος προτιμούσε τη μαγική αυτή γνώση, ήταν αποκλεισμένος από τη μέλλουσα ζωή. Σε τι εξευτελιστική τιμή ξεπούλησαν την ψυχή τους. Αλίμονο, να το ΄ξεραν!

2.168

Άνθρωποι, φάτε από τους επιτρεπτούς και καλούς καρπούς της γης˙ μην ακολουθείτε τα ίχνη του Σατανά, που είναι εχθρός σας.

2.169

Αυτός σάς διατάζει να κάνετε το κακό και σας διδάσκει να λέτε για τον Κύριό σας πράγματα που δεν ξέρετε.

2.208

Πιστοί, ασπαστείτε όλοι τον ισλαμισμό, την αληθινή θρησκεία. Μην ακολουθείτε τα ίχνη του Σατανά, που είναι κηρυγμένος εχθρός σας.

2.268

Ο Σατανάς σάς απειλεί με τη φτώχεια και σας προστάζει να κάνετε έργα αδιάντροπα. Ο Κύριος σας υπόσχεται την άφεση των αμαρτιών και το έλεός Του. Ο Θεός είναι ανεξάντλητος και πάνσοφος.

2.275

Όσοι εκμεταλλεύονται τα κέρδη της τοκογλυφίας, θα εγερθούν την ημέρα της Αναστάσεως (των νεκρών) όμοιοι με εκείνον τον οποίο μόλυνε ο Σατανάς με το άγγιγμά του. Και αυτό γιατί λένε ότι η τοκογλυφία δεν διαφέρει από την αγοραπωλησία. Ο Κύριος επέτρεψε την αγοραπωλησία κι απαγόρευσε την τοκογλυφία. Όποιος υπακούει σε αυτό το δίδαγμα του Θεού και βάζει τέρμα σε αυτήν την αδικία, θα πετύχει συγχώρηση για το παρελθόν του και το μέλλον του θα είναι στα χέρια του Θεού. Όσοι ξαναγυρίσουν στην τοκογλυφία, θα καταδικαστούν στη φωτιά της Κόλασης, όπου θα παραμείνουν αιώνια.

2.276

Θ Θεός αφανίζει την τοκογλυφία και αυξάνει την ελεημοσύνη. Δεν αγαπά τον ασεβή και τον αμαρτωλό.

3.36

…Θέτω αυτήν και τους απογόνους της υπό την προστασία Σου, για να τους φυλάς από τις πανουργίες του καταραμένου Σατανά».

3.155

Όσοι οπισθοχώρησαν την ημέρα της συμπλοκής των δύο στρατευμάτων, παραπλανήθηκαν από τον Σατανά για να τιμωρηθούν για την ανομία που είχαν κάνει. Ο Κύριος τους συγχώρησε ως επιεικής και μεγαλόψυχος.

3.175

Ο Σατανάς συχνά αποθαρρύνει τους οπαδούς του˙ μη φοβάστε εκείνον αλλά Εμένα, αν είστε πιστοί.

4.38

Ο Θεός απεχθάνεται όσους προσφέρουν ελεημοσύνη για επίδειξη και χωρίς να πιστεύουν σε Εκείνον και στην ημέρα της Κρίσης. Όποιος έχει φίλο του τον Σατανά, έχει κακό σύντροφο.

4.60

Μήπως δεν είδες, όσους ισχυρίζονται πως πιστεύουν σε ό,τι στάλθηκε σε σένα και στους προηγούμενους από σένα προφήτες, να επιδιώκουν να δικαστούν ενώπιον των θεών της ειδωλολατρίας[2], παρόλο που δεν επιτρέπεται να πιστεύουν σε αυτούς; Ο Σατανάς, όμως, προσπαθεί να τους παραπλανήσει, όσο μπορεί.

4.76

Όσοι πίστεψαν, πολεμούν στον δρόμο του Κυρίου˙ οι άπιστοι πολεμούν για τον Ταγούτ της ειδωλολατρίας. Πολεμήστε τους λειτουργούς του Σατανά, του οποίου τα τεχνάσματα είναι ανίσχυρα.

4.83

Αν πάρουν κάποια χαρμόσυνη είδηση ή κάποια άλλη που τους προκαλεί λύπη, τη διαδίδουν αμέσως˙ αν όμως τη γνωστοποιούσαν στον Προφήτη ή στους αρχηγούς τους, τότε, όσοι ήθελαν να ενημερωθούν, θα μάθαιναν ειδήσεις από τους πλέον υπεύθυνους. Αν η χάρη και η ευσπλαχνία του Κυρίου δεν επαγρυπνούσε για εσάς, οι περισσότεροι θα ακολουθούσαν τα βήματα του Σατανά.

4.117

Λατρεύουν γυναικείες θεότητες αντί για τον αληθινό Θεό και επικαλούνται τον καταραμένο Σατανά.

4.118

Το ανάθεμα του Θεού πάνω του! Είπε ο Σατανάς: «Θα κυριεύσω ένα μέρος των δούλων Σου.»

4.119

«Θα τους παραπλανήσω, θα τους γεμίσω με πάθη, θα τους διατάξω να κόβουν τα αφτιά μερικών ζώων, θα τους υποδείξω να μεταβάλουν τη φύση των όντων που δημιούργησε ο Θεός». Όποιος υποτάσσεται στον Σατανά καταστρέφεται.

4.120

Υπόσχεται και γεννά σε αυτούς πόθους˙ ο Σατανάς, όμως, υπόσχεται τα πάντα για να εξαπατήσει.

4.121

Αυτοί θα έχουν για κατοικία τους τη φωτιά της Κόλασης και δεν θα βρουν καμία διέξοδο.

5.90

Πιστοί, το κρασί και τα τυχερά παιχνίδια, τα είδωλα και η τύχη που αποκαλύπτεται από τα ειδωλολατρικά βέλη[3], είναι ανόσιες επινοήσεις του σατανά. Να τα αποφεύγετε και θα είστε ευτυχισμένοι.

5.91

Ο Σατανάς προσπαθεί να γεννήσει μεταξύ σας το μίσος και την έχθρα μέσω του κρασιού και των τυχερών παιχνιδιών, απομακρύνοντας το μυαλό σας από τον Κύριο και την προσευχή.

6.43

Η οργή Μας έπεσε πάνω τους, αλλά δεν ταπεινώθηκαν˙ αντιθέτως, η καρδιά τους έγινε σκληρή. Ο Σατανάς προετοίμασε τις πράξεις τους, όπως εκείνος ήθελε.

6.68

Όταν ακούσεις τους άπιστους να συζητούν για τις αποκαλύψεις Μας, να απομακρυνθείς από κοντά τους, έως ότου συζητήσουν για κάποιο άλλο θέμα. Αν ο Σατανάς σε κάνει να λησμονήσεις για λίγο την εντολή που σου δόθηκε και έπειτα την ξαναθυμηθείς, δεν πρέπει να παραμείνεις πλέον με τον λαό των ασεβών.

6.71

Πες τους: «Πώς θα επικαλεστούμε, αντί για τον Θεό, εκείνους οι οποίοι δεν μπορούν ούτε να μας ωφελήσουν ούτε να μας βλάψουν; Μήπως να ξαναγυρίσουμε στην αρχική μας λανθασμένη πορεία, τώρα που ο Θεός μάς οδήγησε στον δρόμο της σωτηρίας, και να συμπεριφερθούμε σαν κι αυτόν που παραπλανήθηκε από τους δαίμονες στα δάση και οι φίλοι του τον φωνάζουν για να τον επαναφέρουν στον ίσιο δρόμο, λέγοντας: «Έλα μαζί μας’;» Πες: «Ο σωστός δρόμος είναι του Θεού. Διαταχτήκαμε να υποταχτούμε στο θέλημα του Θεού, του Κυρίου του σύμπαντος».

6.112

Έτσι δημιουργήσαμε έναν εχθρό εναντίον κάθε προφήτη, τον πειρασμό των ανθρώπων και των πνευμάτων, για να υπαγορεύσει στους ανθρώπους και στα πνεύματα λόγια υπεροπτικά, τα οποία θα ξεστομίσουν μέσα στην τυφλότητά τους. Αν ο Κύριός σου ήθελε, δεν θα το έκαναν αυτό. Απομακρυνθείτε, λοιπόν, από αυτούς και από τα τεχνάσματά τους.

6.121

Είναι αμάρτημα να τρώτε σφάγια πάνω από τα οποία δεν προφέρθηκε το όνομα του Θεού. Οι δαίμονες θα παρακινήσουν τους οπαδούς τους να συζητήσουν μαζί σας πάνω σε αυτό. Αν τους ακούσετε, θα είστε ειδωλολάτρες.

6.142

Άλλα ζώα είναι χρήσιμα για φόρτωμα και άλλα για τροφή. Να τρώτε εκείνα που σας προμήθευσε ο Θεός και μην ακολουθείτε τα βήματα του Σατανά, ο οποίος είναι κηρυγμένος εχθρός σας.

7.11

Σας πλάσαμε και σας δώσαμε μορφή, κι έπειτα είπαμε στους αγγέλους: «Υποκλιθείτε στον Αδάμ». Και όλοι υποκλίθηκαν, εκτός από τον Ιμπλίς ο οποίος αρνήθηκε.

7.12

Και ο Κύριος τού  είπε: «Γιατί δεν υποκλίνεσαι στον Αδάμ, ενώ σε διατάζω;» Κι ο Ιμπλίς απάντησε: «Γιατί είμαι ανώτερος από αυτόν˙ Εσύ με έπλασες από φωτιά, ενώ αυτόν τον έπλασες από χώμα».’

7.13

«Φύγε από εδώ», είπε σε αυτόν ο Κύριος. «Εσύ δεν μπορείς να αυθαδιάζεις εδώ˙ είσαι επαίσχυντος».

7.14

«Δώσε μου αναβολή μέχρι τη συντέλεια του αιώνος», είπε ο Ιμπλίς.

7.15

«Την έχεις», είπε ο Κύριος.

7.16

«Και επειδή με έδιωξες, θα τους παραμονεύω στην άκρη του ίσιου δρόμου Σου», επανέλαβε ο Ιμπλίς.

7.17

«Έπειτα θα τους χτυπώ από παντού και λίγοι από αυτούς θα Σε ευγνωμονούν».

7.18

«Φύγε από εδώ, καταραμένε», του είπε ο Κύριος, «και απομακρύνσου εσύ και οι οπαδοί  σου από τούτα τα μέρη. Ο Άδης θα γεμίσει από όλους εσάς

7.19

Κι εσύ, Αδάμ, θα κατοικήσεις μαζί με τη γυναίκα σου στον Παράδεισο και θα τρώτε από όλους τους καρπούς του˙ μην πλησιάσετε όμως εκείνο το δέντρο, για να μην αμαρτήσετε».

7.20

Ο Σατανάς όμως τους υπέδειξε το κακό, για να τους αποκαλύψει πως ήταν γυμνοί, ενώ δεν το ήξεραν˙ τους είπε, λοιπόν: «Ο Θεός σάς απαγόρευσε να δοκιμάσετε τους καρπούς του δέντρου τούτου, για να μη γίνεται άγγελοι και παραμείνετε αθάνατοι».

7.21

Και ορκίστηκε να είναι έμπιστος σύμβουλός τους.

7.22

Τους εξαπάτησε λοιπόν με δόλο. Όταν έφαγαν από το δέντρο εκείνο, συναισθάνθηκαν πως ήταν γυμνοί και προσπαθούσαν να καλυφθούν με φύλλα που βρίσκονταν στον Παράδεισο. Τότε τους φώναξε ο Κύριος: «Δεν σας απαγόρευσα το δέντρο τούτο; Δεν είπα ότι ο Σατανάς είναι κηρυγμένος εχθρός σας;»

7.23

Κι εκείνοι απάντησαν: «Κύριέ μας είμαστε ένοχοι. Αν δεν μας συγχωρέσεις, πολυεύσπλαχνε, χαθήκαμε».

7.24

Κι ο Κύριος τους είπες: «Φύγετε. Εχθρότητα βάζω μεταξύ σας˙ θα έχετε τη γη για κατοικία και για πρόσκαιρο μέσο συντήρησης.

7.25

Θα ζείτε και θα πεθαίνετε σε αυτήν και από αυτήν θα αναστηθείτε».

7.26

Γιοι του Αδάμ, σας στείλαμε ρούχα για να καλύψετε τη γύμνια σας, και πολύτιμα στολίδια˙ το ένδυμα, όμως, της ευσέβειας είναι το πιο πολύτιμο. Αυτές είναι οι εντολές του Θεού. Ίσως τις θυμηθούν οι άνθρωποι.

7.27

Γιοι του Αδάμ, ας μη σας εξαπατήσει ο Σατανάς, όπως εξαπάτησε και τους πατέρες σας, διώχνοντάς τους από τον Παράδεισο, υποδεικνύοντάς τους τη γύμνια τους. Αυτός και οι όμοιοί του σας παρακολουθούν αόρατα. Εμείς δώσαμε τους διαβόλους ως προστάτες όσων δεν πιστεύουν.

7.28

Όταν οι διεφθαρμένοι κάνουν κάτι αισχρό, λένε: «Το έκαναν αυτό και οι πατεράδες μας και το διατάζει ο Θεός». Πες τους: «Ο Θεός δεν διατάζει αισχρά πράγματα. Γιατί αποδίδετε στον Κύριο κάτι που δεν γνωρίζετε;»

7.29

Πες τους: «Ο Κύριός μου υποδεικνύει τη δικαιοσύνη. Στρέψτε το πρόσωπό σας στο Ιερό Τέμενος και επικαλεστείτε τον Θεό με καθαρή καρδιά. Όπως σας δημιούργησε από το μηδέν, έτσι θα σας ξαναφέρει κοντά Του».

7.30

Άλλους ο Θεός καθοδηγεί στον ίσιο δρόμο και άλλους αφήνει στην καταστροφή. Οι τελευταίοι έχουν για προστάτη τους τον Σατανά αντί για τον Θεού και πιστεύουν πως πορεύονται σωστά.

7.200

Αν ο Σατανάς σε βάλει σε πειρασμό, ζήτα καταφύγιο κοντά στον Θεό, καθώς ο Κύριος ακούει και επιβλέπει τα πάντα.

7.201

Όταν μια οπτασία σταλθεί από τον Σατανά και θελήσει να βάλει σε πειρασμό όσους φοβούνται τον Θεό, αυτοί ας μνημονεύουν τον Κύριο και αμέσως θα δουν ξεκάθαρα.

7.202

Τα αδέρφια όμως του σατανά συνεχίζουν να παραπλανώνται και δεν μπορούν να προφυλάξουν τους εαυτούς τους.

8.44

Όταν βρεθήκατε απέναντι στον εχθρό, ο Θεός τον παρουσίασε ολιγάριθμο. Το έκανε για να ολοκληρώσει το έργο του Θεϊκού Του θελήματος. Σε Εκείνον θα καταλήξουν τα πάντα.

8.45

Πιστοί, όταν βρίσκεστε ενώπιον εψθρικών στρατευμάτων, να είστε ακλόνητοι και να μνημονεύετε ακατάπαυστα το όνομα του Θεού, για να πετύχετε.

8.46

Να υπακούτε στον Θεό και στον Απόστολό Του. Μην εγείρετε συζητήσεις, γιατί θα κάμωουν το θάρρος σας και θα αφαιρέσουν από εσάς την επιτυχία. Να έχετε υπομονή, γιατί ο Θεός είναι μαζί με όσους έχουν υπομονή.

8.47

Μην ενεργείτε σαν τους κατοίκους της Μέκκας που ξεκίνησαν από την πόλη τους με αυθάδεια και επιδεικτικά, προκειμένου να απομακρύνουν τον λαό από τον δρόμο του Κυρίου. Ο Κύριος γνωρίζει τις πράξεις τους.

8.48

Ο Σατανάς είχε ήδη προετοιμάσει τα έργα του, λέγοντάς τους: «Σήμερα είστε αήττητοι, εγώ είμαι βοηθός σας». Όταν όμως τα δύο στρατεύματα ήρθαν σε σύγκρουση, ο Σατανάς τούς γύρισε την πλάτη και τους είπε: «Αναιρώ κάθε υποχρέωσή μου απέναντί σας˙ βλέπω αυτό που εσείς δεν βλέπετε˙ φοβάμαι τον Θεό, του Οποίου οι τιμωρίες είναι φριχτές».

12.5

«Παιδί μου», απάντησε ο Ιακώβ, «μην αφηγηθείς αυτό το όνειρο στα αδέρφια σου, καθώς μπορεί να σε φθονήσουν, επειδή ο Σατανάς είναι κηρυγμένος εχθρός των ανθρώπων.

12.6

Ο Θεός θα σε επιλέξει και θα σου διδάξει τη σημασία των οραμάτων. Θα γεμίσει με αγαθά εσένα και τη γενιά του Ιακώβ, όπως ευεργέτησε τους προγόνους μας, τον Αβραάμ και τον Ισαάκ. Ο Κύριός σου είναι παντοδύναμος και πάνσοφος».

12.42

Έπειτα είπε ο Ιωσήφ σε εκείνον που επρόκειτο να απελευθερωθεί: «Όταν ελευθερωθείς, να με θυμηθείς και να μεσολαβείς υπέρ μου στον αφέντη σου». Με παρέμβαση, όμως, του Σατανά, ξέχασε εκείνος να μεσολαβήσει στον αφέντη του υπέρ του Ιωσήφ. Έτσι, ο Ιωσήφ έμεινε στη φυλακή για μερικά χρόνια.

12.100

Κι έβαλε σε θρόνο ψηλό τους γονείς του, οι οποίοι έσκυψαν το πρόσωπό τους για να τον προσκυνήσουν. «Πατέρα», είπε ο Ιωσήφ, «να η εξήγηση του ονείρου μου. Ο Κύριός μου το πραγματοποίησε πια αυτό, αφού με ευεργέτησε και με έσωσε από τη φυλακή και οδήγησε εσάς κοντά μου από την έρημο, ενώ ο Σατανάς με είχε χωρίσει από τα αδέρφια μου. Ο Κύριος είναι καλοκάγαθος με όποιον Εκείνος θέλει˙ είναι παντογνώστης και πάνσοφος.

14.22

Και όταν όλα τελειώσουν, ο Διάβολος θα τους πει: «Ο Θεός σάς έδωσε μια αληθινή υπόσχεση. Κι εγώ σάς έδωσα μια παρόμοια υπόσχεση, η οποία όμως ήταν απατηλή. Δεν είχα καμία εξουσία πάνω σας. Απλώς σάς κάλεσα και με ακολουθήσατε. Μην κατηγορείτε πλέον εμένα, αλλά τους ίδιους σας τους εαυτούς. Εγώ δεν μπορώ ούτε να δώσω ούτε να λάβω κάποια βοήθεια από εσάς. Όταν με εξισώσατε με τον Θεό, σίγουρα δεν πίστευα πως είμαι όμοιος με Εκείνον». Φοβερά βασανιστήρια ετοιμάζονται για τους άδικους.

15.14

Ακόμα κι αν ανοίξουμε μπροστά τους [ενν. τους άπιστους] τις πύλες του ουρανού, ακόμα κι αν έμπαιναν από αυτές,

15.15

το μόνο που θα έλεγαν θα ήταν: «Τα μάτια μας δεν βλέπουν καλά από τη μέθη. Βεβαίως, βρισκόμαστε υπό την επήρεια κάποιας μαγείας».

15.16

Τοποθετήσαμε στον ουρανό τα ζώδια και τα βάλαμε σε τάξη γι’ αυτούς που τα παρατηρούν.

15.17

Και τα προφυλάσσουμε από την προσβολή του καταραμένου Σατανά.

15.18

Αν κανείς δαίμονας μπει στον ζωδιακό για να κατασκοπεύσει, αμέσως χτυπιέται από πύρινο βέλος που το βλέπουν όλοι.

15.28

Να θυμάσαι πως ο Κύριος είπε στους αγγέλους Του: «Πλάθω τον άνθρωπο από λάσπη, φτιάχνοντας τα προπλάσματα από χώμα

15.29

Όταν του δώσω μορφή και φυσήξω σε αυτόν το πνεύμα Μου, σκύψτε ενώπιόν του και προσκυνήστε τον».

15.30

Όλοι οι άγγελοι υποκλίθηκαν.

15.31

Μόνο ο Ιμπλίς αρνήθηκε να είναι με αυτούς που υποκλίθηκαν ενώπιον του ανθρώπου.

15.32

Τότε ο Θεός είπε: «Γιατί δεν είσαι μαζί με αυτούς που υποκλίθηκαν;»

15.33

«Ποτέ δεν θα υποκλιθώ ενώπιον του ανθρώπου, τον οποίο έπλασες από λάσπη, από προπλάσματα φτιαγμένα από χώμα».

15.34

Τότε ο Θεός τού είπε: «Φύγε από εδώ˙ είσαι απόβλητος.

15.35

Καταραμένος να είσαι μέχρι την ημέρα της Κρίσεως».

15.36

Και ο Ιμπλίς απάντησε: «Κύριε, περίμενε μέχρι την ημέρα της Ανάστασης των ανθρώπων».

15.37

Κι ο Κύριος του είπε: «Έστω, ας περιμένω

15.38

μέχρι την καθορισμένη μέρα».

15.39

«Κύριε», πρόσθεσε ο Ιμπλίς, «επειδή με άφησες να πλανηθώ, θα υπονομεύσω τους ανθρώπους πάνω στη γη και θα προσπαθήσω να τους εξαπατήσω όλους,

15.40

εκτός απ’ τους πιστούς Σου δούλους».

15.41

Κι ο Κύριος είπε: «Το να είναι κανείς δούλος Μου είναι και ο δρόμος της αληθινής σωτηρίας,

15.42

αφού δεν έχεις καμία εξουσία πάνω σε αυτούς˙ έχεις εξουσία μόνο σε όσους καταφέρεις να παραπλανήσεις και σε ακολουθούν.

15.43

Η κατοικία που τους υποσχόμαστε είναι η Κόλαση της φωτιάς.

15.44

Αυτή έχει επτά πύλες, σε καθεμία από τις οποίες θα μαζευτεί μια διαφορετική ομάδα.

15.45

Όσοι φοβούνται τον Κύριο, θα μπουν σε κήπους με τρεχούμενα νερά,

15.46

όπου θα τους πούμε: ‘Μπείτε εν ειρήνη και μείνετε ασφαλείς από κάθε κίνδυνο’

15.47

Θα απομακρύνουμε από την καρδιά τους κάθε ψέμα˙ θα ζουν μαζί σαν αδέλφια και θα αναπαύονται σε κρεβάτια, βλέποντας ελεύθερα ο ένας τον άλλον

15.48

Δεν θα κουράζονται καθόλου και δεν θα διωχτούν ποτέ από την κατοικία αυτή».

16.63

Ορκίζομαι στον Θεό ότι πριν από εσένα στείλαμε και άλλους αποστόλους στους διάφορους λαούς. Ο Σατανάς, όμως, ο τωρινός προστάτης τους, προκαθόρισε τις πράξεις των απίστων˙ θα τιμωρηθούν σκληρά.

16.98

Όταν διαβάζεις το Κοράνι, ζήτα καταφύγιο κοντά στον Θεό κατά του καταραμένου Σατανά,

16.99

ο οποίος δεν έχει καμία εξουσία πάνω στους πιστούς, εφόσον αυτοί έχουν εμπιστοσύνη στον Κύριο.

16.100

Ο Σατανάς εξουσιάζει μόνο όσους ξεστράτισαν από τον δρόμο του Θεού και όσους εξισώνουν τον Θεό με άλλες θεότητες.

17.27

Ο άσωτος άνθρωπος είναι αδερφός του σατανά, ο οποίος υπήρξε αχάριστος προς τον Κύριό του.

17.53

Πες στους δούλους Μου να είναι ευγενικοί, επειδή ο Σατανάς μπορεί να σπείρει ζιζάνια μεταξύ τους. Ο Σατανάς είναι κηρυγμένος εχθρός των ανθρώπων.

17.61

Και είπαμε στους αγγέλους: «Υποκλιθείτε ενώπιον του Αδάμ». Και όλοι υποκλίθηκαν, εκτός από τον Ιμπλίς, ο οποίος είπε: «Εγώ να σκύψω ενώπιον εκείνου τον οποίο έπλασες από λάσπη;

17.62

Αν μου δώσεις καιρό μέχρι την ημέρα της Ανάστασης, θα εξαφανίσω (εκτός από λίγους) τους απογόνους εκείνου, τον οποίο ανύψωσες πάνω από μένα».

17.63

«Φύγε από εδώ εσύ και όσοι από τους ανθρώπους σε ακολουθήσουν˙ όλοι θα έχετε για αμοιβή σας το πυρ το εξώτερον. Τι γενναιόδωρη αμοιβή!

17.64

Προσέλκυσε με τη φωνή σου όποιον μπορείς, πέσε πάνω τους έφιππος ή πεζός. Γίνε συνεταίρος τους στα πλούτη τους και στα παιδιά τους, δωσ’ τους υποσχέσεις. (Ο Σατανάς όμως δίνει υποσχέσεις μόνο για να εξαπατήσει τους ανθρώπους.)

17.65

Πάνω στους δούλους Μου, όμως, δεν έχεις καμία εξουσία. Αρκεί αυτοί να έχουν τον Θεό για προστάτη τους».

18.50

Όταν είπαμε στους αγγέλους: «Προσκυνήστε ενώπιον του Αδάμ», όλοι προσκύνησαν εκτός από τον Ιμπλίς, ο οποίος ήταν ένας από τα πονηρά πνεύματα. Αυτός αντέδρασε στις εντολές του Θεού. Μήπως θα πάρετε ως προστάτη σας τον Σατανά και τη γενιά του αντί για Εμένα; Αυτοί είναι εχθροί σας. Τι απαίσια ανταλλαγή κάνουν οι ασεβείς!

18.51

Όταν δημιούργησα τους ουρανούς και τη γη, δεν πήρα για μάρτυρές Μου τους ασεβείς, ούτε, όταν δημιούργησα τους ανθρώπους, πήρα ως βοηθούς Μου τους πλανημένους.

18.62

Προχώρησαν και είπε ο Μωυσής στον υπηρέτη του: «Δωσ’ μου να φάω˙ αρκετά τραβήξαμε στο ταξίδι αυτό».

18.63

«Τι λες;», απάντησε ο υπηρέτης. «Όταν σταθήκαμε κοντά σε αυτόν τον βράχο, δεν πρόσεξα, γιατί δεν το θυμήθηκα καθόλου. Το ψάρι. Ο Σατανάς με έκανε να το ξεχάσω, γιατί δεν το θυμήθηκα καθόλου. Το ψάρι πήρε τον δρόμο για τη θάλασσα. Τι παράξενο πράγμα!»

19.42

Ο Αβραάμ είπε στον πατέρα του: «Πατέρα, γιατί λατρεύεις αυτά που δεν βλέπουν, δεν ακούν και δεν μπορούν να σου χρησιμεύσουν σε τίποτα;

19.43

Πατέρα, μου αποκαλύφθηκε ένα μέρος της σοφίας, την οποία δεν πρόσεξες. Ακολούθησέ με και θα σε οδηγήσω στον ίδιο δρόμο.

19.44

Πατέρα, μη λατρεύεις τον Σατανά, γιατί αποστάτησε εναντίον του Πολυεύσπλαχνου.

19.45

Πατέρα, φοβάμαι μήπως σε χτυπήσει η τιμωρία του Μεγαλόψυχου και γίνεις προστατευόμενος του Σατανά».

[ο πατέρας του τον έδιωξε, αυτός έμεινε πιστός και ο Θεός του χάρισε τον Ισαάκ και τον Ιακώβ]

19.68

Ορκίζομαι στο όνομα του Κυρίου σου πως θα ενώσω όλους τους ανθρώπους και τους δαίμονες, κι έπειτα θα τους βάλω γονατισμένους γύρω από την Κόλαση.

19.69

Στη συνέχεια θα ξεχωρίσω όσους αποστάτησαν περισσότερο εναντίον του Πολυεύσπλαχνου.

19.70

Γνωρίζω περισσότερο από κάθε άλλον ποιους πρέπει να κατακάψω.

19.71

Κανείς από εσάς δεν θα μείνει χωρίς να καταστραφεί. Αυτή η απόφαση ορίστηκε και θεσπίστηκε από τον Κύριο, και θα αφήσω γονατισμένους τους κακούς.

20.115

Κάναμε με τον Αδάμ μια συμφωνία, την οποία αυτός λησμόνησε. Δεν βρήκαμε σε αυτόν σταθερότητα στις αποφάσεις του.

20.116

Όταν είπαμε στους αγγέλους: «Υποκλιθείτε ενώπιον του Αδάμ», όλοι υπάκουσαν εκτός από τον Ιμπλίς, ο οποίος αρνήθηκε να το κάνει αυτό.

20.117

Τότε είπαμε στον Αδάμ: «Αυτός είναι εχθρός δικός σου και της γυναίκας σου. Να προσέχετε μήπως σας διώξει από τον Παράδεισο και καταλήξετε στη δυστυχία.

20.118

Μέσα στον Παράδεισο δεν θα υποφέρεις ούτε από την πείνα ούτε από τη δίψα ούτε από τη γύμνια.

20.119

Δεν θα διψάσεις ούτε θα υποφέρεις από τη ζέστη».

20.120

Ο Σατανάς, όμως, εξαπάτησε τον Αδάμ, λέγοντάς του: «Αδάμ, θέλω να σου δείξω το δέντρο της αιωνιότητας και της άφθαρτης εξουσίας».

20.121

Ο Αδάμ και η Εύα έφαγαν από τον καρπό του δέντρου εκείνου και αποκαλύφθηκε η γύμνια τους. Άρχισαν τότε να μαζεύουν φύλλα για να καλύψουν τη γύμνια τους. Ο Αδάμ παράκουσε τον Κύριό του και καταστράφηκε.

20.122

Στη συνέχεια, όμως, τον σπλαχνίστηκε ο Θεός. Έτσι, ο Αδάμ μετανόησε και καθοδηγήθηκε κοντά στον Κύριο στον ίσιο δρόμο.

20.123

Είπε ο Θεός προς τον Αδάμ και την Εύα: «Φύγετε όλοι από τον Παράδεισο, εχθροί ο ένας του άλλου. Η καθοδήγηση του δρόμου της σωτηρίας θα δίνεται από Εμένα. Όποιος, όμως, απομακρυνθεί από τις εντολές Μου, θα ζήσει ζωή ανυπόφορη, και την ημέρα της Κρίσεως θα τον παρουσιάσουμε τυφλό να λέει: ‘Κύριε, γιατί μου αφαίρεσες την όραση, ενώ προηγουμένως την είχα;’

20.126

‘Γιατί περνούσαν από δίπλα σου τα σημάδια Μας και εσύ τα περιφρονούσες. Σήμερα κι εσύ επίσης θα περιφρονηθείς’».

20.127

Έτσι θα τιμωρήσουμε όποιον περιφρονεί και δεν πιστεύει τα σημάδια του Κυρίου του. Η τιμωρία της μέλλουσας ζωής θα είναι φριχτή και διαρκής.

21.3

Μερικοί συζητούν για τον Θεό χωρίς να έχουν τις απαιτούμενες γνώσεις, αλλά ακολουθώντας τυφλά τους αποστάτες δαίμονες.

21.4

Αποφασίστηκε ότι όποιος συμμάχησε μαζί τους θα χαθεί και θα οδηγηθεί στην ποινή της φωτιάς.

22.52

Πριν από εσένα, δεν στείλαμε κανέναν απόστολο ούτε προφήτη, χωρίς να σπείρει ο Σατανάς εμπόδια στην αποστολή τους. Ο Θεός όμως εξαφανίζει τα εμπόδια του Σατανά και επικυρώνει τα δικά Του λόγια. Ο Κύριος είναι παντογνώστης και πάνσοφος.

22.53

Ο Θεός, όμως, το επιτρέπει αυτό για να χρησιμεύσουν οι υποδείξεις του Σατανά ως απόδειξη για τους αναίσθητους, των οποίων η καρδιά έχει σκληρύνει. Οι ασεβείς κατέληξαν σε απόσχιση από την αλήθεια.

23.97

Πες: «Κύριε, σε Σένα κατέφυγα εναντίον των παρακινήσεων των δαιμόνων.

23.98

Εσύ είσαι το καταφύγιό μου, για να μη με αγγίξουν»

23.99

Ο ασεβής, όταν ψυχομαχά, φωνάζει: «Κύριε, γύρισέ με πίσω στη γη,

23.100

για να κάνω το καλό που παρέλειψα». «Όχι!» θα είναι η απάντηση του Κυρίου. Πίσω τους θα υψωθεί ένα φράγμα, μέχρι την ημέρα της ανάστασής τους.

24.21

Πιστοί, μην ακολουθείτε τα βήματα του Σατανά, γιατί, όποιος τα ακολουθεί, παρακινείται από τον Διάβολο στην ατιμία και στην παρανομία. Αν δεν υπήρχε η χάρη και η ευσπλαχνία του Θεού απέναντί σας, κανείς από εσάς δεν θα αθωωνόταν. Ο Θεός συγχωρεί όποιον Εκείνος θέλει˙ ο Θεός ακούει και γνωρίζει τα πάντα.

25.29

«…Αυτός μού έκρυψε από τα μάτια το Βιβλίο (Κοράνι) που μου αποκαλύφθηκε. Αλίμονο, ο Σατανάς εξαπατά τον άνθρωπο!»

26.210

Το Κοράνι δεν το έφεραν από τον ουρανό οι δαίμονες.

26.221

Να σας πω ποιους πλησιάζουν οι δαίμονες;

26.222

Οι δαίμονες πλησιάζουν όσους λένε ψέματα και είναι παραδομένοι στην ανομία.

26.223

Σε αυτούς διδάσκουν ό,τι πήρε το αφτί τους[4]. Οι περισσότεροι, λοιπόν, λένε ψέματα.

[έφτασε ο τσαλαπετεινός στον Σολομώντα και του είπε για τη Σαβά όπου εξουσιάζει μια γυναίκα τους άντρες]

27.24

«…Είδα ότι αυτή και ο λαός της λατρεύουν τον ήλιο αντί για τον Θεό. Ο Σατανάς τούς υποδεικνύει ότι αυτές οι πράξεις τους είναι ενάρετες. Ξεστράτισαν από τον δρόμο της αλήθειας και δεν πορεύονται σωστά….»

28.15

Μια μέρα, μπήκε κρυφά στην πόλη και συνάντησε δύο άντρες να μαλώνουν. Ο ένας ήταν ομόφυλός του, ενώ ο άλλος ήταν εχθρός του (Αιγύπτιος). Ο ομόφυλός του ζήτησε τη βοήθειά του κατά του εχθρού. Ο Μωυσής τον χτύπησε και τον σκότωσε. Μόλις, όμως, καταλάγιασε η οργή του, είπε: «Αυτό ήταν πράξη του Σατανά, ο οποίος, ως εχθρός μας, με παραπλανά».

29.38

Καταστρέψαμε τους Αδίτες και τους Θαμουδίτες, πράγμα το οποίο φαίνεται και από τα ερειπωμένα τους οικήματα. Ο Σατανάς είχε κάνει να φαίνονται όμορφα τα έργα τους και, παρόλο που ήταν έξυπνοι, τους παραπλάνησε από τον ίσιο δρόμο.

31.21

Όταν τούς λένε: «Ακολουθήστε ό,τι ο Θεός αποκάλυψε από ψηλά», απατούν: «Θα ακολουθήσουμε, καλύτερα, ό,τι βρήκαμε από τους πατεράδες μας». Τι θα γίνει, όμως, αν ο Σατανάς τούς προσκαλέσει στην τιμωρία της φωτιάς;

34.20

Ο Σατανάς αναγνώρισε ότι καλά τούς παραπλάνησε. Όλοι τον ακολούθησαν, εκτός από ένα μέρος των πιστών.

34.21

Ωστόσο, καμία εξουσία δεν είχε πάνω τους, παρά μόνο στον βαθμό που Εμείς ζητήσαμε (μέσω του Σατανά) να μάθουμε ποιος από αυτούς πιστεύει στη μέλλουσα ζωή και ποιος αμφιβάλλει. Ο Κύριός σου φυλάει τα πάντα.

35.5

Άνθρωποι, οι υποσχέσεις του Θεού είναι αληθινές. Μη σας θαμπώνει η ζωή του κόσμου τούτου˙ μη σας τυφλώνει η ματαιοδοξία ενάντια στον Θεό.

35.6

Ο Σατανάς είναι εχθρός σας και ως τέτοιον πρέπει να τον αντιμετωπίζετε. Αυτός καλεί τους συμμάχους του στη φωτιά της Κόλασης.

36.60

«Γιοι του Αδάμ, δεν κάναμε μαζί σας μια συμφωνία ότι δεν θα λατρέψετε τον Σατανά; Αυτός είναι κηρυγμένος εχθρός σας.

36.61

Να λατρεύετε Εμένα. Αυτός είναι ο δρόμος της σωτηρίας.

36.62

Ο Σατανάς πολλούς από εσάς κατάστρεψε. Δεν το καταλάβετε;

36.63

Να η Κόλαση, την οποία σάς υποσχέθηκα!

36.64

Ας καείτε σήμερα από τη φλόγα της, ως αντίποινα για τις πράξεις σας».

37.6

Το μέρος των ουρανών που είναι πιο κοντά στη γη, το στολίσαμε με τα στολίδια των αστερισμών,

37.7

και το προφυλάσσουμε από τους αποστάτες δαίμονες,

37.8

για να μην παραμονεύουν και ακούν όσα γίνονται στην ύψιστη συνέλευση, καθώς ανεβαίνουν από παντού,

37.9

σπρωγμένοι να παραδοθούν στην αιώνια τιμωρία.

37.10

Όποιος πλησιάσει για να κρυφακούσει κάποιο λόγο, θα χτυπηθεί με πύρινο βέλος[5].

38.41

Θυμήσου τον δούλο Μας, τον Ιώβ, ο οποίος απηύθυνε στον Κύριό του τα εξής λόγια: «Ο Σατανάς με πιέζει με την ασθένεια και με τα βάσανά μου».

38.71

Όταν ο Θεός είπε στους αγγέλους του: «Θα πλάσω τον άνθρωπο από χώμα

38.72

και, όταν του δώσω το πλήρες του σχήμα και εμφυσήσω σε αυτόν το πνεύμα Μου, τότε όλοι θα υποκλιθείτε ενώπιόν του».

38.73

Τότε όλοι οι άγγελοι υποκλίθηκαν ενώπιόν του,

38.74

εκτός απ’ τον Ιμπλίς, ο οποίος αρνήθηκε και φάνηκε αχάριστος.

38.75

«Ιμπλίς», αναφώνησε ο Κύριος, «γιατί δεν υποκλίνεσαι ενώπιον του όντος που έπλασα με τα χέρια Μου; Μήπως το κάνεις από υπεροψία ή επειδή βρίσκεσαι υψηλότερα;»

38.76

Κι ο Ιμπλίς απάντησε: «Εγώ έχω μεγαλύτερη αξία από αυτόν. Εσύ με έπλασες από φωτιά, ενώ αυτόν τον έπλασες από λάσπη».

38.77

Τότε ο Θεός φώναξε σε αυτόν: «Φύγε από εδώ, καταραμένε.

38.78

Η κατάρα Μου θα σε ακολουθεί μέχρι τη συντέλεια των αιώνων».

38.79

«Κύριε», είπε ο Ιμπλίς, «δώσε μου προθεσμία μέχρι τη ημέρα της Ανάστασης των ανθρώπων».

38.80

Κι ο Κύριος είπε: «Ας την έχεις

38.81

μέχρι τη στιγμή που έχει οριστεί».

38.82

«Ορκίζομαι στη δόξα Σου», πρόσθεσε ο Ιμπλίς, «ότι θα τους διαφθείρω όλους,

38.83

εκτός από όσους είναι δούλοι Σου πιστοί».

38.84

«Έτσι θα γίνει», είπε ο Θεός, «λέω την αλήθεια:

38.85

Θα γεμίσω την Κόλαση με όσους τυχόν σε ακολουθήσουν».

38.86

Πες τους: «Δεν ζητώ από εσάς καμία αμοιβή ούτε είμαι από εκείνους που ζητούν να κουβαλήσετε φορτίο ανώτερο από τις δυνάμεις σας.

38.87

Σκοπός του Κορανίου είναι η διαφώτιση.

38.88

Σε λίγο θα γνωρίσετε την τρομερή απειλή».

41.36

Αν ο Σατανάς σε σπρώχνει στο κακό, ζήτα καταφύγιο στον Θεό, ο Οποίος ακούει και γνωρίζει τα πάντα.

43.36

Όποιος επιδιώκει να αποφύγει τις παραινέσεις του Πολυεύσπλαχνου, θα συνδεθεί με τον Σατανά, ο οποίος θα είναι ο αχώριστος σύντροφός του.

43.37

Οι δαίμονες, όμως, παραπλανούν τους ανθρώπους από τον δρόμο του Θεού, ενώ οι άνθρωποι πιστεύουν πως πορεύονται στον δρόμο της σωτηρίας.

43.38

Μέχρι τη στιγμή, όμως, που θα φτάσουν ενώπιόν Μας και τότε θα αναφωνήσουν: ‘Μακάρι να μας χώριζε από τον Σατανά ένα διάστημα όσο οι δύο ανατολές του ήλιου! Τι απαίσιος σύντροφος!’.

43.39

Τα συγκινητικά σας αυτά λόγια δεν θα σας ωφελήσουν καθόλου την ημέρα εκείνη. Αν υπήρξατε άδικοι, ας είστε σύντροφοί του και στην τιμωρία».

43.62

Μη σας παραπλανά ο Σατανάς, ο κηρυγμένος εχθρός σας.

47.25

Ο Σατανάς υπαγορεύει τη συμπεριφορά εκείνων που επιστρέφουν στα βήματα που ακολουθούσαν προτού δουν καθαρά την κατεύθυνση του ίσιου δρόμου.

58.9

Πιστοί, όταν συζητάτε μεταξύ σας, μην κάνετε ως θέμα των συζητήσεών σας την αμαρτία, την έχθρα και την ανυπακοή εναντίον των εντολών του Αποστόλου, αλλά να μιλάτε για τη δικαιοσύνη και τον φόβο του Θεού. Να φοβάστε τον Κύριο, ενώπιον του Οποίου θα συγκεντρωθείτε όλοι.

58.10

Οι μυστικές συνομιλίες είναι έργο του σατανά, ο οποίος επιδιώκει την καταστροφή σας. Κανένα κακό, όμως, δεν μπορεί να σας κάνει, χωρίς την άδεια του Θεού. Να εμπιστεύονται, λοιπόν, τον Θεό οι πιστοί μουσουλμάνοι.

58.19

Ο Σατανάς τούς κυρίευσε και έβγαλε από τη μνήμη τους τον Θεό. Αυτοί σχηματίζουν την παράταξη του Σατανά. Η παράταξη, όμως, του Σατανά είναι χαμένη.

59.15

Ζουν όπως οι πρόγονοί τους και, παραλίγο, θα δοκίμαζαν τις συνέπειες των πράξεών τους, γιατί τους περιμένει σκληρή τιμωρία.

59.16

Κάνουν ό,τι και ο Σατανάς, ο οποίος λέει προς τον άνθρωπο: «Να είσαι άπιστος». Και, όταν ο άνθρωπος γίνει άπιστος, φωνάζει: «Δεν ανακατεύομαι σε ό,τι κάνεις, γιατί φοβάμαι τον Θεό, τον Κύριο του σύμπαντος».

59.17

Το τέλος και των δύο θα είναι το πυρ το εξώτερον, όπου θα μείνουν για πάντα. Αυτή είναι η αμοιβή των κακών.

81.25

Τούτο το Κοράνι δεν είναι τα λόγια του καταραμένου Σατανά.

113.1

Πες: «Ζητώ καταφύγιο στον Κύριο της χαραυγής,

113.2

για να σωθώ από την κακία των όντων που ο Εκείνος έπλασε.

113.3

Από τον κίνδυνο της ζοφερής νύχτας που μας αγκαλιάζει.

113.4

Από τον κίνδυνο των μάγων, οι οποίοι φτιάχνουν κόμπους και τους φυσούν.

113.5

Από τον κίνδυνο των φθονερών που στήνουν παγίδες».

114.1

Πες: «Ζητώ καταφύγιο στον κύριο των ανθρώπων,

114.2

στον Βασιλιά των ανθρώπων,

114.3

στον Θεό των ανθρώπων,

114.4

κατά  της κακίας εκείνου που υπαγορεύει τους πονηρούς λογισμούς και κρύβεται,

114.5

εκείνου που εμπνέει το κακό στις καρδιές των ανθρώπων,

114.6

κατά των πνευμάτων και κατά των ανθρώπων».

[1] Άγγελοι που επιλέχτηκαν απ’ τον Θεό να δικάσουν τους ανθρώπους. Θέλησαν όμως να διαφθείρουν μια γυναίκα και γι’ αυτό αποκλείστηκαν από τον ουρανό, καταδικασμένοι να ζήσουν στη Βαβυλώνα.

[2] Αυτό είχαν ζητήσει Εβραίοι που ήρθαν να δικαστούν ενώπιον του Μωάμεθ

[3] Οι Άραβες έβλεπαν την τύχη με επτά στον αριθμό βέλη που βρίσκονταν στον ναό του Καάμπα στη Μέκκα.

[4] Ό,τι κατάφεραν δηλαδή να ακούσουν από τα λόγια του Κορανίου στον ουρανό˙ έτσι οι πληροφορίες τους είναι διαστρεβλωμένες.

[5] Ερμηνεία του φαινομένου των μετεώρων.

Η μετάφραση είναι του Κ. Ι. Πεντάκη (από τις εκδόσεις Κάκτος, 2006) από όπου δανείστηκα  και τις υποσημειώσεις.

Απαντώντας στους απολογητές του Ισλάμ

Λες και δεν έχει ο πλανήτης αρκετή εμπειρία θρησκευτικής βίας καθ’ όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας ώστε να μπορεί να την αναγνωρίσει όταν τη βλέπει, μετά από κάθε ισλαμιστική τρομοκρατική επίθεση ξεκινάει νέο κύμα διαφωνιών για το αν η επίθεση είχε κάποια σχέση με το Ισλάμ ή όχι. Είναι κυρίως η Δύση που της είναι άβολο να κατηγορήσει τη συγκεκριμένη θρησκεία και ψάχνει να βρει οποιαδήποτε άλλη δικαιολογία για να αποφύγει την αντιπαράθεση. Οι απολογητές του Ισλάμ το έχουν κάνει τέχνη, και κάποιοι καριέρα, και εδώ θα δούμε τα πιο κοινά επιχειρήματα που παρουσιάζουν, και θα προσπαθήσουμε να τα αποκρούσουμε.

Logo made by Devon Tracy (source)
Logo made by Devon Tracy (source)

 

Η αυτοκτονία δεν επιτρέπεται στο Ισλάμ, άρα οι «αυτόχειρες βομβιστές» δεν είναι πραγματικοί Μουσουλμάνοι

            Οι αυτόχειρες βομβιστές δεν αυτοκτονούν ακριβώς˙ χρησιμοποιούν το σώμα τους σαν όπλο για να σκοτώσουν άλλους. Οι Μουσουλμάνοι δεν αναφέρονται σε αυτήν την πρακτική με αυτόν τον όρο, όπως κάνει η Δύση, αλλά σαν την πρακτική ενός «fedayin» ή «shahid», που σημαίνει «μάρτυρας». Το μαρτύριο («istishhad») επιτρέπεται και με το παραπάνω –για την ακρίβεια ο πιστός παροτρύνεται σε αυτό- ακόμα κι αν η αυτοκτονία απαγορεύεται (Κοράνι 4.29: «Μη σκοτώνετε οι ίδιοι τους εαυτούς σας»). Ένα από τα πολλά σχετικά εδάφια του Κορανίου είναι το 4.74: «Όποιος θυσιάζει τη ζωή του κόσμου τούτου για να κερδίσει τη μέλλουσα, πολεμά στον δρόμο του Θεού˙ είτε ηττηθεί είτε νικήσει, θα ανταμειφθεί πλουσιοπάροχα». (Για περεταίρω από το Κοράνι, τα Χαντίθ και τη Σίρα, κάντε κλικ εδώ)

            Επίσης, ο Μωάμεθ ο ίδιος προσπάθησε να αυτοκτονήσει. Το έκανε όταν αισθάνθηκε πως τον είχε εγκαταλείψει η θεϊκή έμπνευση. Καθώς ετοιμαζόταν να πηδήξει από κάποιο βράχο, ο αρχάγγελος Γαβριήλ εμφανίστηκε και τον σταμάτησε καθησυχάζοντάς τον πως ήταν όντως ο προφήτης του Αλλάχ (Bukhari, 9.87.111)˙ αυτό έγινε αρκετές φορές. Οπότε, ακόμα κι όταν ο ίδιος ο Προφήτης επιχείρησε αυτοκτονία, ο Γαβριήλ όντως τον σταμάτησε αλλά χωρίς ακριβώς να του πει πως η αυτοκτονία είναι ανεπίτρεπτη, σφάλμα ή αμαρτία –αλλά μόνο με το να απομακρύνει τις αμφιβολίες του, δηλαδή τον λόγο για τον οποίο είχε αποφασίσει να αυτοκτονήσει. Θα είχε συγχωρεθεί ο Μωάμεθ αν είχε ολοκληρώσει τον σκοπό του στην περίπτωση που ο Γαβριήλ δεν τον σταματούσε;

Δεν είναι το Ισλάμ, είναι ο «φανατισμός»

            Κανένας δεν μπορεί να είναι απλά «φανατικός», «ακραίος», «εξτρεμιστής» ή «φονταμενταλιστής». Μπορεί να είναι φανατικός σε κάτι (ή για κάτι). Ακροδεξιοί, ακροαριστεροί κτλ˙ όλοι είναι ακραίοι στην ιδεολογία που ασπάζονται. Άρα, μιλάμε για «Μουσουλμάνους εξτρεμιστές» ή για «ακραίους Ισλαμιστές», αν προτιμάτε.

«Ισλάμ» σημαίνει «ειρήνη»

Όχι, δεν σημαίνει ειρήνη. «Ισλάμ» είναι η αραβική λέξη που μεταφράζεται ως «υποταγή». Αυτό είναι είτε κάτι που έχει σημασία είτε όχι. Αλλά δεν πρέπει να αγνοείται ή να διαστρεβλώνεται.

Το Ισλάμ είναι η θρησκεία της ειρήνης

            Αν μια θρησκεία είναι ειρηνική, οι εξτρεμιστές και οι φονταμενταλιστές της θα είναι οι πιο φιλειρηνικοί άνθρωποι του πλανήτη. Είναι οι αρχικές ιδέες που σπρώχνουν αυτούς τους ανθρώπους σε βίαιο μονοπάτι. Αν η ιδεολογία είναι ειρηνική, ο εξτρεμιστής θα είναι έξτρα ειρηνικός˙ όχι ένας γενοκτονικός, αυτοκαταστροφικός, δολοφονικός μανιακός. Ο Σαμ Χάρις ήταν που έκανε γνωστό τον Τζεϊνισμό σε αυτό το πλαίσιο. Ο Τζεϊνισμός είναι μια θρησκεία που αποστρέφεται και απαγορεύει τη βία σε κάθε περίπτωση, με κάθε κόστος. Ο Γκάντι δανείστηκε αυτήν την ιδέα της μη-βίας και την πακετάρισε εκ νέου με το όνομα «πασιφισμός». Ο πιο εξτρεμιστής Τζεϊνιστής περπατάει με το βλέμμα στο έδαφος για να μην πατήσει κανένα έντομο. Όπως το έθεσε ο Χάρις: «όσο πιο τρελός Τζεϊνιστής είσαι, τόσο λιγότερο πρέπει να ανησυχούμε για σένα».

«Όχι όλοι»

            Φυσικά. Σαφώς και δεν είναι όλοι οι Μουσουλμάνοι βίαιοι/ομοφοβικοί/αντισημιτικοί ή οτιδήποτε άλλο. Κυριολεκτικά κανένας δεν το λέει αυτό (όχι, ούτε καν ο Τραμπ το λέει αυτό). Σε ποιον, λοιπόν, απευθύνεται η απάντηση;

            Και τώρα που συμφωνήσαμε πως «όχι όλοι»: πόσοι; Και ποιους πρέπει να μετρήσουμε; Με ποιους από τους Μουσουλμάνους έχετε πρόβλημα; Με τους τζιχαντιστές; Μήπως έχει σημασία που η ομοφοβία κυριαρχεί στις Μουσουλμανικές κοινότητες (σε βαθμό που να προκαλεί τη βία); Αν ενδιαφέρεστε για κοινωνικές και πολιτικές ελευθερίες, πρέπει να σας ενδιαφέρει και αυτό. Και αν ανησυχείτε για την άνοδο της ακροδεξιάς, τότε πρέπει να ανησυχείτε και για αυτούς που μεγαλώνουν με τη θεοκρατική αντίληψη της ζωής. 52% των Βρετανών Μουσουλμάνων επιθυμούν η ομοφυλοφιλία να γίνει παράνομη (ίσως πρέπει να το αντιπαραβάλουμε αυτό με το αντίστοιχο 10% επί του συνολικού πληθυσμού –επίσης εκπληκτικά υψηλό ποσοστό, νομίζω). Πέρα από την ομοφοβία, τον αντισημιτισμό, τον σεξισμό, την αποστροφή για την ελευθερία του λόγου και κάθε άλλη ελευθερία που απολαμβάνετε, η προώθηση ανελεύθερων ιδεών και πρακτικών είναι προβλήματα που μοιράζονται τόσο οι ακροδεξιοί όσο και οι υπερβολικά θρησκευόμενοι. Δυστυχώς, το Ισλάμ συγκεκριμένα είναι πολύ πίσω σε αυτά τα ζητήματα, και απέχει πολύ από το να μεταρρυθμιστεί, οπότε είναι κυρίως οι Μουσουλμάνοι μεταξύ των θρησκευόμενων αυτοί που μοιράζονται τέτοιες απόψεις.

            Εμείς, οι Δυτικοί, θα έπρεπε να ξέρουμε πολύ καλά τι σημαίνει μια θρησκεία να έχει δύναμη και πόσο επείγον είναι να απομακρυνθεί από την πολιτική και να της αποσπαστεί κάθε δύναμη καταπίεσης ατόμων. Το έχουμε κάνει στο παρελθόν, πρέπει να το κάνουμε ξανά. Αλλά, η επανάληψη του μάντρα «όχι όλοι» είναι αντιπαραγωγική, όχι μόνο προς αυτόν τον στόχο, αλλά και στην ίδια την ταυτοποίηση του προβλήματος. Η φράση χρησιμοποιείται για να θολώσει τα νερά και να προκαλέσει σύγχυση, για να υπονοήσει προκατάληψη εκεί που υπάρχει ανάγκη για εύλογη κριτική, και απομακρύνει την προσοχή από το ζήτημα που χρειάζεται αντιμετώπιση (στην περίπτωση που το μάντρα ‘έπιασε’ ξανά, μιλούσαμε για το αν υπάρχει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα με το Ισλάμ).

Ο Χριστιανισμός έχει τη δυνατότητα να είναι τόσο βίαιος όσο το ISIS, οπότε δεν είναι το Ισλάμ συγκεκριμένα που αποτελεί πρόβλημα -θυμάστε τις Σταυροφορίες και τον Μεσαίωνα;

            Εμένα δεν με κυνηγάει η Ιερά Εξέταση. Ούτε κι εσάς. Τι σχέση έχουν οι Σταυροφορίες με οτιδήποτε; Είναι, φυσικά, αλήθεια πως ο Χριστιανισμός στα χειρότερά του έχει προξενήσει μιζέρια και καταστροφή σε βαθμό που θα ήταν αδύνατο να φανταστούμε αν δεν ήταν το ISIS να μας το θυμίσει, αλλά δεν βλέπω πώς αυτή η σύγκριση θα μπορούσε να βοηθήσει να λύσουμε κανένα από τα τρέχοντά μας προβλήματα. Θα μπορούσε, για την ακρίβεια, αν την παίρναμε σαν απόδειξη του πόσο γρήγορα πρέπει να ξεφορτωθούμε το ISIS, και κατ’ επέκταση τον παγκόσμιο τζιχαντισμό, εφόσον κανένας, ούτε αυτοί που ξεστομίζουν αυτό το διαμαντάκι της απολογητικής ρητορικής, δεν έχει καμία συμπάθεια για αυτά τα παραδείγματα του πώς όλα μπορούν να πάνε στραβά όταν παίρνει κανείς τη θρησκεία στα σοβαρά. Κι όμως, η σύγκριση χρησιμοποιείται για τη δημιουργία ενοχών και για να ρίξει ευθύνες στη Δύση αντί προς αυτούς που έχουν ως στόχο την καταστροφή μας. Και δένει πολύ καλά με το επόμενο επιχείρημα.

            Αλλά προηγουμένως, αξίζει να παρατηρηθεί πόσο χαρακτηριστικό είναι το ότι αυτοί οι ρητορικοί ταξιδιώτες του χρόνου που πηδάνε 9 ολόκληρους αιώνες για να αναφέρουν τις Σταυροφορίες, δεν κάνουν τον κόπο να πάνε άλλον έναν χρόνο πίσω στο παρελθόν και να δουν τι έκαναν οι Μουσουλμάνοι Σελτζούκοι Τούρκοι που εισέβαλλαν στα λεγόμενα «Χριστιανικά εδάφη». Αν νομίζετε ότι διέδωσαν τον δικό τους ‘καλό λόγο’ ειρηνικά, ξανασκεφτείτε το. Οι Μουσουλμάνοι έχουν το δικό τους μερίδιο στην ιστορία της βίας. Ίσως θα ήταν χρήσιμο να θυμηθεί κανείς και πως αιώνες ολόκληρους οι Μουσουλμάνοι σκορπούσαν τον όλεθρο σε τεράστιες εκτάσεις γης όπου κατοικούσαν άπιστοι κατά τη διάρκεια της περιόδου που είναι γνωστή (καθόλου ειρωνικά, ή, τέλος πάντων, σίγουρα επιλεκτικά) ως Χρυσή Εποχή των Αράβων.

Εμείς φταίμε – Οι σύγχρονοι τρομοκράτες απλά αντιδρούν στα εγκλήματα της Δύσης

            Ας αγνοήσουμε, για τις ανάγκες αυτού του άρθρου, το γεγονός πως αυτή η σύγχρονη άνοδος του Ισλάμ χτίζεται εδώ και έναν αιώνα, ας ξεχάσουμε τον Ισλαμιστή φιλόσοφο που ενέπνευσε τον Μπιν Λάντεν Sayyid Qutb, ας ξεχάσουμε τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και το γεγονός πως η Σαουδική Αραβία διαχέουν τον Ουαχαμπισμό στη Μέση Ανατολή επί δεκαετίες, ας αγνοήσουμε πόσο δύσκολο είναι να βρούμε διαφορές μεταξύ του ISIS και όσων έκανε ο Μοάμεθ (οι Μουσουλμάνοι καλούνται να προσομοιάζουν τη ζωή του προφήτη) και ας συμφωνήσουμε, χάριν συζήτησης, πως όλα όσα βλέπουμε και όλα όσα παθαίνουμε από τους τζιχαντιστές είναι αποτέλεσμα μιας μοιραίας απόφασης της κυβέρνησης του Μπους. Αλλά, ακόμα κι αν συμφωνήσουμε με αυτήν την κυνική άποψη και να κατηγορήσουμε την Αμερική ή τη Δύση για ό,τι συμβαίνει, και τι μ’ αυτό; Ή, καλύτερα, και τώρα τι; Να υποθέσουμε πως τώρα ξαφνικά δεν πρέπει να ανησυχούμε για την τρομοκρατία; Ή πως θα σταματήσει αν απολογηθούμε και ζητήσουμε συγγνώμη; Μπορούμε να σκορπούμε κατηγορίες προς πάσα κατεύθυνση (είναι πολλοί που έχουν μέρος στην ευθύνη) αλλά το πρόβλημα παραμένει, και παραμένει σαφώς θρησκευτικό˙ ακόμα κι αν είναι θρησκευτικό μόνο στην έκφανσή του και όχι στην αιτία του˙ και μόνο ξέροντας αυτήν την πραγματικότητα θα μπορέσουμε να μιλήσουμε με σαφήνεια γι’ αυτό και να το αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά. Αντιθέτως όμως, αυτό το επιχείρημα, όπως και όλα τα υπόλοιπα, θολώνει τα νερά και αποπροσανατολίζει τη συζήτηση -όταν δεν την τερματίζει. (Κάποιοι θα επιλέξουν να αγνοήσουν ακόμα κι αυτό, αλλά το ISIS μας λέει γιατί μας μισεί και θέλει να μας πολεμάει, και δεν είναι ο Μπους)

Ισλαμοφοβία!

            Ο όρος «Ισλαμοφοβία» κατασκευάστηκε έτσι ώστε να ηχεί σαν την «ξενοφοβία» ή την «ομοφοβία», σκόπιμα. Ο σκοπός είναι να επικαλεστεί κατηγορία προκατάληψης ή μισαλλοδοξίας, και να υπονοήσει ρατσισμό. Για να το πούμε όσο πιο ξεκάθαρα γίνεται (για όσους δεν το έχουν συνειδητοποιήσει ακόμα), το «Ισλάμ» δεν είναι ράτσα, είναι θρησκεία. Πού βρίσκεται η προκατάληψη στο να κάνει κανείς κριτική σε μια θρησκεία; Θα χρησιμοποιούσε κανείς τους όρους «Χριστιανοφοβία» ή «Βουδισμοφοβία»; Ούτε το «Ισλάμ» δεν είναι το ίδιο με τους «Μουσουλμάνους», τα άτομα που προσφύονται σε αυτό. Η κριτική του Ισλάμ είναι κριτική ιδεών, όχι ανθρώπων. Δεν είναι δυνατόν να κατηγορούμε κάποιον που ασκεί κριτική σε ιδέες όταν δίνει τους λόγους για τους οποίους θεωρεί πως οι ιδέες είναι εσφαλμένες˙ αυτό είναι κάτι σύνηθες στην κουλτούρα μας, και είναι θεμελιώδες στοιχείο της δημοκρατίας. Είναι απλά θέμα ελευθερίας του λόγου, και η κοσμικότητα την καθιστά απαραίτητη.

            Φυσικά, αν κάνουμε κριτική σε μια ιδέα –όπως η ιδέα των γάμων με παιδιά- κατ’ επέκταση κάνουμε κριτική και σε αυτούς που συμφωνούν μ’ αυτήν και, ακόμα περισσότερο, σε αυτούς που την κάνουν πράξη. Αυτό δεν δείχνει προκατάληψη στο ελάχιστο. Θα υπονοούσε προκατάληψη μόνο στην περίπτωση που θα κατηγορούσαμε κάποιον χωρίς να ξέρουμε τίποτα γι’ αυτόν εκτός από κάνα δυο επουσιώδη χαρακτηριστικά του, όπως το χρώμα του δέρματος ή η εθνικότητά του. Προκατάληψη θα πει να επιτίθεσαι σε κάποιον γι’ αυτό που είναι, όχι γι’ αυτά που κάνει. Αλλά οι άνθρωποι είναι, και πρέπει να είναι, υπόλογοι για τις ιδέες και τα πιστεύω τους, πόσο μάλλον για τις πράξεις τους (γιατί, δεν μπορείς να διαλέξεις τη ράτσα σου, αλλά μπορείς οπωσδήποτε να διαλέξεις με ποιες ιδέες συμφωνείς).

            Όπως λέει ο Maajid Nawaz, «καμιά ιδέα δεν είναι υπεράνω ελέγχου, κανένας άνθρωπος δεν είναι ανάξιος αξιοπρέπειας». Και, με τον ίδιο τρόπο που δεν δικαιούμαστε να κατηγορούμε αυτούς που δεν έχουν κακή συμπεριφορά, πρέπει να κρατάμε υπόλογους αυτούς που έχουν, και να ερευνούμε τους λόγους για τους οποίους την έχουν.

            Αν θέλουμε να μιλάμε ειλικρινά και ευφυώς για το αν η τρομοκρατία (και άλλα είδη βίας) είναι θρησκευτική στις αιτίες και στη φύση της ή όχι, πρέπει να απολέσουμε αυτόν τον ελαττωματικό τρόπο συνειρμικής σκέψης τον οποίο καπηλεύεται ο όρος «Ισλαμοφοβία» με το να συγχωνεύει την κριτική του Ισλάμ με την προκατάληψη εναντίον Μουσουλμάνων. Ο όρος χρησιμοποιείται, εκτός από τους ίδιους τους ισλαμιστές, από αυτούς που τρέμουν στη ιδέα πως κάποιος θα κατηγορήσει τους ίδιους για Ισλαμοφοβικούς κι έτσι βιάζονται να αποδώσουν την κατηγορία προς κάποιον άλλο για να απολέσουν την πιθανότητα να στιγματιστούν αυτοί («πώς γίνεται να είμαι Ισλαμοφοβικός», θα έλεγαν, «αφού εγώ κατηγορώ άλλους γι’ αυτό;»). Αυτό εννοεί ο Faisal Saeed al Mutar όταν αναφέρεται στην «φοβία Ισλαμοφοβίας». Αυτό που κάνει έκπληξη είναι πως η κατηγορία πιάνει ακόμα τόπο˙ σε αυτούς που επηρεάζονται υπερβολικά εύκολα για να καταλάβουν τη διαφορά μεταξύ ενός συστήματος ιδεών και όλων εκείνων που υιοθετούν κάποια παραλλαγή τους. Ο Gad Saad αποκαλεί αυτήν την αδυναμία της Δύσης, και κυρίως αυτών που ανήκουν στην Αριστερά, να αμυνθούν υπέρ των φιλελεύθερων ιδεών που παριστάνουν ότι υποστηρίζουν, «προοδευτική» ίωση του μυαλού: «Προτιμούν τον άνανδρο θάνατο στην εμβρυακή στάση παρά να αγωνιστούν για ελεύθερες, φιλελεύθερες, κοσμικές κοινωνίες».

            Ο Πασκάλ Μπρυκνέρ αναφέρει πώς Ιρανοί φονταμενταλιστές εφηύραν τον όρο στα τέλη της δεκαετίας του ’70 ώστε «να ανακηρύξουν το Ισλάμ απρόσβλητο», και εκτιμά πως είναι «επάξιος απολυταρχικής προπαγάνδας». Η Ισλαμοφοβία είναι όντως, όπως ο Χίτσενς βοήθησε να αναγνωριστεί, «μια λέξη δημιουργημένη από φασίστες που χρησιμοποιείται από δειλούς για να ποδηγετούν ηλίθιους».

            Υπό άλλη οπτική, ακόμα κι αν πάρουμε τη λέξη στα σοβαρά, παραμένει χωρίς νόημα. Κυριολεκτικά μιλώντας, μια φοβία είναι ένας παράλογος φόβος, ένα είδος νευρικής διαταραχής. Αν κάποιος έχει κλειστοφοβία, για παράδειγμα, πιθανόν να το βρίσκει δύσκολο να μπει σε ασανσέρ, ακόμα κι αν ξέρει πως δεν θα έπρεπε να φοβάται. Τι, όμως, είναι παράλογο στο να φοβάται κανείς το Ισλάμ; Χρειάζεται κάποια υπενθύμιση της επίθεσης στο περιοδικό Charlie Hebdo, της υπόθεσης των Δανικών καρτούν ή της περίπτωσης Salman Rushdie; Η λίστα είναι αρκετά μεγαλύτερη. Με αυτήν την έννοια, αυτοί που δεν φοβούνται το Ισλάμ είναι που φέρονται παράλογα. Υπάρχουν πολλοί και πραγματικοί λόγοι να φοβάται κανείς τη συγκεκριμένη θρησκεία.

Muslims protest Danish cartoons (Kurt Westergard was one of the cartoonists of the Jyllands Posten publication) (source)
«Όποιος σκοτώσει τον Kurt Westergard θα είναι ήρωας του Ισλάμ» (Ο Kurt ήταν από τους Δανούς σκιτσογράφους της Jyllands Posten) (πηγή)

 

Η σαρία είναι συμβατή με τις δυτικές αξίες

            Αυτό είναι καταφανώς λάθος. Απολογητές (όπως ο Reza Aslan ή ο Mehdi Hasan) θα σας πουν πως δεν υπάρχει μία μόνο ερμηνεία της σαρίας (νόμος του Ισλάμ), και άρα αυτή θα μπορούσε να οριστεί έτσι ώστε να είναι συμβατή με μια δημοκρατία. Αν και ισχύει πως υπάρχει διαφωνία μεταξύ λογίων του Ισλάμ ως προς κάποια περιφερειακά ζητήματα σχετικά με το τι θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνεται στη σαρία, υπάρχουν κάποια κεντρικά δόγματα που δεν μπορούν να αλλοιωθούν ή να αποφευχθούν˙ ή να επιτραπούν αν θέλουμε να συνεχίσουμε να απολαμβάνουμε τις ελευθερίες που έχουμε συνηθίσει, πόσο μάλλον τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους. Τα γυναικεία δικαιώματα, για παράδειγμα, αγνοούνται χαρακτηριστικά στη σαρία, ενώ η επιθετικότητα προς μη Μουσουλμάνους, σε διάφορους βαθμούς, είναι θεσμός. (ο Bill Warner περιγράφει εκτενώς τι είναι η σαρία εδώ)

Protests in Maldives, 2014 (source)
«Η δημοκρατία είναι αποτυχημένο σύστημα» – διαμαρτυρίες στις Maldives, 2014 (πηγή)

 

Ο τρομοκράτης δεν ήταν πραγματικός Μουσουλμάνος, καθώς συνήθιζε να πίνει μπύρα, να επισκέπτεται στριπτιζάδικα , δεν πήγαινε σε τζαμί, ήταν ομοφυλόφιλος κτλ

            Το ότι αυτό λέγεται στα σοβαρά είναι άξιο απορίας. Δεν υπάρχουν Χριστιανοί που έχουν σεξουαλικές σχέσεις πριν το γάμο; Είναι «δήθεν Χριστιανοί»; Δεν είναι «αρκετά Χριστιανοί»; Θα πάνε στην κόλαση; Οι ίδιοι ίσως διαφωνήσουν με τα παραπάνω.

            Γιατί να υποθέσει κανείς πως ένας εξτρεμιστής θα είναι «άψογος» στα πλαίσια της θρησκείας του; Και ποιος έχει δικαίωμα να κρίνει ποια ακριβώς είναι η άψογη συμπεριφορά; Ίσως πρέπει να αποδώσουμε τη λέξη φονταμενταλιστής σε έναν τέτοιο άψογο πιστό (αν και ακόμα κι αυτοί τείνουν να διαφωνούν μεταξύ τους για θεολογικά θέματα…), αλλά οι εξτρεμιστές μπορούν να είναι όσο ασυνεπείς (στα δικά μας μάτια) όσο μπορεί να είναι κάθε άλλος θρησκευόμενος. Θεωρείται, για παράδειγμα, πως όλες οι αμαρτίες του πιστού θα συγχωρεθούν από τον Αλλάχ, αν πεθάνει γι’ αυτόν (χαντίθ Μούσλιμ 20.4649: «Ο Απόστολος του Αλλάχ είπε: ‘Όλες οι αμαρτίες του μάρτυρα συγχωρούνται εκτός από το χρέος’»). Παραμένουν απόλυτα πιστοί σε πράγματα όπως ο παράδεισος και στο γεγονός πως αν σκοτώσουν άπιστους θα κερδίσουν πρόσβαση σε αυτόν. Ακόμα, λοιπόν, κι αν κάποιου του είναι άβολο να αποκαλέσει τους τζιχαντιστές τέλειους πιστούς για τους παραπάνω λόγους, παραμένουν τέλειοι στρατιώτες (δανείζομαι τον όρο από το ομότιτλο βιβλίο του Terry McDermott, ο οποίος αναφέρεται στους αεροπειρατές της 11ης Σεπτεμβρίου και για το πώς προσομοίωσαν τις προετοιμασίες για μάχη των συντρόφων του Μωάμεθ και πώς το να διαβάζουν για το Ισλάμ «έγινε για μερικούς από αυτούς σχεδόν το μόνο πράγμα που έκαναν»).

            Ο Sohail Ahmed ήταν ένας γκέι ακραίος Ισλαμιστής ο οποίος ήταν «στο κατώφλι του να προετοιμάσει μια τρομοκρατική επίθεση» (όπως ο ίδιος λέει) πριν έρθει στα λογικά του. Ο λόγος που έφτασε να κάνει τέτοιες σκέψεις ήταν ότι ο μόνος τρόπος που μπόρεσε να βρει στα πλαίσια της θρησκείας του για να αντιμετωπίσει τα ομοφυλοφιλικά του αισθήματα ήταν να γίνει πιο έντονα θρησκευόμενος. «Για την ακρίβεια, έγινα πιο ακραίος επειδή ήμουν γκέι», λέει, «σε μια προσπάθεια να γιατρέψω τον εαυτό μου από την ομοφυλοφιλία». Πείτε το υπερβολική αντίδραση αν θέλετε, αλλά η ιστορία αυτού του ανθρώπου το κάνει προφανές πως δεν μπορεί κανείς να προβλέψει το αν κάποιος είναι Ισλαμιστής τρομοκράτης με το να παρατηρεί την, φαινομενικά, όχι και τόσο ευσεβή συμπεριφορά του, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν είναι στην πραγματικότητα πιστός Μουσουλμάνος.

            Τέλος, στο Ισλάμ, υπάρχει μία πρακτική που λέγεται taqiyya. Taqiyya είναι η πρακτική της επιτρεπτής άρνησης της προσωπικής πίστης στον Αλλάχ, όταν ένας Μουσουλμάνος απευθύνεται σε αλλόθρησκο. Λόγιοι λένε πως αυτό επιτρέπεται μόνο όταν υπάρχουν συνθήκες καταπίεσης, όταν για παράδειγμα κινδυνεύει η ζωή του πιστού από τυχόν διώξεις. Παρόλα αυτά, η καταπίεση μπορεί να είναι υπαρκτή ή κατά φαντασία στο μυαλό του πιστού, και η taqiyya δίνει την ελευθερία σε έναν εξτρεμιστή να λέει ψέματα για τα πιστεύω του. Θα μπορούσε κάλλιστα να πίνει κρασί (που απαγορεύεται στο Ισλάμ) και να αποφεύγει τα τζαμιά για να παρουσιάσει ένα προσωπείο μη ευσεβούς πιστού πριν πάρει ένα φορτηγό και το ρίξει πάνω σε αθώους πολίτες για να μην τραβήξει την προσοχή των αρχών. Ας σημειωθεί πως η taqiyya είναι το αντίθετο άκρο από την ενοχική πρόβλεψη του Ιησού στον Πέτρο πως θα τον αρνηθεί 3 φορές πριν λαλήσει ο πετεινός, και λάβετε υπόψη τη διαφορά μεταξύ της συναναστροφής με κάποιον που έχει οικειοποιηθεί μία από τις δύο όψεις ευλάβειας και μετά την άλλη (ποιος είπε ότι όλες οι θρησκείες είναι ίδιες;).

Θρησκευτικοί ηγέτες του Ισλάμ καταδικάζουν το ISIS και τους τζιχαντιστές

«Το φονταμενταλιστικό Ισλάμ είναι δομημένο όπως ο φονταμενταλιστικός Χριστιανισμός, που σημαίνει ότι υπάρχει πολύ μικρή δομή, περιορισμένη ιεραρχία και κανένας απόλυτος κριτής ή αυθεντία» (ξαναδανείζομαι από το βιβλίο του Terry McDermott). Αν είσαι Μουσουλμάνος θρησκευτικός ηγέτης, σου έχω νέα: οι τζιχαντιστές δεν δίνουν δεκάρα για το τι λες. Έχουν τη δική τους εκδοχή ευσέβειας, αγνότητας και μαρτυρίου. Και στον Χριστιανισμό υπάρχουν πιστοί που διαφωνούν με τους θρησκευτικούς ηγέτες τους (τον Πάπα ή τον Αρχιεπίσκοπο). Μήπως αυτό σημαίνει πως δεν είναι πραγματικοί Χριστιανοί; Αν κάποιος πει πως απεχθάνεται τους ομοφυλόφιλους ή θέλει να λιθοβολούνται οι μοιχαλίδες επειδή έτσι λέει ένα εδάφιο της Βίβλου, θα σταματήσουμε να τον αποκαλούμε «Χριστιανό»; Χώρια που ο αλ-Μπαγκντάντι (ο ηγέτης του ISIS) έχει ο ίδιος διδακτορικό στις ισλαμικές σπουδές…

Ή μήπως πρέπει να θεωρήσουμε πως μόνο οι λόγιοι του Ισλάμ είναι πραγματικοί Μουσουλμάνοι; Πόσοι από τους παραπάνω από ενάμιση δισεκατομμύριο Μουσουλμάνους είναι αγράμματοι και άρα δεν έχουν διαβάσει ούτε το Κοράνι, πόσο μάλλον τα χαντίθ και τη Σίρα; Είναι ψεύτικοι Μουσουλμάνοι; Μην τους το πείτε από κοντά.

“In Islam, it is permissible to have relations with a woman who is your slave” –Ali Hammuda, an Imam in Britain tells teenagers (source)
«Στο Ισλάμ, είναι επιτρεπτό να έχεις [σεξουαλικές] σχέσεις με μια γυναίκα που είναι σκλάβα σου» Ιμάμης Ali Hammuda, κατηχεί έφηβους στη Βρετανία (πηγή)

 

Τα θύματα είναι κυρίως Μουσουλμάνοι και οι δράστες πολλές φορές καταστρέφουν θρησκευτικά αντικείμενα ή τζαμιά

            Για κάποιο λόγο αυτό είναι είδηση για κάποιους. Πάντα ίσχυε πως τα θύματα της Ισλαμιστικής τρομοκρατίας ήταν κυρίως Μουσουλμάνοι, καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας του Ισλάμ˙ όπως πάντα ίσχυε και το ότι η θρησκευτική βία στρέφεται σε ομόθρησκους μιας κάπως διαφορετικής θρησκευτικής παρέκβασης. Αλλά, με κάποιο τρόπο, αυτό το meme άρχισε να κυκλοφορεί αμέσως μετά την επίθεση στο τζαμί του Προφήτη στη Μεδίνα. «Μουσουλμάνοι πέθαναν εδώ», είπανε, «Μουσουλμανικά αντικείμενα στοχοποιήθηκαν» και, άρα, δεν είχε καμία σχέση με το Ισλάμ… Ίσως, για αυτούς που χρησιμοποιούν το επιχείρημα αυτό, οι Μουσουλμάνοι να είναι πραγματικοί πιστοί μόνο όταν σκοτώνουν μη Μουσουλμάνους. Αλλά, Σουνίτες και Σιίτες σκοτώνουν ο ένας τον άλλο για τη διαδοχή από τότε που πέθανε ο Μωάμεθ. Αυτό το επιχείρημα δείχνει μόνο άγνοια της ιστορίας του Ισλάμ (και κάθε άλλης θρησκείας) και της σημερινής πραγματικότητας, αλλά κυρίως φανερώνει την παταγώδη αποτυχία κριτικής σκέψης στο να αναγνωριστούν τα κίνητρα των τζιχαντιστών.

            Ίσως μια υπενθύμιση των Εικονομαχιών στο Βυζάντιο του 8ου αιώνα –όταν Εικονολάτρες (που χρησιμοποιούσαν εικόνες στις τελετές τους) και Εικονοκλάστες (που θεωρούσαν ότι τέτοια χρήση αποτελούσε ειδωλολατρία) σκότωναν ο ένας τον άλλο- να φανεί χρήσιμη για τους μπερδεμένους Δυτικούς ώστε να συνειδητοποιήσουν πόσο παράλογο είναι το παραπάνω επιχείρημα. Υπάρχει πληθώρα θρησκευτικών πολέμων και άλλων συρράξεων για να πειστεί κανείς.

Και αν είστε ένας από τους μπερδεμένους αριστερούς, ανίκανοι να αναγνωρίσουν τη θεοκρατική επιθετικότητα όταν παρουσιάζεται μπροστά στα μάτια τους, ο Μουσουλμάνος Maajid Nawaz έχει κάτι να σας πει.

 

Ο Ιησούς του Κορανίου

Ο Ιησούς αναφέρεται στο Κοράνι σε 93 στίχους αλλά, ενώ πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο που περιγράφεται στην Καινή Διαθήκη, οι διαφορές μεταξύ της εικόνας που μας δίνει η Βίβλος και αυτής που μας δίνει το Κοράνι είναι σημαντικές˙ και περιλαμβάνουν ιστορικές και θεολογικές ασυμβατότητες.

[στο τέλος του άρθρου μπορείτε να βρείτε τα σχετικά εδάφια από το Κοράνι]

Το Ισλάμ θεωρεί τον Ιησού προφήτη, όχι γιο του Θεού, όπως θεωρεί τον Μωυσή και άλλους προηγούμενους του Μωάμεθ προφήτες που έστειλε ο Αλλάχ ή που τους έδωσε την κυριότητα για να κάνουν το έργο του. Καμία διάκριση δεν επιτρέπεται μεταξύ των προφητών, συμπεριλαμβανομένου και του Μωάμεθ (3.84). Αναφέρεται πως ο Ιησούς είναι σαν τον Αδάμ μπροστά στον Θεό –αυτός τον έπλασε, κι έπειτα είπε «Να γίνει», και έγινε. Ο Ιησούς συνήθως αναφέρεται ως «γιος της Μαρίας» (σε αντίθεση με το «γιος του Θεού» στον Χριστιανισμό), ή άλλοτε ως «απόστολος», «Μεσσίας», «προφήτης», «ενάρετος», «πνεύμα του Θεού» ή «λόγος του Θεού», ενώ υπάρχει πλήρης άρνηση της θεϊκής του φύσης όπως και της ύπαρξης της αγίας τριάδας «καθώς ένας μόνο είναι ο Θεός» (4.171). Το όνομά του στα Αραβικά είναι «Ίσα».

Το Κοράνι αρνείται την ίδια την πιθανότητα ο Θεός να έχει γιο, και όσοι υποστηρίζουν κάτι τέτοιο, όπως οι Εβραίοι για τον Έσδρα[1] και οι Χριστιανοί για τον Ιησού, είναι «βλάσφημοι», «άπιστοι» και «αχάριστοι» που λάτρεψαν περισσότερο τους ραβίνους και τον Μεσσία παρά τον Θεό. «Μοιάζουν με τους αρχαίους άπιστους. Ο Θεός ας τους καταστρέψει. Πόσα ψέματα λένε!» (9.30) Όποιος εξισώνει τον Θεό με άλλες θεότητες θα τιμωρηθεί. «Ο Μεσσίας δεν ταπεινώνει τον εαυτό του με το να αποκαλείται δούλος του Θεού» (4.172).

Όταν η μητέρα της Μαρίας γέννησε την κόρης της, έθεσε αυτήν και τους απογόνους της υπό την προστασία του Θεού. Ο Θεός δέχτηκε να αναλάβει την προστασία της Μαρίας, στην οποία έστελνε τροφή με θαυματουργικό τρόπο. Όταν έγινε γυναίκα, την επισκέφτηκαν άγγελοι και της είπαν πως επιλέχτηκε από τον Θεό, εφόσον ήταν «αγνή από κάθε κηλίδα» (3.42) (αλλού αναφέρεται ως «άσπιλη παρθένα», «ευσεβής» και «ενάρετη»), για να γεννήσει τον Μεσσία, ο οποίος θα διδάξει τους ανθρώπους από τη βρεφική ηλικία και όταν ανδρωθεί θα γίνει ενάρετος.

«Κύριε», απάντησε η Μαρία, «πώς μπορώ να αποκτήσω γιο, ενώ δεν έχω γνωρίσει άντρα;» Κι ο άγγελος απάντησε: «Έτσι ο Θεός δημιουργεί ό,τι Εκείνος θέλει. Λέει: ‘Ας γίνει’, και γίνεται». (3.47)

Της είπαν πως ο γιος της πρόκειται να κάνει θαύματα, όπως η γιατρειά τυφλών και λεπρών, η ανάσταση νεκρών και πως θα δώσει ζωή στα άψυχα, και ότι θα επικυρώσει τον Νόμο που έλαβαν από τον Θεό οι απόγονοι του Ισραήλ (εννοώντας τη Βίβλο, αν και η Καινή Διαθήκη θεωρείται από το Ισλάμ σαν παραφθορά των πραγματικών λόγων και έργων του Ιησού).

Ο Ζαχαρίας, ο κηδεμόνας της Μαρίας, ζήτησε διάδοχο από τον Θεό. Η Μαρία απομακρύνθηκε από το σπίτι της και οδηγήθηκε στο ναό της Ιερουσαλήμ όπου την επισκέφτηκε το πνεύμα του Θεού, ο αρχάγγελος Γαβριήλ, ο οποίος της είπε πως τον έστειλε ο Θεός για να της χαρίσει έναν «άγιο γιο» («εμφυσήσαμε ένα μέρος από το πνεύμα Μας» – 66.12). Έτσι, η Μαρία συνέλαβε, και αποσύρθηκε σε απομακρυσμένο μέρος όπου την έπιασαν οι πόνοι της γέννας κοντά σε μια χουρμαδιά. Η εμπειρία της γέννας, λοιπόν, είναι πολύ διαφορετική από αυτήν που βρίσκουμε στην Καινή Διαθήκη, αφού η Μαρία εδώ μένει μόνη της να αντιμετωπίσει τη δοκιμασία, χωρίς τη συντροφιά του Ιωσήφ, σε έρημο τοπίο και χωρίς μάγους να της φέρνουν δώρα. Μια «φωνή από κάτω» (άλλοι λένε πως εδώ εννοείται ο Θεός, άλλοι πιστεύουν πως πρόκειται για τη φωνή του Ιησού) την καθησύχασε για να υπομείνει τους πόνους της, και ο Θεός άνοιξε ένα ρυάκι κάτω από τα πόδια της. Όταν γύρισε στο σπίτι της με το βρέφος την κατηγόρησαν για ασέβεια και ακολασία. Την υπερασπίστηκε το βρέφος το ίδιο (ένα από τα θαύματα του Κορανίου), λέγοντας: «Είμαι δούλος του θεού και ο Κύριος μού χάρισε τη Βίβλο, κάνοντάς με προφήτη. Αποφάσισε να με ευλογεί και με διέταξε να προσεύχομαι και να κάνω ελεημοσύνες όσο ζω. Να σέβομαι τη μητέρα μου. Δεν θα μου επιτρέψει την ανυπακοή και την αθλιότητα. Ειρήνη θα με συνοδεύει και κατά τη γέννηση και κατά τον θάνατο και κατά την ανάστασή μου» (19.30-33). Ως «ανάσταση» εννοείται εδώ η ανάσταση όλων των ανθρώπων την Ημέρα της Κρίσης, καθώς το Κοράνι αρνείται πως ο Ιησούς αναστήθηκε όπως περιγράφει η Καινή Διαθήκη.

The virgin Mary and Jesus below a palm tree (source)
Η παρθένα Μαρία και ο Ιησούς κάτω από μια χουρμαδιά (πηγή)

Οι εντολές του Θεού που δίδαξε ο Ιησούς στους ανθρώπους ήταν «Να λατρεύετε τον Θεό, τον Κύριό μου και Κύριό σας» (5.117) Ο Ιησούς στάλθηκε για να διδάξει την αλήθεια (19.34), την πραότητα και τη μεγαλοψυχία (57.27) και να γίνει παράδειγμα για τους απογόνους του Ισραήλ (43.59) ενώ κάλεσε όσους πίστεψαν να γίνουν βοηθοί του (61.14). Τα εδάφια 43.63-64 αναφέρουν: «Όταν ο Ιησούς εμφανίστηκε ανάμεσα στους ανθρώπους συνοδευόμενος από τα δικά Μας σημάδια, είπε: ‘Φέρνω σε εσάς τη σοφία και έρχομαι να εξηγήσω σε εσάς την αιτία των διαφωνιών σας. Να φοβάστε, λοιπόν, τον Θεό και να υπακούσετε σε μένα. Ο Θεός είναι ο Κύριος ο δικός μου και ο δικός σας. Η λατρεία σας προς Εκείνον είναι ο ίσιος δρόμος’». Στο 61.6 ο Ιησούς κάνει μια προφητεία για τη μελλοντική εμφάνιση του Μωάμεθ: «Απόγονοι του Ισραήλ, εγώ είμαι απόστολος του Θεού, σταλμένος προς εσάς για να επικυρώσω τον Μωσαϊκό Νόμο που στάλθηκε πριν από εμένα και να σας προαναγγείλω τον ερχομό κι άλλου αποστόλου, μετά από εμένα, του οποίου το όνομα θα είναι Αχμέτ (Ένδοξος)». «Ένδοξος» είναι μια από τις προσωνυμίες του Μωάμεθ (για την ακρίβεια, το όνομα ‘Αχμέτ’ στα αραβικά σημαίνει ‘ο πιο αξιέπαινος’ ή, αλλιώς, ‘ένδοξος’), και οι μουσουλμάνοι θεωρούν πως η αναφορά στη Βίβλο[2] στον ερχομό κάποιου «Παράκλυτο» αφορά ουσιαστικά τον «Περικλυτό» (=Ένδοξος =Μωάμεθ).

Για να σιγουρευτούν οι μαθητές του Ιησού για την αλήθεια των λόγων του, ζήτησαν ένα τραπέζι γεμάτο φαγητά. Ο Ιησούς προσευχήθηκε στον Θεό να ικανοποιήσει τις επιθυμίες των μαθητών του και ο Θεός συμφώνησε, απειλώντας με τιμωρία όποιον δεν πειστεί από αυτό το θαύμα: «Θα κατεβάσω το τραπέζι σε εσάς, αλλά αλίμονο σε όποιον δεν πιστέψει στο θαύμα τούτο. Θα ετοιμάσω για αυτόν το πιο σκληρό βασανιστήριο του κόσμου» (5.115).

Jesus offers food to his students from God (source)
Ο Ιησούς προσφέρει φαγητό από τον Θεό στους μαθητές του (πηγή)

 

Το ζήτημα του θανάτου του Ιησού στο Κοράνι είναι ακόμα θέμα συζήτησης, αφού η σύντομη αναφορά του κειμένου δίνει μια δυσνόητη περιγραφή: Οι οπαδοί των Γραφών, οι Εβραίοι, παραβίασαν τις εντολές του Θεού και, αφού συκοφάντησαν τη Μαρία, είπαν πως σκότωσαν τον γιο της. «Όχι, δεν τον σκότωσαν, δεν σταύρωσαν τον ίδιο, αλλά κάποιον άλλον που του έμοιαζε… Στην πραγματικότητα, αυτοί δεν σκότωσαν τον Ιησού, αλλά ο Θεός, με τη δύναμη και τη σοφία Του, τον ξαναπήρε κοντά Του» (4.157-158). Στην συνέχεια, ο Θεός κατηγορεί τους Εβραίους πως απομακρύνουν τους άλλους από τον δρόμο του Θεού και ότι, ασκώντας τοκογλυφία, τρώνε τις περιουσίες των ανθρώπων άδικα. Τους καταριέται και τους υπόσχεται τιμωρία την Ημέρα της Κρίσης.

Οι λόγιοι του Ισλάμ διαφωνούν για την ακριβή σημασία του κειμένου. Κάποιοι λένε πως κυριολεκτικά ο Θεός αντικατέστησε τον Ιησού με κάποιον άλλο που του έμοιαζε και πήρε τον Ιησού στο πλάι του (υπάρχει διαφωνία για το αν αυτό έγινε ενώ ο Ιησούς ήταν νεκρός ή όχι), ενώ άλλοι λένε πως εννοείται ότι ο «Ιησούς», εδώ, συμβολίζει τον «λόγο του Θεού», ο οποίος δεν μπορεί να καταστραφεί από ανθρώπους. Σε άλλο σημείο του Κορανίου περιγράφεται ο Θεός να λέει στον Ιησού: «Απομάκρυνα από κοντά σου τα απειλητικά χέρια των απογόνων του Ισραήλ» (5.110), και αλλού το Κοράνι αναφέρει: «Οι Εβραίοι επινόησαν δόλους εναντίον του Ιησού και ο Θεός επινόησε άλλους εναντίον τους. Ο Θεός, βεβαίως, είναι πιο ευφυής» (3.54). Στο 3.112 οι Εβραίοι φέρονται να μην πίστεψαν στις αποκαλύψεις του Θεού και να «θανάτωσαν τους προφήτες». Στο 3.181 απειλούνται από τον Θεό πως «θα δώσουν λόγο για τον άδικο φόνο των προφητών». Αντίστοιχες αναφορές βρίσκουμε και στο 2.91, στο 2.61, στο 3.21, στο 3.183 και στο 4.155.

Αν και οι αναφορές στον Ιησού είναι πολλές, λοιπόν, οι αφηγήσεις για τη ζωή του και της Μαρίας είναι λίγες, σύντομες και σκόρπιες στο ιερό κείμενο του Ισλάμ, ενώ οι διδαχές του αναφέρονται μόνο περιληπτικά. Έτσι, δεν μπορούμε να έχουμε πλήρη εικόνα για το πρόσωπό του βασιζόμενοι στο Κοράνι, αλλά είναι σίγουρο πως οι μουσουλμάνοι έχουν σε μεγάλη εκτίμηση τον (δικό τους) Ιησού, αφού εξισώνεται με τον Μωάμεθ και τους υπόλοιπους αποστόλους/προφήτες.

Vincent Decourt – Maryam with Angel (2013) (source)
Vincent Decourt – Maryam with Angel (2013) (πηγή)

 

Υπάρχουν κι άλλες αναφορές στη γραμματεία του Ισλάμ σχετικά με τον Ιησού, στα «χαντίθ», δηλαδή στις μαρτυρίες για τα λεγόμενα, τις πράξεις και τις συνήθειες του προφήτη Μωάμεθ.

Σε αυτά, αναφέρεται (ενδεικτικά) πως μόνο ο Ιησούς και η Μαρία γεννήθηκαν χωρίς να τους αγγίξει ο Σατανάς (Abu Hurairah 4.199), πως όλοι οι απόστολοι είναι αδέρφια και η θρησκεία τους είναι η ίδια (Abu Hurairah 4.203), πως μία από τις διδασκαλίες του Ιησού ήταν να εξετάζουμε τις αμαρτίες των συνανθρώπων μας όχι σαν άρχοντες αλλά σαν υπηρέτες –να είμαστε ελεήμονες στους ασθενείς (αμαρτωλούς) και να δίνουμε ευχαριστίες στους υγιείς (Abdallah ibn alMubarak 3)-, πως δίδασκε ότι τέσσερις άξιες ιδιότητες των ανθρώπων είναι η σιωπή (η αρχή της λατρείας), η ταπεινότητα, ο ασκητισμός και η φτώχεια (Abdallah ibn alMubarak 13), πως ούτε ο Ιησούς ήξερε πότε θα έρθει η ημέρα της Κρίσης (Abdallah ibn alMubarak 5), πως, σύμφωνα με τον Ιησού, πρέπει να πασχίζουμε για χάρη του Θεού και όχι για το στομάχι μας, αποφεύγοντας τις υπερβολές (Abdallah ibn alMubarak 15) και πως, όταν ο Ιησούς αναλήφθηκε στον ουρανό, άφησε πίσω του ένα μάλλινο ένδυμα, μια σφεντόνα και δύο σανδάλια (Hammad ibn alSariyy 77).

Στο χαντίθ Bukhari 60.236 ο Ιησούς δηλώνει ανίκανος να παρέμβει μεταξύ πιστών και Θεού εκ μέρους των πρώτων κατά την ημέρα της Κρίσης για να τους συγχωρεθούν οι αμαρτίες και να μπουν στον Παράδεισο, και τους παραπέμπει στον Μωάμεθ, καθώς αυτός είναι ο μόνος που του έχουν συγχωρεθεί όλες οι αμαρτίες. Αυτό έρχεται σε πλήρη αντίφαση με τον Χριστιανισμό, όπου ο Ιησούς είναι αυτός που θα σώσει τους ανθρώπους.

Αλλού, στο Bukhari 43.656, ο Ιησούς αναφέρεται πως θα έρθει ως δίκαιος κριτής κατά τη μέρα της Κρίσης και «θα σπάσει σταυρούς, θα σκοτώσει γουρούνια και θα καταλύσει το Jizya». «Jizya» είναι ο φόρος υποτέλειας που Εβραίοι και Χριστιανοί είναι υποχρεωμένοι να πληρώνουν αν ζουν σε «μουσουλμανικά εδάφη». Εδώ εννοείται πως ο Ιησούς θα καταστρέψει τα ψεύτικα είδωλα λατρείας όπως ο σταυρός του Χριστιανισμού, θα εξαφανίσει το ζώο που ήταν αγαπητό στους Χριστιανούς και μισητό στους Μουσουλμάνους και ο φόρος υποτέλειας δεν θα ήταν πλέον χρήσιμος αφού όλος ο κόσμος θα αποδεχτεί το Ισλάμ εκείνη τη μέρα. Ο Ιησούς, λοιπόν, είναι «δίκαιος κριτής» επειδή θα τηρεί τη σαρία και θα κρίνει σύμφωνα με αυτήν. Αφού τα κάνει αυτά, θα σκοτώσει τον Dajjal και θα ζήσει για 40 χρόνια στη Γη πριν πεθάνει (Sunan Abu Dawud 37.4310). «Dajjal» είναι ο ψεύτικος μεσσίας στην ισλαμική εσχατολογία και πιστεύεται πως θα εμφανιστεί πριν τη μέρα της Κρίσης παριστάνοντας τον Μεσσία. Είναι το αντίστοιχο του Αντίχριστου και του Armilus (στον Εβραϊσμό).

[1] Πιστεύεται πως κάποιοι Εβραίοι της Υεμένης θεωρούσαν τον Έσδρα (Ezra) γιο του Θεού.

[2] Κατά Ιωάννη 14:15-17: «Αν με αγαπάτε, φυλάξτε τις εντολές μου. Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει έναν άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, επειδή δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει· εσείς, όμως, το γνωρίζετε, επειδή μένει μαζί σας, και μέσα σας θα είναι.»

Η μετάφραση είναι του Κ. Ι. Πεντάκη (από τις εκδόσεις Κάκτος, 2006) από όπου δανείστηκα  και τις υποσημειώσεις.

Λίστα με τα εδάφα του Κορανίου που αναφέρουν τον Ιησού

Λίστα με τα εδάφα του Κορανίου που αναφέρουν τον Ιησού

Το Κοράνι (=ανάγνωσμα, αφήγηση, εξιστόρηση) είναι η αποκάλυψη του Αλλάχ  (=Θεός) στον Προφήτη Μωάμεθ. Ομιλητής είναι σχεδόν εξολοκλήρου ο Αλλάχ, ο οποίος μιλάει είτε σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο είτε σε πρώτο ή τρίτο ενικό.

Παρακάτω βρίσκονται τα εδάφια όπου εμφανίζεται ο Ιησούς. Συμπεριέλαβα και όσα θεώρησα πως χρειάζονται για να παρουσιαστεί μια πλήρης ιστορία, όταν πρόκειται για αφήγηση γεγονότων.

2.87

«Δώσαμε στον Μωυσή τη Βίβλο, και πριν από αυτόν στείλαμε κι άλλον προφήτη. Δώσαμε στον Ιησού, στον γιο της Μαρίας, σημάδια ολοφάνερα της αποστολής του, ενισχύοντάς τον με το άγιο πνεύμα. Όσες φορές οι απόστολοι που στάλθηκαν από Εμάς κηρύττουν κάτι αντίθετο στη θέλησή σας, τους περιφρονείτε με αλαζονεία και άλλους τους χαρακτηρίζετε ψεύτες και άλλους τους φονεύετε.

2.116

Λένε: «Ο Θεός έχει γιο». Μακριά από τη δόξα Του η βλασφημία τούτη! Στον Θεό ανήκουν τα πάντα στους ουρανούς και στη γη˙ τα πάντα σε Εκείνον υπακούουν.

2.136

Πείτε τους: «Πιστεύουμε στον Θεό και σε ό,τι στάλθηκε σε εμάς από τον ουρανό˙ στον Αβραάμ, στον Ισμαήλ, στον Ιακώβ και στις φυλές και σ΄ ό,τι δόθηκε στον Μωυσή και στον Ιησού˙ σε ό,τι αποκαλύφθηκε στους προφήτες από τον Κύριο˙ καμιά διάκριση δεν κάνουμε μεταξύ όλων αυτών και είμαστε μουσουλμάνοι (υποταγμένοι στον Θεό)».

2.253

Ανυψώσαμε τους αποστόλους τον έναν μετά τον άλλον. Ανώτεροι όλων είναι αυτοί με τους οποίους συνδιαλέχθηκε ο Κύριος. Στείλαμε τον Ιησού, τον γιο της Μαρίας, με ολοφάνερα σημάδια, ενισχύοντάς τον με το άγιο πνεύμα. Αν ήθελε ο Κύριος, όσοι ήρθαν μετά από τους αποστόλους δεν θα αλληλοσκοτώνονταν, μετά την εμφάνιση των θαυμάτων. Άρχισαν όμως να συζητούν˙ άλλοι πίστεψαν και άλλοι έμειναν άπιστοι. Αν ήθελε ο Κύριος δεν θα είχαν αλληλοσφαχτεί. Ο Θεός, όμως, ενεργεί όπως Εκείνος θέλει.

3.21

Να αναγγείλεις πως θα έχουν τιμωρία επώδυνη εκείνοι που δεν πιστεύουν στις αποκαλύψεις του Θεού και θανάτωσαν άδικα τους προφήτες και όσους τους δίδασκαν τη δικαιοσύνη.

3.36

Όταν γέννησε, είπε: «Κύριε, γέννησα θυγατέρα (ο Θεός γνώριζε ότι γέννησε θυγατέρα, γιατί το αγόρι δεν είναι ίδιο με το κορίτσι) και το ονόμασα Μαρία. Θέτω αυτήν και τους απογόνους της υπό την προστασία Σου, για να τους φυλάς από τις πανουργίες του καταραμένου Σατανά».

3.37

Ο Κύριος δέχτηκε με ευμένεια αυτήν την προσφορά και έκανε να γεννήσει η Μαρία τέκνο σπουδαίο. Ο Ζαχαρίας ανέλαβε τη φροντίδα της Μαρίας και, όσες φορές πήγαινε να την επισκεφτεί στο κελί της, έβρισκε μέσα σε αυτό τροφή. «Από πού προέρχεται αυτή η τροφή;», ρώτησε. «Μου τη στέλνει ο Θεός», απάντησε η Μαρία. Ο Κύριος τρέφει γενναιόδωρα χωρίς λογαριασμό όποιον Εκείνος θέλει.

…..

3.45

«Μαρία», είπαν οι άγγελοι, «ο Θεός σού αναγγέλλει τον Λόγο Του. Ο Μεσσίας θα ονομαστεί γιος της Μαρίας, ένδοξος στον κόσμο τούτο και στον μελλοντικό, ένας από τον οίκο του Κυρίου.

3.46

«Θα διδάξει τους ανθρώπους από τη βρεφική του ηλικία κι έπειτα, όταν θα ανδρωθεί, θα είναι ένας από τους ενάρετους».

3.47

«Κύριε», απάντησε η Μαρία, «πώς μπορώ να αποκτήσω γιο, ενώ δεν έχω γνωρίσει άντρα;» Κι ο άγγελος απάντησε: «Έτσι ο Θεός δημιουργεί ό,τι Εκείνος θέλει. Λέει: «Ας γίνει», και γίνεται».

3.48

«Και θα του διδάξει τη Βίβλο, τη σοφία, τον Νόμο και το Ευαγγέλιο».

3.49

«Ο Ιησούς θα είναι απόστολος του Θεού στους απογόνους του Ισραήλ και θα τους πει: ‘Έρχομαι σε εσάς με τα σημάδια του Κυρίου σας˙ θα σχηματίσω ένα πτηνό από χώμα, θα φυσήξω σε αυτό πνοή και με τη δύναμη του Θεού θα λάβει ζωή. Θα θεραπεύσω τον εκ γενετής τυφλό και τον λεπρό, θα αναστήσω νεκρούς, με τη δύναμη του Θεού˙ θα σας πω τι φάγατε και τι κρατάτε κρυφό στο σπίτι σας. Όλα τούτα θα είναι θαύματα για εσάς, αν είστε πραγματικά πιστοί.’

3.50

‘Έρχομαι να επικυρώσω τον Νόμο που πριν από εμένα λάβατε. Θα επιτρέψω σε εσάς τη χρήση κάποιων απαγορευμένων πραγμάτων. Έρχομαι με ολοφάνερα σημάδια από τον Κύριό σας. Να Τον φοβάστε και να με υπακούτε’.

3.51

‘Αυτός είναι ο Κύριος ο δικός μου και ο δικός σας. Να Τον προσκυνάτε˙ Αυτός είναι ο ίσιος δρόμος’».

3.52

Όταν ο Ιησούς κατάλαβε την απιστία τους, αναφώνησε: «Ποιος θα είναι ο βοηθός μου στον δρόμο του Κυρίου;» «Εμείς», απάντησαν οι μαθητές του, «θα σε βοηθήσουμε στον δρόμο του Θεού κι εσύ θα ομολογήσεις πως είμαστε μουσουλμάνοι (υποταγμένοι στον Θεό)».

3.53

«Κύριέ μας, πιστεύουμε σε ό,τι μας έστειλες από τον ουρανό, και ακολουθούσαμε τον απόστολό Σου. Κατάταξε κι εμάς, Κύριε, στη χορεία των ομολογητών της πίστης».

3.54

Οι Εβραίοι επινόησαν δόλους εναντίον του Ιησού και ο Θεός επινόησε άλλους εναντίον τους. Ο Θεός, βεβαίως, είναι πιο ευφυής.

3.55

Είπε, λοιπόν, ο Κύριος: «Ιησού, Εγώ είμαι εκείνος που σου δίνει τον θάνατο και σε εξυψώνει μέχρι Εμένα˙ εκείνος που σε εξαγνίζει από τους άπιστους, που υψώνει τους οπαδούς σου πάνω από όσους δεν πιστεύουν, μέχρι την ημέρα της Κρίσεως. Στο τέλος, όλοι σε Μένα θα επιστρέψετε και Εγώ θα δικάσω τις μεταξύ σας διαφωνίες.

3.56

«Τους άπιστους θα τους τιμωρήσω με σκληρά βασανιστήρια, και σε τούτο τον κόσμο και στον άλλο, και δεν έχουν ποιον να τους βοηθήσει».

3.57

«Τους πιστούς θα τους ανταμείψω. Ο Θεός δεν αγαπά τους άδικους».

3.58

«Να οι σοφές παραγγελίες και οι οδηγίες που σου δίνουμε».

3.59

Ο Ιησούς ενώπιον του Θεού είναι σαν τον Αδάμ˙ ο Θεός τον Έπλασε από χώμα κι έπειτα είπε «Να γίνει» κι έγινε.

3.79

Μήπως είναι καλό ο άνθρωπος, στον οποίο ο Θεός έδωσε τη Βίβλο, τη σοφία και το χάρισμα της προφητείας, να λέει στους ανθρώπους: «Να λατρεύετε εμένα και τον Θεό[3]»; Όχι! Να λατρεύετε μόνο τον Θεό, αφού γνωρίζετε και μελετάτε τις Γραφές.

3.84

Να πεις: «Πιστεύουμε στον Θεό και σε ό,τι μας έστειλε εδώ κάτω, σε ό,τι έστειλε στον Αβραάμ και στον Ισμαήλ, στον Ισαάκ, στον Ιακώβ και στις δώδεκα φυλές˙ σε ό,τι αποκαλύφθηκε στον Μωυσή, στον Ιησού και στους προφήτες από τον Κύριό τους˙ καμία διάκριση δεν κάνουμε μεταξύ τους και είμαστε μουσουλμάνοι (υποταγμένοι στον Θεό)».

4.155

Αυτοί όμως παραβίασαν τη συμφωνία και αρνήθηκαν τα σημάδια Μας, θανάτωσαν άδικα τους προφήτες Μας και είπαν: «Οι καρδιές μας έγιναν σκληρές». Ναι, ο Θεός σφράγισε τις καρδιές τους˙ είναι άπιστοι και λίγοι από αυτούς πιστεύουν.

4.156

Και μέσα στην απιστία τους, συκοφάντησαν τη Μαρία.

4.157

Και είπαν: «Εμείς σκοτώσαμε τον Μεσσία Χριστό, τον γιο της Μαρίας, τον απόστολο του Θεού». Όχι, δεν τον σκότωσαν, δεν σταύρωσαν τον ίδιο, αλλά κάποιον άλλον που του έμοιαζε. Όσοι αμφισβήτησαν την άποψη αυτή, παρέμειναν κι οι ίδιοι γεμάτοι αμφιβολίες˙ δεν ήταν βέβαιοι γι’ αυτό, αλλά διατυπώνουν εικασίες. Στην πραγματικότητα, αυτοί δεν σκότωσαν τον Ιησού,

4.158

αλλά ο Θεός, με τη δύναμη και τη σοφία Του, τον ξαναπήρε κοντά Του.

4.159

Όλοι όσοι πιστεύουν στις Γραφές, θα πιστέψουν στον Ιησού πριν από τον θάνατό τους, Την ημέρα όμως της Ανάστασης, ο Ιησούς θα είναι μάρτυρας κατηγορίας τους.

4.160

Για να τιμωρήσουμε τους Εβραίους που απομακρύνουν τους άλλους από τον δρόμο του Θεού, τους απαγορεύσαμε κάποια αγαθά, τα οποία τους είχαν επιτραπεί.

4.161

Επειδή ασκούν την τοκογλυφία, που τους είχε απαγορευτεί, και επειδή τρώνε τις περιουσίες των ανθρώπων άδικα, προορίζουμε για τους άπιστους φριχτή τιμωρία.

4.163

Σου δώσαμε την αποκάλυψη, όπως τη δώσαμε και στον Νώε και στους προφήτες που ήρθαν μετά από αυτόν. Έτσι, δώσαμε την αποκάλυψη στον Αβραάμ, στον Ισμαήλ, στον Ισαάκ, στον Ιακώβ και στις φυλές, στον Ιησού, στον Ιώβ, στον Ιωνά, στον Ααρών και στον Σολομώντα˙ στον Δαβίδ δώσαμε το Ψαλτήρι.

4.171

Οπαδοί των Γραφών, μην ξεπερνάτε τα όρια της θρησκείας σας και μην αποδίδετε στον Θεό παρά μόνο την αλήθεια. Ο Μεσσίας Ιησούς, ο γιος της Μαρίας, είναι απόστολος του Θεού και ο λόγος του Θεού, τον οποίο έστειλε στη Μαρία, είναι πνεύμα το οποίο προέρχεται από Εκείνον. Να πιστεύετε, λοιπόν, στον Θεό και στους αποστόλους Του και να μη λέτε πως υπάρχει αγία τριάδα. Σταματήστε να το λέτε αυτό και θα ωφεληθείτε, καθώς ένας μόνο είναι ο Θεός. Δοξασμένο ας είναι το όνομα του Κυρίου! Ο Κύριος δεν έχει γιο. Όσα βρίσκονται ψηλά στους ουρανούς και χαμηλά στη γη ανήκουν μόνο σε Εκείνον. Η προστασία Του είναι αρκετή.

4.172

Ο Μεσσίας δεν ταπεινώνει τον εαυτό του με το να αποκαλείται δούλος του Θεού ούτε και οι άγγελοι που πλησιάζουν τον Θεό. Τους υπερόπτες και όσους θεωρούν υποτιμητικό να λατρεύουν τον Θεό, ο Κύριος θα τους μαζέψει όλους μαζί ενώπιόν Του.

5.17

Άπιστοι είναι όσοι λένε ότι ο Μεσσίας, ο γιος της Μαρίας, είναι Θεός. Πες τους: «Ποιος μπορεί να σταματήσει τον Θεό, αν θελήσει να καταστρέψει τον Μεσσία, τον γιο της Μαρίας, και τη μητέρα του και όλα τα όντα στη γη;» Ο Θεός είναι ο άρχοντας των ουρανών, της γης και των αιθέρων˙ δημιουργεί ό,τι Εκείνος θέλει και είναι παντοδύναμος.

5.45

[οφθαλμός αντί οφθαλμού]… Όσοι δεν δικάζουν σύμφωνα με τα Βιβλία που αποκαλύφθηκαν από ψηλά, είναι άδικοι.

5.46

Στα ίχνη εκείνων στείλαμε τον Ιησού, τον γιο της Μαρίας, για να επικυρώσει τον Μωσαϊκό Νόμο. Του δώσαμε το Ευαγγέλιο, το οποίο εμπεριέχει και την καθοδήγηση και το κήρυγμα προς όσους φοβούνται τον Κύριο.

5.72

Άπιστοι είναι όσοι λένε πως ο Μεσσίας, ο γιος της Μαρίας, είναι θεός: Ο Μεσσίας είπε: «Απόγονοι του Ισραήλ, να λατρεύετε τον Θεό, τον Κύριό μου και τον Κύριό σας». Σε όποιον εξισώνει τον Θεό με άλλες θεότητες, θα απαγορευτεί από τον ίδιο τον Κύριο η είσοδος στον Παράδεισο και θα οριστεί ως κατοικία του η φωτιά της Κόλασης. Δεν υπάρχει ελπίδα βοηθείας για τους τυράννους.

5.75

Ο Μεσσίας, ο γιος της Μαρίας, απλώς είναι απόστολος. Πριν από αυτόν ήρθαν άλλοι απόστολοι. Η μητέρα του ήταν ενάρετη. Έτρωγαν τροφή ανθρώπινη. Κοίτα πώς εξηγήσαμε σε αυτούς τις αποκαλύψεις Μας και πώς αυτοί παρεκτρέπονται.

5.78

Ο Θεός, μέσω του στόματος του Δαβίδ και του Ιησού του γιου της Μαρίας, καταράστηκε όσους απογόνους του Ισραήλ ήταν άπιστοι, θεωρώντας τους ανυπάκουους και προδότες

579

Που δεν σταματούν να κάνουν το κακό. Πόσο απαίσια είναι τα έργα τους!

5.109

Την ημέρα που ο Θεός θα συγκεντρώσει μπροστά Του όλους τους αποστόλους Του, θα τους ρωτήσει: «Ποια απάντηση πήρατε;» Κι εκείνοι θα απαντήσουν: «Εμείς δεν είμαστε σοφοί˙ μόνο Εσύ γνωρίζεις τα μυστικά και τα απόκρυφα».

5.110

Θα πει ο Θεός στον Ιησού: «Γιε της Μαρίας, θυμήσου τις ευεργεσίες Μου προς εσένα και τη μητέρα σου, όταν σε ενίσχυσα με το Άγιο Πνεύμα προκειμένου να μιλήσεις ενώπιον των ανθρώπων, και όταν ήσουν βρέφος στην κούνια σου και όταν μεγάλωσες. Σου δίδαξα τη Βίβλο, τη σοφία, τον Μωσαϊκό Νόμο και το Ευαγγέλιο. Έπλασες από χώμα ένα πτηνό και με την άδειά Μου θεράπευσες τον εκ γενετής τυφλό και τον λεπρό, με την άδειά Μου ανάστησες νεκρούς από τον τάφο. Απομάκρυνα από κοντά σου τα απειλητικά χέρια των απογόνων του Ισραήλ. Μέσα στα θαύματα που έκανες μπροστά στα μάτια τους, οι άπιστοι αναφώνησαν: «Όλα τούτα είναι καθαρή μαγεία».

5.111

«Όταν είπα προς τους μαθητές σου: «Πιστέψτε σε Μένα και στον δικό Μου απόστολο», αυτοί απάντησαν: «Πιστεύουμε και ομολογούμε ότι είμαστε μουσουλμάνοι (υποταγμένοι στον Θεό)».

5.112

Είπαν οι μαθητές στον Ιησού: «Γιε της Μαρίας, μπορεί ο Κύριός σου να κατεβάσει για εμάς από τον ουρανό ένα τραπέζι γεμάτο φαγητά;» Κι ο Ιησούς απάντησε: «Να φοβάστε τον Θεό, αν είστε ευσεβείς»

5.113

«Επιθυμούμε», είπαν οι μαθητές, «να κάτσουμε και να φάμε σε αυτό, και τότε θα σιγουρευτεί η καρδιά μας. Θα μάθουμε ότι εσύ μας δίδαξες την αλήθεια και θα είμαστε μάρτυρές σου».

5.114

Κι ο Ιησούς, ο γιος της Μαρίας, προσευχήθηκε στον Θεό και είπε: «Κύριε και Θεέ μου, κατέβασε από τον ουρανό ένα τραπέζι για να φάμε όλοι εμείς εδώ, από τον πρώτο μέχρι τον τελευταίο, και ας είναι τούτο απόδειξη της παντοδυναμίας Σου. Θρέψε μας Εσύ, ο τέλειος χορηγός της τροφής».

5.115

Κι ο Θεός είπε: «Θα κατεβάσω το τραπέζι σε εσάς, αλλά αλίμονο σε όποιον δεν πιστέψει στο θαύμα τούτο. Θα ετοιμάσω για αυτόν το πιο σκληρό βασανιστήριο του κόσμου».

5.116

Και είπε ο Θεός στον Ιησού, τον γιο της Μαρίας: «Είπες ποτέ εσύ στους ανθρώπους: «Θεωρήστε εμένα και τη μητέρα μου Θεό στη θέση του μοναδικού Θεού;» «Όχι, στο όνομα της δόξας Σου», απάντησε ο Ιησούς. «Πώς θα μπορούσα να πω κάτι που δεν είναι αλήθεια; Αν έλεγα κάτι τέτοιο, Εσύ δεν θα το ήξερες; Εσύ γνωρίζεις ό,τι κρύβεται στα βάθη της καρδιάς μου, εγώ όμως δεν ξέρω τι κρύβεται στα βάθη της δικής Σου˙ γιατί Εσύ γνωρίζεις τα μυστικά και τα απόκρυφα.

5.117

«Εγώ δεν τους δίδαξα τίποτ’ άλλο πέρα από τις εντολές Σου: «Να λατρεύετε τον Θεό, τον Κύριό μου και Κύριό σας». Όσο βρισκόμουν στη γη, μπορούσα να είμαι μάρτυρας κατηγορίας τους. Τώρα, όμως, που με πήρες κοντά Σου, Εσύ γνωρίζεις τα πάντα και είσαι μάρτυρας των πάντων.

5.118

«Έχεις το δικαίωμα να τους τιμωρήσεις, καθώς είναι δούλοι Σου˙ μπορείς όμως και να τους συγχωρήσεις, αφού είσαι παντοδύναμος και πάνσοφος».

5.119

Κι ο Θεός είπε: «Αυτή τη μέρα οι δίκαιοι θα απολαύσουν τα αγαθά των καλών τους πράξεων. Οι κήποι με τα τρεχούμενα νερά θα είναι η αιώνια κατοικία τους». Ο Θεός θα ευχαριστηθεί από αυτούς και αυτοί από τον Θεό. Αυτή θα είναι η απόλυτη ευτυχία.

5.120

Στον Θεό ανήκει η βασιλεία των ουρανών και τη γης και όλων όσων βρίσκονται μέσα τους. Αυτός είναι παντοδύναμος.

6.85

Ο Ζαχαρίας, ο Ιωάννης, ο Ιησούς και ο Ηλίας ήταν ενάρετοι.

9.30

Οι Εβραίοι λένε ότι ο Έσδρας είναι γιος του Θεού. Οι χριστιανοί υποστηρίζουν ότι ο Μεσσίας είναι γιος του Θεού. Να τι λόγια βγαίνουν από τα χείλη τους! Μοιάζουν με τους αρχαίους άπιστους. Ο Θεός ας τους καταστρέψει. Πόσα ψέματα λένε!

9.31

Λάτρεψαν περισσότερο ως θεό τους ραβίνους, τους ιερείς και τον Μεσσία, τον γιο της Μαρίας, στη θέση του ίδιου του Κυρίου, παρόλο που διαταράχτηκαν και οι μεν και οι δε να μην υπηρετούν κανέναν άλλο παρά μόνο τον Θεό, επειδή δεν υπάρχει άλλος θεός εκτός από Εκείνον. Μακριά από τη δόξα Του οι άλλες θεότητες με τις οποίες Τον εξισώνουν!

19.16

Μωάμεθ, να κάνεις λόγο μέσα στο Κοράνι για τη Μαρία, πώς αυτή απομακρύνθηκε από το σπίτι της και οδηγήθηκε στο ανατολικό μέρος του ναού.

19.17

Καλύφθηκε από πέπλο το οποίο την έκρυψε από τα μάτια των άλλων. Στείλαμε σε αυτήν το Πνεύμα Μας, το οποίο ενώπιόν της έλαβε ανθρώπινη μορφή[4].

19.18

Κι αυτή είπε: «Ζητώ κουράγιο από εσένα κοντά στον Πολυεύσπλαχνο˙ αν Τον φοβάσαι, [μη με πλησιάζεις]».

19.19

Κι αυτός απάντησε: «Είμαι απεσταλμένος του Κυρίου σου, ο Οποίος με έστειλε για να σου χαρίσω έναν άγιο γιο».

19.20

«Πώς θα γίνει αυτό;», πρόσθεσε η Μαρία, «αφού δεν έχω γνωρίσει άντρα και δεν έιμαι ακόλαστη;»

19.21

Κι εκείνος απάντησε: «Έτσι θα γίνει. Ο Κύριός σου το είπε κι αυτό είναι εύκολο για Μένα. Αυτό θα είναι σημάδι για τους ανθρώπους και απόδειξη της μεγαλοψυχίας Μας. Η απόφασή Μας ήδη αναγγέλθηκε».

19.22

Συνέλαβε, λοιπόν, τον γιο και αποσύρθηκε σε ένα απομακρυσμένο μέρος.

19.23

Την έπιασαν οι πόνοι της γέννας κοντά σε μια χουρμαδιά και αναφώνησε: «Μακάρι να πέθαινα και να ξεχαστώ για πάντα».

19.24 Μια φωνή όμως της φώναξε από κάτω[5]: «Μη στεναχωριέσαι, γιατί ο Κύριός σου άνοιξε ένα ρυάκι κάτω από τα πόδια σου.

19.25

Κούνα το κλαδί του δέντρου και ώριμοι χουρμάδες θα πέσουν μπροστά σου.

19.26

Φάε, πιες και δρόσισε τα μάτια σου[6]. Κι αν δεις κανέναν άνθρωπο, πες του: «Υποσχέθηκα νηστεία στον Πολυεύσπλαχνο˙ σήμερα δεν θα μιλήσω σε κανέναν»».

19.27

Κατευθύνθηκε προς το σπίτι της, φέρνοντας στην αγκαλιά της τον γιο της. Και της είπαν: «Μαρία, ανεξήγητο πράγμα έκανες.

19.28

Ω αδερφή του Ααρών[7], ο πατέρας σου δεν ήταν ασεβής ούτε η μητέρα σου ακόλαστη».

19.29

Η Μαρία τους έκανε νεύμα να ρωτήσουν το βρέφος. «Πώς», ρώτησαν, «μπορεί να μιλήσει προς εμάς ένα βρέφος που ακόμα είναι στην κούνια;»

19.30

«Είμαι δούλος του θεού», είπε το βρέφος, «και ο Κύριος μού χάρισε τη Βίβλο, κάνοντάς με προφήτη

19.31

Αποφάσισε να με ευλογεί και με διέταξε να προσεύχομαι και να κάνω ελεημοσύνες όσο ζω.

19.32

Να σέβομαι τη μητέρα μου. Δεν θα μου επιτρέψει την ανυπακοή και την αθλιότητα.

19.33

Ειρήνη θα με συνοδεύει και κατά τη γέννηση και κατά τον θάνατο και κατά την ανάστασή μου[8]».

19.34

Αυτός ήταν ο Ιησούς, ο γιος της Μαρίας, ο οποίος στάλθηκε για να διδάξει την αλήθεια και για τον οποίο γεννήθηκαν αμφιβολίες.

19.35

Ο Θεός δεν έχει παιδιά. Μακριά αυτή η βλασφημία! Όταν ο Θεός θέλει να κάνει κάτι, λέει: «Ας γίνει», και γίνεται.

19.88

Λένε: «Ο Πολυεύσπλαχνος έχει γιο».

19.89

Πραγματικά, αυτό που λένε είναι ασεβές!

19.90

Παραλίγο οι ουρανοί θα ράγιζαν με τον λόγο αυτό, η γη θα άνοιγε και τα βουνά θα γκρεμίζονταν,

19.91

αφού αποδίδουν γιο στον Πολυεύσπλαχνο.

19.92

Εκείνος δεν μπορεί να έχει γιο.

19.93

Όποιος βρίσκεται στους ουρανούς και στη γη είναι δούλος του Πολυεύσπλαχνου.

21.91

Στην άσπιλη παρθένα εμφυσήσαμε το πνεύμα Μας, κάνοντας την ίδια και τον γιο της σημάδι για όλον τον κόσμο.

23.50

Κάναμε τον γιο της Μαρίας και τη μητέρα του σημάδι για τους ανθρώπους, δίνοντας και στους δυο τους μια περίοπτη θέση για κατοικία, ασφαλή και γεμάτη από ρυάκια νερού.

33.7

Να θυμάσαι ότι συνεννοηθήκαμε με τους άλλους προφήτες και με σένα, με τον Νώε, με τον Αβραάμ, με τον Μωυσή και με τον Ιησού, τον γιο της Μαρίας, συνάπτοντας συμφωνία (διαθήκη) σταθερή,

33.8

για να ρωτά ο Θεός τους φίλους της αλήθειας, ενώ έχει ετοιμάσει σκληρή τιμωρία για τους άπιστους.

42.13

Όρισε για εσάς θρησκεία, την οποία σύστησε στον Νώε και την οποία αποκάλυψε σε σένα, Μωάμεθ, ενώ την είχε συστήσει και στον Αβραάμ, στον Μωυσή και στον Ιησού˙ έδωσε την εντολή Του με τα εξής λόγια: «Τηρήστε τη θρησκεία αυτή και μη χωριστείτε σε αιρέσεις». Για τους ειδωλολάτρες είναι ανυπόφορη η θρησκεία αυτή, στην οποία τους προσκαλείς. Ο Θεός επιλέγει όποιον Εκείνος θέλει για τη θρησκεία αυτή και οδηγεί σε αυτήν όποιον μετανοεί.

43.15

Ωστόσο, μερικοί από τους δούλους Του απέδωσαν στον Θεό παιδιά. Αλίμονο, ο άνθρωπος είναι αληθινά αχάριστος!

43.16

Μήπως ο Θεός επέλεξε ανάμεσα στα δημιουργήματά Του κάποιες κόρες[9], μήπως επέλεξε εσάς για παιδιά Του;

43.17

Ωστόσο, όταν αναγγέλλεται σε κάποιον από αυτούς η γέννηση κόρης η όψη του γίνεται σκυθρωπή και φαίνεται σαν πνιγμένος˙ παρ’ όλ’ αυτά, αποδίδουν κόρες στον Θεό.

43.45

Πρόσεξε αν τους αποστόλους που στάλθηκαν πριν από εσένα τους επιλέξαμε για θεούς που θα λατρεύονται στη θέση του Πολυεύσπλαχνου.

[στείλαμε τον Μωυσή και δεν τον πιστέψανε και προκάλεσαν την οργή Μας και τους εκδικηθήκαμε πνίγοντάς τους και κάνοντάς τους παράδειγμα για τους διαδόχους τους]

43.57

Αν προβάλουν στον λαό σου[10] ως παράδειγμα τον γιο της Μαρίας, αυτοί δεν θέλουν να ακούσουν τίποτα γι’ αυτόν.

43.58

Και λένε: «Οι θεότητές μας είναι πιο πολύτιμες από τον γιο της Μαρίας ή ο γιος της Μαρίας πιο πολύτιμος από τις θεότητές μας;» Αυτό το προβάλλουν μόνο και μόνο από εριστική διάθεση, καθώς έχουν την τάση προς τις φιλονικίες.

43.59

Ο Ιησούς είναι απλός δούλος Μας, τον οποίο ευεργετήσαμε και τον προβάλαμε ως παράδειγμα για τους απογόνους του Ισραήλ.

43.60

Αν θέλαμε, μπορούσαμε να δημιουργήσουμε στη θέση σας αγγέλους, για να σας διαδεχτούν πάνω στη γη.

43.61

Κάτι τέτοιο φανερώνει πως πλησιάζει ο ερχομός της ώρας της Κρίσεως. Μην αμφιβάλλετε λοιπόν, αλλά ακολουθήστε Με. Εγώ είμαι η σωστή κατεύθυνση.

43.62

Μη σας παραπλανά ο Σατανάς, ο κηρυγμένος εχθρός σας.

43.63

Όταν ο Ιησούς εμφανίστηκε ανάμεσα στους ανθρώπους συνοδευόμενος από τα δικά Μας σημάδια, είπε: «Φέρνω σε εσάς τη σοφία και έρχομαι να εξηγήσω σε εσάς την αιτία των διαφωνιών σας. Να φοβάστε, λοιπόν, τον Θεό και να υπακούσετε σε μένα.

43.64

Ο Θεός είναι ο Κύριος ο δικός μου και ο δικός σας. Η λατρεία σας προς Εκείνον είναι ο ίσιος δρόμος».

43.65

Οι διάφοροι αιρετικοί άρχισαν να διαφωνούν μεταξύ τους. Αλίμονο στους πονηρούς κατά την ημέρα της επώδυνης τιμωρίας!

43.66

Τι περιμένουν αυτοί; Μήπως περιμένουν την ώρα που αιφνιδιαστικά και απροσδόκητα θα τους χτυπήσει η τιμωρία;

43.67

Εκείνη την ημέρα κάθε δεσμός φιλίας θα σπάσει. Το εντελώς αντίθετο, όμως, θα συμβεί σε όσους φοβούνται τον Κύριο.

57.26

Στείλαμε τον Νώε και τον Αβραάμ και χαρίσαμε στους απογόνους τους το προφητικό χάρισμα και τις Γραφές. Μερικοί από αυτούς ακολουθούν τον ίσιο δρόμο, οι περισσότεροι όμως είναι ασεβείς.

57.27

Πάνω στα ίχνη τους στείλαμε και άλλους αποστόλους, όπως τον Ιησού, τον γιο της Μαρίας, στον οποίο δώσαμε το Ευαγγέλιο και βάλαμε στην καρδιά των μαθητών του την πραότητα και τη μεγαλοψυχία. Αυτοί μόνοι τους επινόησαν τον μοναχικό βίο. Εμείς τους είπαμε μόνο να ευχαριστούν τον Θεό, αλλά δεν τήρησαν ό,τι έπρεπε να τηρήσουν. Ανταμείψαμε όσους πίστεψαν, αλλά οι περισσότεροι ήταν ασεβείς.

61.6

Ο Ιησούς, ο γιος της Μαρίας, είπε στον λαό του: «Απόγονοι του Ισραήλ, εγώ είμαι απόστολος του Θεού, σταλμένος προς εσάς για να επικυρώσω τον Μωσαϊκό Νόμο που στάλθηκε πριν από εμένα και να σας προαναγγείλω τον ερχομό κι άλλου αποστόλου, μετά από εμένα, του οποίου το όνομα θα είναι Αχμέτ (Ένδοξος[11])». Και, όταν τους έδειξε ο Ιησούς διάφορα λαμπρά θαύματα, έλεγαν: «Αυτά είναι ολοφάνερη μαγεία».

61.14

Πιστοί, είστε βοηθοί του Θεού, όπως είπε ο Ιησούς, ο γιος της Μαρίας, στους αποστόλους του: «Ποιος είναι βοηθός μου;» «Εμείς είμαστε βοηθοί του Θεού», απάντησαν εκείνοι. Έτσι, κάποιοι από τους απογόνους του Ισραήλ πίστεψαν, και κάποιοι άλλοι έμειναν άπιστοι. Εμείς, όμως, ισχυροποιήσαμε τους πιστούς κατά των εχθρών τους και τους αναδείξαμε νικητές.

66.12

Και στη Μαρία, την κόρη του Ιωακείμ, η οποία παρέμεινε αγνή, εμφυσήσαμε ένα μέρος από το πνεύμα Μας[12]. Αυτή πίστεψε στα λόγια του Κυρίου της και στις αποκαλύψεις των Γραφών. Ήταν ευσεβής.

 

[3] Υπαινιγμός στη θεία φύση του Ιησού

[4] Για τους Μουσουλμάνους, ο αρχάγγελος Γαβριήλ είναι το Πνεύμα του Θεού.

[5] Πιθανώς η φωνή του αγίου βρέφους.

[6] Αραβική έκφραση που σημαίνει την παρηγοριά.

[7] Εννοεί ευσεβής, όπως ο Ααρών.

[8] Ο Μωάμεθ δεν παραδέχεται την ανάσταση του Ιησού στην παρούσα ζωή. Εδώ εννοείται η ανάστασή του κατά την ώρα της Κρίσεως, όταν όλοι οι άνθρωποι θα αναστηθούν.

[9] Οι Άραβες ειδωλολάτρες θεωρούσαν τους αγγέλους κόρες του Θεού.

[10] Στους Άραβες ειδωλολάτρες.

[11] Μία από τις προσωνυμίες του Μωάμεθ. Οι μουσουλμάνοι θεωρούν πως ο Παράκλητος που αναφέρει ο Ιησούς πως θα στείλει, είναι ο Περικλυτός (=Ένδοξος), δηλαδή ο Μωάμεθ.

[12] Με τη είσοδο του θείου πνεύματος στη Μαρία έγινε η σύλληψη του Ιησού. (Πνεύμα του Θεού οι μουσουλμάνοι ονομάζουν τον Γαβριήλ)

Ο Μέγας Αλέξανδρος του Κορανίου

Ο Μέγας Αλέξανδρος δεν έμεινε μόνο στα βιβλία της ιστορίας˙ σύντομα μετά το θάνατό του πέρασε στη σφαίρα του μύθου. Η πρώτη μυθική αφήγηση των περιπετειών του βασιλιά ανήκει στον ψευδο-Καλλισθένη, ονομασία που δόθηκε σε αυτόν στον οποίο αποδίδεται το χειρόγραφο Αλεξάνδρου Βίος  (ο πραγματικός Καλλισθένης, ο επίσημος ιστοριογράφος του Αλέξανδρου, πέθανε πριν από αυτόν, οπότε δεν θα μπορούσε να έχει γράψει για το τέλος του βασιλιά).

Η μυθιστορία συνεχίστηκε και παραλλάχτηκε από πολλούς λαούς οι οποίοι είχαν επαφή με τον Αλέξανδρο, και ονοματίστηκε Το Μυθιστόρημα του Αλέξανδρου (Alexander Romance). Στα σχετικά κείμενα βρίσκουμε διάφορες φανταστικές ιστορίες που συμπεριλαμβάνουν Σειρήνες, Κενταύρους και τα ταξίδια του Αλέξανδρου στην άκρη της Γης και στο βάθος της θάλασσας μέσα σε γυάλινη σφαίρα. Η μυθιστορία πέρασε στην Εβραϊκή γραμματεία, όπου στο Ταλμούδ βρίσκουμε τον Αλέξανδρο να ίπταται στους αιθέρες, να συναντάει τις Αμαζόνες, να παρουσιάζεται στις πύλες του Παραδείσου κλπ. Πέρασε και σε αφηγήσεις Χριστιανών όπου περιγραφόταν ως Άγιος ή Ο Βασιλιάς που Πιστεύει (Believing King), αλλά και σε θρύλους Αράβων, Περσών, Αρμένιων και Αιθιόπων.

A coin depicting Alexander, 297-281 BC
Ο Μεγαλέξανδρος σε ασημένιο τετράδραχμο του Λυσίμαχου, 297-281 π.Χ.

Τον βρίσκουμε όμως και στο Κοράνι των μουσουλμάνων, στο κεφάλαιο 18 – Η Σπηλιά, σε μια αφήγηση που θυμίζει τις Πύλες του Αλεξάνδρου. Αναφέρεται ως Δικέρατος (έχουν βρεθεί νομίσματα του 2ου αιώνα π.Χ. που τον εικονίζουν να φοράει κέρατα, τα οποία δικαιολογούν την ονομασία – ως δικέρατος αναφέρεται και σε Αιθιοπικές, Χριστιανικές και άλλες πηγές), όπου ο Αλλάχ παροτρύνει τον Μωάμεθ να πει την ιστορία του βασιλιά. Στη σύντομη αφήγηση, ο Αλέξανδρος, έχοντας πάρει από τον Αλλάχ τα μέσα για να ασκήσει εξουσία, ακολούθησε τον δρόμο του και έφτασε εκεί που δύει ο ήλιος, όπου βρήκε έναν λαό. Ο Θεός του επέτρεψε να τιμωρήσει αυτόν τον λαό ή να του φερθεί καλά, κατά τη δική του θέληση. Ο Αλέξανδρος αποφάσισε να τιμωρήσει τους ασεβείς μεταξύ τους, ενώ αντάμειψε τους πιστούς και τους έθεσε υπό τις διαταγές του. Συνέχισε, για να φτάσει στην ανατολή όπου βρήκε ένα λαό στους οποίους ο Θεός δεν χάρισε προστασία από τον ήλιο (νέγροι;) κάποιοι από τους οποίους τον ακολούθησαν, κι έπειτα «πήρε άλλο δρόμο». Φτάνοντας ανάμεσα σε δυο υψώματα, συνάντησε έναν τρίτο λαό, ο οποίος του πρότεινε αμοιβή για να τους χτίσει φράγμα ώστε να προστατευτούν από τους Γκωγκ και Μαγκώγκ. Οι δύο αυτοί λαοί πρωτοεμφανίστηκαν στην Παλαιά Διαθήκη, και συνδέονται με τον ερχομό του Αρμαγεδδών. Στη Ισλαμική εσχατολογία θεωρείται πως θα ρημάξουν τη Γη πριν έρθει το τέλος του κόσμου με τη Μέρα της Δίκης. Ο Αλέξανδρος αρνήθηκε την αμοιβή («Η εξουσία που μου έδωσε ο Κύριός μου είναι μεγαλύτερη αμοιβή από τη δική σας») αλλά δέχτηκε να χτίσει το φράγμα αν βοηθούσαν και οι ίδιοι. Μετά το χτίσιμο, και αφού απέδωσε τη δημιουργία του φράγματος στη μεγαλοψυχία του Θεού, θύμισε στο λαό πως όταν ο Θεός το θελήσει, θα το καταστρέψει, σημαίνοντας τη μέρα της Κρίσης (Ισλαμικός Αρμαγεδδών).

Υπάρχουν κάποιες ενστάσεις από μερικούς λόγιους του Ισλάμ πως δεν πρόκειται για τον Αλέξανδρο στο εν λόγο εδάφιο, αλλά για τον Κύρο Β’ τον Μέγα ή ακόμα και για κάποιον άγνωστο παγκόσμιο αυτοκράτορα. Οι διαμαρτυρίες εμφανίστηκαν μόνο αφού ανακαλύφθηκαν ιστορικά κείμενα που δείχνουν τον Αλέξανδρο να είναι ειδωλολάτρης/παγανιστής και με αμφιλεγόμενη σεξουαλική ταυτότητα, αφού παλαιότεροι λόγιοι του Ισλάμ δεχόντουσαν χωρίς αμφιβολία πως ο δικέρατος του Κορανίου είναι ο Μακεδόνας βασιλιάς. Στο Ταφσίρ αλ-Τζαλαλάιν (15ος αιώνας), ένα σουνίτικο ταφσίρ (εξήγηση) του Κορανίου, ξεκαθαρίζεται πως ο Δικέρατος είναι όντως ο Αλέξανδρος. Οι περισσότεροι πάντως συμφωνούν πως δεν ήταν προφήτης, αλλά ένας άγιος άνθρωπος, φίλιος του Αλλάχ. Η ιδέα πως ο Δικέφαλος θα μπορούσε να είναι κάποιος άγνωστός μας αυτοκράτορας δεν αντέχει στην κριτική, καθώς είναι εξαιρετικά απίθανο να μην έχει βρεθεί καμία σχετική απόδειξη για ένα τόσο σημαντικό πρόσωπο ή την αυτοκρατορία του. Δεδομένων δε των  ομοιοτήτων μεταξύ της ιστορίας του Κορανίου και των ‘Πυλών του Αλεξάνδρου’ και άλλων προηγούμενων που ονομάζουν τον Μακεδόνα, γίνεται μάλλον ξεκάθαρο πως όλες αυτές οι πηγές μιλούν για το ίδιο πρόσωπο.

[μπορείτε να διαβάσετε το αυθεντικό κείμενο παρακάτω]

Alexander builds a wall against Gog and Magog (source)
Ο Αλέξανδρος χτίζει ένα τείχος εναντίον των Γκογκ και Μαγκόγκ (πηγή)

Το Κοράνι (=ανάγνωσμα, αφήγηση, εξιστόρηση) είναι η αποκάλυψη του Αλλάχ  (=Θεός) στον Προφήτη Μωάμεθ. Ομιλητής είναι σχεδόν εξολοκλήρου ο Αλλάχ, ο οποίος μιλάει είτε σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο είτε σε πρώτο ή τρίτο ενικό.

Τα εδάφια για τον Μεγαλέξανδρο στο Κοράνι:

Από το κεφάλαιο 18: Η ΣΠΗΛΙΑ

  1. Θα σε ρωτήσουν για τον Δουλ Καρνέιν (Δικέρατο βασιλιά). Να απαντήσεις: «Θα σου διηγηθώ την ιστορία του».
  2. Ορίσαμε την εξουσία του πάνω στη γη και του δώσαμε τα μέσα για να πετύχει ό,τι θέλει.
  3. Ακολούθησε κάποιο δρόμο.
  4. Προχώρησε έως ότου έφτασε στη δύση, είδε τον ήλιο που έδυε σε μια λασπώδη πηγή και κοντά σε αυτήν βρήκε ένα λαό. Του είπαμε: «Δικέρατε, μπορείς να τιμωρήσεις αυτόν τον λαό ή να του φερθείς καλά».
  5. «Θα τιμωρήσω», απάντησε αυτός, «όλους τους ασεβείς κι έπειτα θα τους αφήσω στον Θεό, ο Οποίος θα τους τιμωρήσει καλά».
  6. «Όποιος, όμως, πιστέψει και κάνει το καλό, θα ανταμειφθεί εξαιρετικά και θα του αναθέσω διαταγές, τις οποίες θα εκτελεί δίχως κόπο.»
  7. Κι ο Δικέρατος συνέχισε και πάλι την πορεία του.
  8. Έφτασε στο μέρος όπου ανατέλλει ο ήλιος, σε έναν λαό στον οποίο δεν χαρίσαμε τίποτα για να προφυλάσσεται από τον ήλιο.
  9. Ναι, έτσι έχει η ιστορία του και γνωρίζουμε όλους όσοι τον ακολούθησαν.
  10. Έπειτα πήρε άλλο δρόμο.
  11. Έφτασε ανάμεσα σε δύο υψώματα, τους πρόποδες των οποίων κατοικούσε ένας λαός που με δυσκολία μπορούσε να καταλάβει μια λέξη.
  12. Ο λαός τού είπε: «Δικέρατε, οι Γκογκ και οι Μαγκόγκ λεηλατούν τη γη μας. Μπορείς, έναντι αμοιβής, να υψώσεις φράγμα μεταξύ μας;»
  13. «Η Εξουσία που μου έδωσε ο Κύριός μου», απάντησε αυτός, «είναι μεγαλύτερη αμοιβή από τη δική σας. Αρκεί να με βοηθήσετε με προθυμία και εγώ θα υψώσω φράγμα ανάμεσά σας.
  14. Φέρτε μου σιδερένιες πλάκες, αρκετές για να γεμίσουν το διάστημα μεταξύ των δύο βουνών και φυσήστε τη φωτιά μέχρι να πυρακτωθεί το σίδερο». Κι έπειτα είπε: «Φέρτε μου λιωμένο χαλκό, για να μπορέσω να το χύσω από πάνω.
  15. Οι Γκογκ και οι Μαγκόγκ δεν θα μπορέσουν να περάσουν ούτε να τρυπήσουν αυτό το φράγμα».
  16. Και πρόσθεσε: «Το έργο τούτο είναι η δύναμη της μεγαλοψυχίας του Κυρίου μου. Όταν ο Θεός θελήσει, θα το κάνει κομμάτια. Η υπόσχεση του Κυρίου μου είναι αλάνθαστη».
  17. Θα έρθει μέρα που όλ’ αυτά θα σωριαστούν το ένα πάνω στο άλλο όπως τα κύματα της θάλασσας, ενώ η σάλπιγγα θα ηχήσει και θα ενώσουμε όλους τους ανθρώπους μαζί.

[εδώ τελειώνει η αφήγηση για τον Μεγαλέξανδρο, το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με τους εξής στίχους:]

  1. Την ημέρα εκείνη θα ετοιμάσουμε για τους άπιστους την Κόλαση.
  2. Τα μάτια των απίστων ήταν καλυμμένα, για να μη βλέπουν τις αναγγελίες Μας και να μην υποφέρουν να ακούν για Εμάς.
  3. Μήπως οι άπιστοι σκέφτηκαν να πάρουν ως προστάτες τους τούς δούλους Μας; Ετοιμάσαμε για κατοικία τους το πυρ το εξώτερον.
  4. Μήπως θέλετε να μάθετε ποιοι άνθρωποι χάθηκαν εξαιτίας των έργων τους;
  5. Ποιων οι προσπάθειες μέσα στον κόσμο τούτο ήταν επιζήμιες, αν και οι ίδιοι πιστεύουν ότι έπραξαν σωστά;
  6. Αυτοί είναι όσοι δεν πίστεψαν στις δικές Μας αποκαλύψεις και στο ότι πρόκειται να εμφανιστούν κάποτε ενώπιον του Κυρίου τους. Τα έργα τους είναι άσκοπα και δεν έχουν καμία βαρύτητα κατά την ημέρα της Κρίσεως.
  7. Αμοιβή τους θα είναι η Κόλαση, γιατί χλεύασαν τα σημάδια και τους αποστόλους Μας.
  8. Οι πιστοί και όσοι έκαναν αγαθοεργίες, θα έχουν για κατοικία τους τούς κήπους του Παραδείσου.
  9. Θα μένουν μέσα σε αυτούς αιώνια και ποτέ δεν θα επιθυμήσουν οποιαδήποτε αλλαγή της κατάστασής τους.
  10. Πες: «Αν η θάλασσα γινόταν μελάνι για να γράψουν τα λόγια του Κυρίου μου, η θάλασσα θα εξαντλούνταν προτού τελειώσουν τα λόγια του Θεού, ακόμα κι αν χρησιμοποιούσαν άλλη μια τόση θάλασσα».
  11. Πες: «Εγώ είμαι άνθρωπος, σαν κι εσάς˙ μου αποκαλύφθηκε, όμως, πως υπάρχει ένας μόνο Θεός. Όποιος ελπίζει πως μια μέρα θα δει την όψη του Κυρίου του, οφείλει να κάνει το καλό και να μην εξισώνει τη λατρεία κανενός πλάσματος με τη λατρεία του Κυρίου του».

Η μετάφραση είναι του Κ. Ι. Πεντάκη, από τις εκδόσεις Κάκτος

15th century Persian miniature painting from Herat (Afganistan) depicting Iskander, the Persian name for Alexander the Great (source)
Περσικός πίνακας από το Herat του Αφγανιστάν, που αναπαριστά τον Αλέξανδρο (ή Ισκεντέρ, όπως τον ονόμασαν) (πηγή)

Η απαγόρευσης της μαντίλας

Το ζήτημα της απαγόρευσης της μαντίλας στη Γαλλία απασχολεί εδώ και χρόνια τη διεθνή κοινή γνώμη. Πολλοί λένε πως είναι ένας δίκαιος νόμος για την προστασία της γαλλικής κουλτούρας από την αλλοίωση που φέρνει η επαφή με έναν ουσιωδώς ξένο πολιτισμό στην Ευρωπαϊκή χώρα με το μεγαλύτερο ποσοστό μουσουλμάνων ενώ άλλοι επιμένουν πως ο νόμος αποτελεί απόδειξη της συντηρητικής και ξενοφοβικής φύσης μιας κοινωνίας που παριστάνει μόνο την προοδευτική. Με τόση φασαρία που έχει γίνει γύρω από το θέμα είναι αξιοπερίεργο πως τέτοια απαγόρευση δεν υφίσταται καν.

Πηγή
Πηγή

Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, στο Ισλάμ υπάρχουν, κυρίως, τρία ενδύματα που χρησιμοποιούνται για την κάλυψη του γυναικείου σώματος, και δη της κεφαλής. Το χιτζάμπ είναι η γνωστή μαντίλα η οποία καλύπτει τα μαλλιά, η μπούρκα καλύπτει ολόκληρο το σώμα της γυναίκας μαζί με το πρόσωπο, ενώ το νικάμπ καλύπτει το κεφάλι (χιτζάμπ + βέλο) –τα δύο τελευταία ενδύματα μπορούν να συμπεριλαμβάνουν κάλυμμα και για τα μάτια, με πιο λεπτό ύφασμα. Το χιτζάμπ, λοιπόν, δεν απαγορεύεται στη Γαλλία, αλλά μόνο η μπούρκα και το νικάμπ. Κι όμως, ούτε η μπούρκα ούτε το νικάμπ συγκεκριμένα απαγορεύτηκαν ποτέ στη Γαλλία. Ο νόμος του 2010 απαγόρευσε την κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους, πράγμα που συνεπάγεται την απαγόρευση της μάσκας του σκι (μπαλακλάβα), του κράνους και των δύο αυτών θρησκευτικών ενδυμασιών, μεταξύ άλλων (εξαιρούνται από το νόμο οι οδηγοί μοτοσικλετών, οι εργάτες με ειδικά κράνη προστασίας και άλλες περιπτώσεις). Το πρόστιμο είναι 150 ευρώ ενώ φτάνει τα 30.000 ευρώ για όποιον υποχρεώνει κάποιον τρίτο να φοράει οτιδήποτε καλύπτει το πρόσωπό του χωρίς τη θέλησή του.

Είναι πρόβλημα όμως αυτό; Αφορά την ανοχή του διαφορετικού, τη θρησκευτική ελευθερία ή την πολυπολιτισμικότητα;

Ο νόμος ψηφίστηκε για λόγους ασφαλείας και το γεγονός ότι κανένας δεν θα το έβρισκε περίεργο να μην επιτραπεί η είσοδος σε τράπεζα ή σε αεροδρόμιο κάποιου που φοράει κράνος μηχανής ή μάσκα του σκι κάνει το επιχείρημα της θρησκευτικής ελευθερίας μάλλον άστοχο. Το να επιτρέπεται η μπούρκα σε δημόσιους χώρους αυξάνει τον κίνδυνο για όλους μας˙ δεν είναι ασυνήθιστο δράστες τρομοκρατικών επιθέσεων να διαφεύγουν από τις αρχές φορώντας τη μπούρκα.

Το να επιτρέπεται, λοιπόν, η μπούρκα θα αποτελούσε συνθήκη υπέρ μιας θρησκευτικής ενδυμασίας, ενάντια στη νομοθεσία του κράτους. Το να εξαιρεθεί, δηλαδή, από το νόμο οποιαδήποτε θρησκευτική ενδυμασία δε θα αποτελούσε ανοχή μιας θρησκευτικής συνήθειας ή προστασία μιας θρησκευτικής μειονότητας αλλά προνομιακή μεταχείριση μιας θρησκείας. Θα ήταν εξάλλου μάλλον αδύνατο να περιμένουμε βελτίωση της θέσης μιας μειονότητας προβάλλοντας την προνομιακή μεταχείρισή της. Το αποτέλεσμα θα ήταν πιθανότατα το αντίθετο από το επιθυμητό. Δε θα αποτελούσε μια τέτοια μεταχείριση άραγε απόδειξη πως η μειονότητα αυτή είναι διαφορετική από την υπόλοιπη κοινωνία, ότι τα μέλη της επιθυμούν ή απαιτούν διαφορετική συμπεριφορά από το κράτος προς αυτήν απ’ ότι προς τους υπόλοιπους πολίτες;

Στην πραγματικότητα, ήταν ανόητα άρθρα με τίτλους όπως «Η Γαλλική Γερουσία αποφασίζει την απαγόρευση του Ισλαμικού βέλου σε δημόσιους χώρους» που αποπροσανατόλισαν το κοινό παρουσιάζοντας έναν κοσμικό νόμο ως νόμο θρησκευτικού (ή αντι-θρησκευτικού) χαρακτήρα.

Πέρα όμως από τα θέματα ασφαλείας (που θα έπρεπε να αρκούν για να κλείσει το θέμα), όσον αφορά το κοινωνικό ζήτημα του μουσουλμανικού βέλου, υπάρχουν φυσικά γυναίκες που το φοράνε οικειοθελώς αλλά και άλλες που το φοράνε με εξαναγκασμό. Μουσουλμάνες και πρώην μουσουλμάνες χαρακτηρίζουν το βέλο ως «φέρετρο», «φυλακή, «απανθρωπιά». Δεν είναι δύσκολο να το κατανοήσει κανείς, αφού το να φοράει μια γυναίκα βέλο σημαίνει να μην την αναγνωρίζουν στο δρόμο ούτε οι γείτονές της και να γίνεται ουσιαστικά αδύνατο να συνάψει σχέσεις με μια μερίδα του πληθυσμού, ενώ ενδεχομένως να το ήθελε˙ κατά κάποιον τρόπο, η γυναίκα γίνεται «αόρατη» φορώντας το βέλο. Το να το φοράει, λοιπόν, υποχρεωτικά είναι προφανώς καταστροφικό γι’ αυτήν.

Από την άλλη, υπάρχουν γυναίκες που σαφώς επιλέγουν να το φορέσουν και ένας τέτοιος νόμος σίγουρα παρεμβαίνει στην προσωπική τους επιλογή να το κάνουν. Σαφέστατα καθένας και καθεμιά θα έπρεπε να έχει την ελεύθερη επιλογή να ντύνεται όπως θέλει, και οι μουσουλμάνες να καλύπτουν ακόμα και τα μάτια τους αν το επιθυμούν, κρύβοντας έτσι πλήρως το σώμα τους και μαζί με αυτό την ταυτότητά τους στο δημόσιο χώρο. Στον πραγματικό κόσμο όμως, υπάρχουν μόνο δύο ενδεχόμενα. Όταν απαγορεύεται το βέλο καταπιέζεται μια μερίδα του πληθυσμού και όταν δεν απαγορεύεται καταπιέζεται μια άλλη. Ποια από τις δύο περιπτώσεις είναι χειρότερη;

Πηγή
Πηγή

Ο συγκεκριμένος αυτός νόμος δεν αφορά τη ρητή απαγόρευση ενός θρησκευτικού ενδύματος. Ποτέ δεν αφορούσε τέτοια απαγόρευση, παρά μόνο στα στόματα δημοσιογράφων διψασμένων για εύκολη τηλεθέαση και σε αυτά της θρησκόληπτης μερίδας των μουσουλμάνων που ενδιαφέρονται για μία ρητορική που δεν έχει σχέση με την επίλυση κάποιου προβλήματος αλλά με τη δημιουργία κατηγοριών περί «ισλαμοφοβίας» και ρατσισμού που εντείνουν τις σχέσεις μεταξύ κοινωνικών ομάδων. Η πιο απροσδόκητη όμως συμπαράταξη στην εκτόξευση τέτοιων κατηγοριών έρχεται από κατά τ’ άλλα φιλελεύθερους συμπολίτες μας (της Γαλλίας και της Δύσης γενικότερα) που δεν φαίνονται ικανοί να ξεχωρίσουν την παρείσφρηση της θεοκρατικής νοοτροπίας στην πολιτική ζωή από την υπεράσπιση μιας ευαίσθητης μειονότητας.

Είναι δελεαστικό, φυσικά, να υπερασπιστεί κανείς τα δικαιώματα μιας μειονότητας, ειδικά στον καιρό μας όπου η ακροδεξιά ενδυναμώνεται και οι πιο γνωστοί εκφραστές της αρέσκονται να επιτίθενται συγκεκριμένα στους μουσουλμάνους βάζοντάς τους όλους στο ίδιο τσουβάλι και ζητώντας μέχρι και την απαγόρευση του Κορανίου (όπως κάνει ο Geert Wilders στην Ολλανδία). Ποιος θα υπερασπιστεί όμως τις μειονότητες μέσα σε αυτές τις μειονότητες; Ποιος θα μιλήσει για εκείνη τη μερίδα των μουσουλμάνων γυναικών που δεν επιθυμούν να φορέσουν κανένα διακριτικό ένδυμα της θρησκείας τους και τους επιβάλλεται τέτοια ακραία αντιδραστική και απομονωτική συμπεριφορά;

Το ζήτημα, λοιπόν, αφορά την απόφαση ενός κοσμικού κράτους να ψηφίσει ένα νόμο σχετικό με την ασφάλεια των πολιτών –την απαγόρευση οποιουδήποτε αντικειμένου καλύπτει το πρόσωπο ενός πολίτη˙ είτε άνδρα είτε γυναίκας, είτε μουσουλμάνου είτε όχι. Τυχόν εξαίρεση της μπούρκας για χάρη του θρησκευτικού αισθήματος των μουσουλμάνων θα σήμαινε ουσιαστικά ακύρωση του νόμου, αφού η μπούρκα (εφόσον καλύπτει ολόκληρο το σώμα) θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ακόμα και από άντρα για να αποφύγει την αναγνώριση από τις αρχές (όπως έχει συμβεί ήδη και συμβαίνει συχνότερα σε χώρες όπου η μπούρκα είναι πιο συνηθισμένη απ’ ότι στο δυτικό κόσμο). Τέτοια επίδραση μιας θρησκείας –οποιασδήποτε θρησκείας- στη νομοθεσία ενός κοσμικού κράτους αποτελεί οπισθοδρόμηση και δεν πρέπει να γίνεται ανεκτή.

Καμικάζι – Ποιοι Ήταν, Γιατί Πέθαναν

«Κάθε φορά που μια χώρα αποκτάει κάτι, σύντομα και μια άλλη το αποκτάει. Μια χώρα αποκτάει το ραντάρ, αλλά σύντομα το έχουν όλες. Μία αποκτάει έναν καινούργιο τύπο μηχανής ή αεροπλάνου, μετά μια άλλη τον έχει. Αλλά οι Ιάπωνες έχουν τους Καμικάζι, και κανένας άλλος δεν θα τους αποκτήσει, επειδή κανένας άλλος δεν είναι φτιαγμένος σαν αυτούς.»
Τζον Θατς, καπετάνιος

Στα τέλη του 1944, περίπου 10 μήνες πριν το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, οι Ιάπωνες είχαν ήδη αρχίσει να διαπιστώνουν ότι η στρατιωτική τους προσπάθεια θα οδηγούνταν σε ήττα. Τα όπλα και ο εξοπλισμός τους είχαν ελλείψεις, οι στρατιώτες λιγόστευαν δραματικά και το ηθικό ήταν πεσμένο. Οι πολύτιμες βόμβες τους, εκτός του ότι ήταν λιγοστές, αστοχούσαν χωρίς να προκαλέσουν ζημιές στον εχθρό και οι πιλότοι τους δεν μπορούσαν να αναμετρηθούν με τους Αμερικάνους σε αερομαχίες. Σε μια τελευταία, λοιπόν, απεγνωσμένη προσπάθεια ανάκαμψης του στρατού, ιδρύθηκε το Σώμα των Καμικάζι. Το σκεπτικό ήταν να εμποδίσουν την απογείωση αεροπλάνων από τα εχθρικά αεροπλανοφόρα. Η μετατροπή των ίδιων των πιλότων σε βόμβες, θα σήμαινε σίγουρα τη μείωση των αποτυχημένων βομβιστικών επιθέσεων.

Το σχέδιο στη θεωρία ήταν «ένας πιλότος – ένα αεροπλανοφόρο». Και αν όντως κατάφερναν με μια μοναδική επίθεση, και τη μηδαμινή απώλεια ενός μόνο στρατιώτη, να βυθίσουν ένα εχθρικό πλοίο, θα έδιναν ένα καίριο χτύπημα στον αντίπαλο. Το σκεπτικό αυτό αποδείχθηκε υπεραισιόδοξο, αλλά μέχρι το τέλος του πολέμου οι Καμικάζι κατάφεραν να προκαλέσουν τον αποτροπιασμό και τον τρόμο στους Αμερικάνους εχθρούς και να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές και πολλούς θανάτους.

Getting ready for the last flight (photo)
Προετοιμασία για την τελευταία πτήση (photo)

Η πιο παράξενη όψη του φαινομένου ίσως είναι το πόσο γρήγορα έγινε αποδεκτό, οργανώθηκε και υλοποιήθηκε το σχέδιο ενός τέτοιου Σώματος, και το πόσο εύκολα βρέθηκαν τόσοι Ιάπωνες πρόθυμοι να αναλάβουν μια αποστολή από την οποία σίγουρα δεν θα γυρνούσαν πίσω. Οπωσδήποτε θα πρέπει τα θεμέλια μιας τέτοια νοοτροπίας να ήταν ήδη παρόντα, και μάλλον θα ανιχνευτούν στην κουλτούρα και την ιστορία του ιδιοσυγκρασιακού αυτού λαού.

Το 1281 ο Κούμπλαϊ-Καν επιτέθηκε στην Ιαπωνία με κινεζο-μογγολικό στόλο εκατό χιλιάδων πολεμιστών. Οι Ιάπωνες ήταν αντιμέτωποι με σίγουρη ήττα, και το μόνο που τους έσωσε ήταν μια θύελλα που διασκόρπισε τον αντίπαλο στόλο. Αυτός ο θεϊκός άνεμος (κάμι = θεός, κάζε = άνεμος) θεωρήθηκε ότι στάλθηκε από την θεά του ήλιου, Αματεράσου, η λατρεία της οποίας πήρε ξεχωριστή σημασία στον κόσμο της σιντοϊστικής θρησκείας. Ο Καπετάνιος Οκαμούρα σίγουρα είχε στο μυαλό του αυτό το περιστατικό, που διδάσκονταν όλοι οι Ιάπωνες στο σχολείο, όταν πρότεινε την ίδρυση του Σώματος Ειδικής Επίθεσης, που αργότερα έγινε γνωστό σαν Σώμα Καμικάζι.

Η ανέγερση της τάξης των σαμουράι είχε οδηγήσει στην εξέλιξη του Μπουσίντο («ο τρόπος του μαχητή» ή «ο τρόπος του σαμουράι»), ενός κώδικα τιμής για τους πολεμιστές, που ορίζει την αυτοκτονία σαν ύστατη μορφή εξιλέωσης, και έκφρασης αποφασιστικότητας και υποταγής στον άρχοντα. Με το πέρασμα από την φεουδαρχία στο εθνικιστικό δόγμα που έκανε την εμφάνισή του από τον 19ο αιώνα, ο Σιντοϊσμός και ο Ιαπωνικός Βουδισμός (όπως είδαμε εκτενώς αλλού) υποστήριξαν την απόλυτη παράδοση της θέλησης του πολεμιστή στον αυτοκράτορα και στις ανάγκες του κράτους. Όπως οι Βουδιστές μοναχοί εκπαίδευαν τους σαμουράι επί αιώνες, τώρα εκπαίδευαν τους καμικάζι και δογμάτιζαν τους στρατιώτες και τους πολίτες. Το συμβολικό σπαθί του Βουδισμού που καλούνταν να σκίσει τις αυταπάτες της αντικειμενικής πραγματικότητας και των υλικών αναγκών είχε ταυτιστεί με το σπαθί των σαμουράι, και έκοβε πλέον τα κεφάλια των υποτελών του άρχοντα ή της χώρας.

The kamikaze that would hit the USS Essex – 25 November 1944 (photo)
Ο καμικάζι που πρόκειται να χτυπήσει το USS Essex – 25 Νοεμβρίου 1944 (photo)

Τώρα, το Ζεν δίδασκε την άρνηση της επίγειας ζωής των στρατιωτών και η αυτοκτονία παρουσιαζόταν σαν το φινάλε μιας ζωής που είχε εκπληρώσει τον σκοπό της. Η άρνηση του υλικού κόσμου, η απαθής αδιαφορία για τον φυσικό πόνο και η περιφρόνηση για τον θάνατο, ήταν τα κατάλληλα εργαλεία για να φτάσουν στην απόλυτη Γνώση, στην Αλήθεια, στον Διαφωτισμό και τη Νιρβάνα. Όπως οι σαμουράι βρήκαν χρήσιμη τη διδασκαλία του ελέγχου της σκέψης στην αντιμετώπιση των εχθρών, έτσι και οι καμικάζι στρέφονταν σε βουδιστικά μοναστήρια πριν την τελευταία τους πτήση. Ιερείς του Ζεν έλεγαν στους επίδοξους καμικάζι ότι με την πράξη τους θα βελτιώσουν το κάρμα τους για τις επόμενές τους ζωές και ότι ουσιαστικά δεν είχαν τίποτα να χάσουν, αφού έτσι κι αλλιώς η ζωή είναι μη-πραγματική και δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου. Ένας Βουδιστής λόγιος τους αποθέωσε λέγοντας: «Η πηγή του πνεύματος των καμικάζι βρίσκεται στην άρνηση του ατομικού εαυτού και στην αναγέννηση της ψυχής, που παίρνει πάνω της το βάρος της ιστορίας. Από τα αρχαία χρόνια το Ζεν έχει περιγράψει αυτήν την μετατροπή του μυαλού σαν το επίτευγμα του ολοκληρωμένου διαφωτισμού». Ο Βουδιστής δάσκαλος του Ζεν, Σουζούκι, είπε: «Οι στρατιώτες μας πρέπει να θεωρούν τις ζωές τους ελαφριές σαν πούπουλα χήνας και το χρέος τους βαρύ σαν το βουνό Ταϊσάν». Ο Σουζούκι είναι αυτός που έκανε δημοφιλή την ιδέα του «σπαθιού που δίνει ζωή», ένας συμβολισμός που χρησιμοποιήθηκε για να εκλογικευτεί ακόμα και ο φόνος. Όπως συμπληρώνει και ο Ναντέμπο: «Δεν υπάρχει πρακτική bodhisattva ανώτερη της εύσπλαχνης αφαίρεσης ζωής». Και ο Σοέν: «Σαν μέσο για να ενωθούν σε αρμονία αυτά που είναι ασύμβατα, η αφαίρεση ζωής και ο πόλεμος είναι αναγκαία». Φαίνεται ότι η θρησκεία και ο μιλιταρισμός στάθηκαν σε κάθε εποχή για τους Ιάπωνες δύο πράγματα αξεχώριστα.

A pilot dashes towards the already hit by other kamikaze USS Sangamon, but misses and hits the waters just moments after the photo was taken – 4 May 1945 (photo)
Ένας πιλότος ορμάει στο ήδη χτυπημένο από καμικάζι USS Sangamon, αλλά αστοχεί και πέφτει στη θάλασσα λίγες στιγμές μετά. – 4 Μαΐου 1945 (photo)

Αυτή η προθυμία να γίνουν μάρτυρες είναι καρπός 1.500 χρόνων σιντοϊσμού, της ολοκληρωτικής αφοσιώσεως στην ένδοξη παράδοση των πρόγονων, της βαθιά ριζωμένης πεποιθήσεως ότι είναι οι θεματοφύλακες του πιο μεγάλου -του μόνου αληθινού- πολιτισμού και της βεβαιότητας ότι πεθαίνοντας για την Ιαπωνία θ’ αναστηθούν σε έναν επικό κόσμο κατοικημένο από ήρωες, τιμημένοι και δοξασμένοι από τους θνητούς που θ’ αφήσουν πίσω τους.

Ο ναύαρχος Τακιτζίρο Ονίσι, που θεωρείται ο «πατέρας» του σχεδίου των καμικάζι, μίλησε προς τη Σμηναρχία 201 λέγοντας: «Η Ιαπωνία βρίσκεται σε θανάσιμο κίνδυνο. Κάποιος πρέπει να τη σώσει, δεν θα το κάνουν όμως οι ναύαρχοι και οι στρατηγοί ή οι πολιτικοί, και πάντως όχι οι ανώτατοι αξιωματικοί όπως εγώ. Θα το κάνουν εξαίρετοι, δυνατοί, νέοι άνδρες, όπως εσείς. Εμένα, που στέκομαι ταπεινά μπροστά σας, να με βλέπετε ως την ενσάρκωση και των 100 εκατομμυρίων συμπατριωτών σας που ζητούν τη βοήθειά σας… Έχοντας αναλάβει αυτό το ιερό καθήκον, έχετε όλοι σας καταστεί νέοι θεοί, που δεν θα έχετε πλέον επίγειες επιθυμίες, εκτός από την απόλυτα φυσική επιθυμία να ξέρετε αν πετύχατε ή όχι στην εκτέλεση της αποστολής σας. Καθώς όλοι σας θα περάσετε στον μακρύ, όμορφο ύπνο, λυπάμαι, αλλά δεν θα μπορείτε να το γνωρίζετε με βεβαιότητα και οπωσδήποτε δεν θα μπορούμε εμείς, οι ζωντανοί, να σας το πούμε».

Ενώ η δυτική ηθική (και οι δυτικές θρησκείες) παρουσιάζει την αυτοκτονία σαν μια απεχθή πράξη, που μόνο σπάνια συγχωρείται, στην Ιαπωνία διδάσκεται το αντίθετο. Οι Ιάπωνες διδάσκονταν ότι όφειλαν να μην πιαστούν αιχμάλωτοι, και οι στρατιώτες, οι αξιωματικοί, ακόμα και οι πολίτες, έμεναν σκόπιμα στο σκοτάδι όσον αφορά τις διεθνείς συμφωνίες για τους αιχμαλώτους πολέμου, οπότε αν μια μάχη χανόταν, ο Ιάπωνας όφειλε να αυτοκτονήσει ή να σκοτωθεί από τον εχθρό. Οι Αμερικάνοι και οι Σοβιετικοί παρουσιάζονταν από την προπαγάνδα σαν τέρατα, που θα βίαζαν τις γυναίκες και θα σκότωναν τα παιδιά μαζί με τους υπόλοιπους Ιάπωνες. Δεν ήταν μόνο οι πιλότοι καμικάζι, αλλά και άλλοι στρατιώτες που έκαναν επιθέσεις αυτοκτονίας, κρατώντας μια ενεργή χειροβομβίδα και ορμώντας πάνω σε τανκ, σίγουροι ότι θα σκοτωθούν. Τον Ιούλιο του 1944 οι Αμερικάνοι έφτασαν τόσο κοντά στην Ιαπωνία, που μπορούσαν να επιτεθούν στη χώρα με βομβαρδιστικά αεροσκάφη. Σε μια μάχη, δύο Ιάπωνες πιλότοι ανακοίνωσαν ότι τους τελείωσαν οι σφαίρες και ότι θα έπεφταν με τα αεροπλάνα τους πάνω στα βομβαρδιστικά, όπως και έκαναν. Στη μάχη του Σαϊπάν (Ιούλιος του 1944), αφού οι Ιάπωνες ηττήθηκαν, ένα πλήθος ανυπόταχτων άμαχων, πιστών στον αυτοκράτορα και τρομοκρατημένοι από τις φήμες για την αγριότητα των Δυτικών, συγκεντρώθηκε στο χείλος ενός γκρεμού, που έπεφτε κάθετα στον ωκεανό. Από εκεί, σε μια σοκαριστική επίδειξη αποφασιστικότητας, οι μητέρες έριξαν στη θάλασσα τα παιδιά τους, οι άντρες τις γυναίκες τους, οι αδερφές τα αδέρφια τους. Πάνω στα κύματα έπλεαν περίπου χίλια πτώματα, σε μια πράξη που μας θυμίζει τις γυναίκες του Ζαλόγγου. [βίντεο εδώ]

Flames on the deck of USS Bunker Hill, after a double kamikaze strike within 30 seconds. 346 died – 11 May 1945 (photo)
Φλόγες στο κατάστρωμα του USS Bunker Hill, μετά από διπλό χτύπημα καμικάζι μέσα σε 30 δευτερόλεπτα. Πέθαναν 346 – 11 Μαΐου 1945 (photo)

Μια ακραία οπτική της προσωπολατρίας που έχαιρε ο αυτοκράτορας Χιροχίτο, μας δίνει ο σκηνοθέτης Ακίρα Κουροσάβα στο βιβλίο του «Κάτι Σαν Αυτοβιογραφία», όπου περιγράφει τι συνέβη στις 15 Αυγούστου 1945, μέρα που ο αυτοκράτορας ανήγγειλε μέσω ραδιοφώνου την παράδοση της χώρας στους Συμμάχους. Ήταν η πρώτη φορά που οι υποτελείς του άκουγαν τη φωνή του μονάρχη τους. Εδώ και μήνες τα νέα από το μέτωπο ήταν δυσμενή και ήδη διαδεδομένα, οι δύο πυρηνικές βόμβες είχαν ήδη πέσει στην Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, και η Γερμανία είχε ήδη ηττηθεί˙ ο πόλεμος είχε χαθεί και η δήλωση ήττας ήταν σίγουρη. Οι Ιάπωνες περίμεναν μόνο αν ο αυτοκράτορας θα τους παρότρυνε να προχωρήσουν στον Τιμητικό Θάνατο των Εκατό Εκατομμυρίων. Ο Κουροσάβα πήγαινε περπατώντας στο στούντιο για να ακούσει με τους συνεργάτες του το διάγγελμα: «Καθ’ οδόν, ο εμπορικός δρόμος έδειχνε πανέτοιμος για τον Τιμητικό Θάνατο. Ένταση και πανικός στην ατμόσφαιρα. Υπήρχαν, ακόμη, μερικοί καταστηματάρχες που είχαν σύρει τα γιαπωνέζικα σπαθιά τους και κάθονταν ατενίζοντας τις γυμνές λάμες τους». Η ιδέα μιας μαζικής αυτοκτονίας μεταξύ των Ιαπώνων είναι σίγουρα φρικτή, αλλά καθόλου απίθανη. «Πιθανώς να ‘χα κάνει κι εγώ το ίδιο», γράφει ο σκηνοθέτης.

Ο αυτοκράτορας μέχρι και το τέλος του 2ου Παγκοσμίου δεν ήταν απλά ένας μονάρχης, ήταν ένας ζωντανός θεός με τη μορφή ανθρώπου. Οι Ιάπωνες τον θεωρούσαν άμεσο απόγονο της θεάς Αματεράσου, έναν «Χρυσαφένιο Ιερό Βασιλιά που Γυρνάει τον Τροχό (του dhamma)». Το γύρισμα του Τροχού του Ντάμα συμβολίζει στον Βουδισμό την αναγέννηση του ανθρώπου, αλλά και τον τροχό ενός άρματος που κυριεύει τον κόσμο, διασκορπίζοντας τις αυταπάτες του υλισμού. Ο αυτοκράτορας ήταν μία από τις 4 υλοποιήσεις του ιδανικού Βουδιστή μονάρχη και ένα «πλήρως διαφωτισμένο» ων. Έτσι, ακόμα και πριν τους καμικάζι, εκατοντάδες άλλοι (στρατιώτες, ναύτες, αεροπόροι) αυτοκτόνησαν για τη σημαία της χώρας τους, σύμφωνα με τα θρησκευτικά της δόγματα. Η δική τους θυσία ήταν αυθόρμητη, σε μια στιγμή απόγνωσης, σε αντίθεση με τους καμικάζι που πολλές φορές περίμεναν μέχρι και μήνες να έρθει η ώρα να εκτελέσουν την πολυπόθητη διαταγή που ήταν σίγουρο ότι θα έρθει, ακολουθώντας το παράδειγμα των σαμουράι και περιμένοντας να γίνουν «νέοι θεοί».

Οι σαμουράι όμως είχαν μια σημαντική διαφορά με τους καμικάζι. Οι πρώτοι επέλεγαν πώς θα τελειώσουν τη ζωή τους, ενώ οι δεύτεροι διατάζονταν να θυσιαστούν από τον θεοκρατικό φασισμό του Χιροχίτο (αν και όλοι οι καμικάζι ήταν εθελοντές, πολλοί το μετάνιωναν, όπως θα δούμε παρακάτω). Όταν οι σαμουράι αντιμετώπιζαν έναν ανώτερο εχθρό και η ήττα φαινόταν αναπόφευκτη, ο κώδικας τιμής τους επέβαλε να αυτοκτονήσουν με χαρακίρι (σεπούκου[1]) ή να πολεμήσουν μέχρι τελικής πτώσης για να βρουν το θάνατο στα χέρια του αντιπάλου (ακόμα και κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκόσμιου, όπως έχει αναφερθεί, το πρώτο πράγμα που μάθαιναν οι στρατιώτες ήταν πώς να αφαιρέσουν τη ζωή τους – καλύτερα από την ταπείνωση του να πέσουν στα χέρια του εχθρού). Η αποστολή ενός καμικάζι ήταν μια εντολή από έναν ανώτερο και συνοδευόταν με ένα ποτήρι σάκε κερασμένο από τον αυτοκράτορα. Η διαφορά αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη, όπως φαίνεται στα τελευταία γράμματα των στρατιωτών του Χιροχίτο (βλ. Παράρτημα), όπου φαίνεται ότι, αν και πολλοί ανυπομονούσαν να θυσιαστούν για τον αυτοκράτορα και την πατρίδα, κάποιοι άλλοι περιέγραφαν την επικείμενη αποστολή σαν κάτι που δεν μπορούσαν να αποφύγουν. Δεν πίστεψαν όλοι την προπαγάνδα του κράτους. Μεγάλο ρόλο φαίνεται να έπαιξε η κοινωνική πίεση και η ψυχολογία της αγέλης στο να μην αρνηθούν την εκτέλεση του καθήκοντός τους. Ο Tsuneo Watanabe, λέει για αυτούς: «Ήταν πρόβατα στη σφαγή…Κάποιοι δεν μπορούσαν να σταθούν όρθιοι, και τους κουβαλούσαν και τους έσπρωχναν στο αεροπλάνο οι μηχανικοί».

Sometimes the Americans could retrieve the body of the Japanese pilot from the debris and offered him a military funeral at sea.
Πολλές φορές οι Αμερικάνοι μπορούσαν να ανασύρουν το πτώμα του Ιάπωνα πιλότου από τα συντρίμμια, και του προσέφεραν στρατιωτική ταφή στη θάλασσα.

Οι εθελοντές όμως έρχονταν πιο γρήγορα από ό,τι το Ναυτικό μπορούσε να κατασκευάσει τα αεροπλάνα-σαράβαλα που θα έστελναν για μια και μοναδική αποστολή˙ μέχρι που υπήρχε και λίστα αναμονής. Κάποιοι, για να σιγουρέψουν την επιλογή τους, υπέγραφαν την αίτηση με αίμα, θέλοντας να δείξουν τον ζήλο τους. Οι έμπειροι πιλότοι απορρίφθηκαν, γιατί τους χρειάζονταν για την εκπαίδευση των επόμενων από τη μία, και για να συνοδεύουν και να κατευθύνουν τους καμικάζι από την άλλη.

Δεν πέθαναν όλοι οι πιλότοι του Σώματος Ειδικής Επίθεσης. Κάποιοι δεν κατάφεραν να βρουν εχθρικό πλοίο σε καμία τους απόπειρα και γυρνούσαν πίσω απογοητευμένοι, για να τους προλάβει η λήξη του Πολέμου. Άλλοι δεν κατάφεραν να απογειωθούν λόγω μηχανικής βλάβης και επέζησαν για να διηγηθούν τις εμπειρίες τους. Αυτές οι διηγήσεις σε συνδυασμό με τα τελευταία γράμματα των πεθαμένων, μας δίνουν μια εικόνα της ατμόσφαιρας στο Ιαπωνικό Σώμα. Ένας από τους επιζήσαντες, είπε: «Άρχισα να αναρωτιέμαι αν όταν προσφέρθηκα εθελοντικά, ήμουν καλά στα μυαλά μου, και αν, όταν ερχόταν η ώρα να αναχωρήσουμε, θα κλονιζόμουν και τα χέρια ή τα πόδια μου θα έτρεμαν». Αναφερόμενος στη φράση “Tenno Heika Banzai” που σημαίνει «να ζήσει ο αυτοκράτορας» θυμάται «Στην Ιαπωνία, όταν πεθαίνεις υποτίθεται ότι πρέπει να πεις ‘Μπανζάι’ στον αυτοκράτορα, αλλά οι περισσότεροι από μας στην πραγματικότητα θέλαμε να πούμε «Μητέρα» πριν πεθάνουμε.»

A hit kamikaze pilot, moments before he falls on USS Essex (see the video) – 25 November 1945 (photo)
Ένας χτυπημένος καμικάζι, λίγες στιγμές πριν πέσει πάνω στο USS Essex (βίντεο εδώ) – 25 Νοεμβρίου 1945 (photo)

Ο ναύαρχος Ονίσι, ο «πατέρας των καμικάζι», μετά την παράδοση της Ιαπωνίας, που σημάδεψε τη λήξη του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, αυτοκτόνησε με τον παραδοσιακό τρόπο των σαμουράι (σεπούκου/χαρακίρι). Στο σημείωμα που άφησε ευχαρίστησε τους πιλότους για τις ηρωικές τους πράξεις, εξέφρασε την απολογία του για τον ρόλο του που οδήγησε στον, άσκοπο τελικά, θάνατό τους, και παρότρυνε τους νέους Ιάπωνες να εργαστούν για να ξαναχτίσουν τη χώρα και να ζήσουν ειρηνικά. Ο θάνατός του κράτησε 15 ώρες.

Από τον Οκτώβριο του 1944 και μέχρι το τέλος του Πολέμου, σκοτώθηκαν 3.860 καμικάζι (μέχρι και 17χρονοι), με μόνο το 19% αυτών να καταφέρνουν να χτυπήσουν τον στόχο τους. Πάνω από 30 Αμερικάνικα πλοία βυθίστηκαν, περίπου 400 δέχτηκαν βλάβες και 5.000 ναύτες ήταν τα θύματά τους.

Poster from the era (photo)
Αφίσα της εποχής (photo)

Παράρτημα – Γράμματα των Πιλότων

Παράρτημα – Γράμματα των Πιλότων

«Είναι εύκολο να μιλάμε για το θάνατο σαν κάτι αόριστο, όπως συζητούσαν οι αρχαίοι φιλόσοφοι. Αλλά είναι ο πραγματικός θάνατος που φοβάμαι, και δεν ξέρω αν μπορώ να υπερνικήσω τον φόβο. Ακόμα και για μια σύντομη ζωή, υπάρχουν πολλές αναμνήσεις. Για κάποιον που είχε μια καλή ζωή είναι δύσκολο να την αποχωριστεί. Αλλά έφτασα στο σημείο μη γυρισμού. Πρέπει να βουτήξω σε εχθρικό πλοίο. Για να είμαι ειλικρινής, δεν μπορώ να πω ότι η ευχή να πεθάνω για τον αυτοκράτορα είναι αυθεντική, ότι προέρχεται από την καρδιά μου. Παρόλα αυτά, έχει αποφασιστεί για μένα να πεθάνω για τον αυτοκράτορα.»

Ichizo Hayashi (Χριστιανός καμικάζι)

 «Είμαι ευχαριστημένος που έχω την τιμή να με διαλέξουν σαν μέλος του Σώματος Ειδικής Επίθεσης που είναι στον δρόμο προς την μάχη, αλλά δεν μπορώ να σταματήσω να κλαίω όταν σε σκέφτομαι, Μαμά. Όταν σκέφτομαι τις ελπίδες που είχες για το μέλλον μου…αισθάνομαι τόσο δυστυχισμένος που θα πεθάνω χωρίς να κάνω τίποτα που θα σου έδινε χαρά»

– Ichizo Hayashi

 «Έχω γίνει μέλος του Σώματος Ειδικής Επίθεσης όπως έλπιζα και θα μπορέσω να πέσω μαζί με τα άνθη της κερασιάς…Παρακαλώ συγχώρεσέ με που φεύγω πριν από εσένα. Ας συναντηθούμε ξανά στους κήπους του Yasukuni. Ευωδιαστά νέα άνθη κερασιάς σε αφθονία. Μαζί πάμε στους ουρανούς της Οκινάβα να πέσουμε.»

Kaneyuki Fukuda, προς τη μητέρα του

«Ένας μήνας έχει περάσει. Το χαρούμενο όνειρο έχει εξαφανιστεί, και αύριο θα κάνω επίθεση σε εχθρικό πλοίο. Θα περάσω τον ποταμό Αχέροντα στον επόμενο κόσμο μαζί με μερικούς Αμερικάνους….

Ζώντας για έναν αιώνιο ευγενή στόχο. Προστατεύοντας πάντα την χώρα μας από έναν απεχθή εχθρό.»

Haruo Araki, στη σύζυγό του

«Δύο ψυχές κατοικούν στην καρδιά μου…Κάποιες φορές το στήθος μου χτυπάει με ενθουσιασμό όταν σκέφτομαι τη μέρα που θα πετάξω στον ουρανό…Άλλες φορές, ζηλεύω τους φοιτητές επιστημών που έμειναν πίσω [απαλλαγή από στρατολόγηση]…Μία από τις ψυχές μου κοιτάζει στον ουρανό, ενώ η άλλη έλκεται από τη γη. Εύχομαι να μπω στο Ναυτικό όσο το δυνατόν πιο σύντομα και να αφιερωθώ στον σκοπό. Ελπίζω οι μέρες που βασανίζομαι από ηλίθιες σκέψεις να περάσουν γρήγορα.»

Sasaki Hachiro

«Αύριο, κάποιος που πιστεύει στη δημοκρατία θα αφήσει αυτόν τον κόσμο. Μπορεί να φαίνεται μονάχος, αλλά η καρδιά του είναι γεμάτη ικανοποίηση. Η φασιστική Ιταλία και η Ναζιστική Γερμανία έχουν ηττηθεί. Ο ολοκληρωτισμός είναι σαν να χτίζεις ένα σπίτι με σπασμένες πέτρες.»

Ryoji Uehara

«Στον ουρανό ψηλά, ο θάνατος ποτέ δεν είναι λόγος να φοβάσαι. Θα πεθάνω πραγματικά αν πετύχω τον στόχο; Όχι, δεν μπορώ να πιστέψω ότι θα πεθάνω και υπήρχε μια στιγμή που ένοιωσα μια ξαφνική ορμή τα βουτήξω προς έναν στόχο. Η πραγματικότητα είναι ότι ποτέ δεν φοβάμαι τον θάνατ. Αντιθέτως, μέχρι που τον καλωσορίζω. Ο λόγος γι’ αυτό είναι η βαθιά μου πίστη ότι, μέσω του θανάτου, θα μπορέσω να ξαναβρεθώ με τον αγαπημένο μου αδερφό, Tatsu.»

Ryoji Uehara, στους γονείς του

«Αγαπημένοι γονείς, σας παρακαλώ δώστε μου συγχαρητήρια. Μου έχει δοθεί μια υπέροχη ευκαιρία να πεθάνω. Αυτή είναι η τελευταία μου μέρα. Το πεπρωμένο της πατρίδας μας κρέμεται στην αποφασιστική μάχη στις θάλασσες του Νότου, όπου θα πέσω σαν ανθός από στολισμένη κερασιά…

Είθε οι θάνατοί μας να είναι τόσο ξαφνικοί και καθαροί όσο το θρυμμάτισμα ενός κρυστάλλου.»

Isao Masuo

Πηγές

Πηγές

[1] Οι Ιάπωνες δεν χρησιμοποιούσαν τον όρο «χαρακίρι», που σημαίνει «κόψιμο της κοιλιάς», γιατί τον θεωρούσαν χυδαίο. Χρησιμοποιούσαν τον όρο «σεπούκου» που σήμαινε την αυτοκτονία που γίνεται κατά τους ορθόδοξους κανόνες, την τελετουργική αυτοκτονία.

Η Πολιτεία του Σπινόζα – Η Λογική στην Εξουσία

Ο Σπινόζα που διαβάζουμε στο έργο Πολιτεία – Πολιτική Πραγματεία δεν είναι ο αφαιρετικός μεταφυσικός της Ηθικής, αλλά ένας οξύνους πολιτικός στοχαστής που απευθύνεται σε προβλήματα της εποχής του. Προβάλλει εδώ τη λογική σαν τον κατεξοχήν οδηγό οργάνωσης και διακυβέρνησης του κράτους. Ακόμα κι αν το πολίτευμα είναι η βασιλεία, πρέπει να ακολουθεί της επιταγές της λογικής, ειδάλλως σφάλλει˙ και αν η Πολιτεία δεν έχει νόμους που συνάδουν με τους φυσικούς νόμους της λογικής, πρέπει να βλέπουμε σ’ αυτήν όχι κάτι που ανήκει στη φύση, αλλά μια χίμαιρα. (4.4)

Baruch de Spinoza, πορτρέτο από άγνωστο ζωγράφου, το 1665 (photo)
Baruch de Spinoza –portrait by an unknown painter, in 1665 (photo)
Baruch de Spinoza, πορτρέτο από άγνωστο ζωγράφου, το 1665

Αν πούμε πως η Πολιτεία έχει δικαίωμα να διατάξει τους πολίτες να κάνουν αυτό που η ανθρώπινη φύση αποστρέφεται, όπως να μην αποφύγει τον θάνατό του, να σκοτώσει τους αγαπημένους του ή να γίνει μάρτυρας εναντίον του εαυτού του, είναι σαν να λέμε ότι ένας άνθρωπος έχει το δικαίωμα να είναι παράφρων ή να παραληρεί. «Με ποιες υποσχέσεις ή ποιες απειλές ένας άνθρωπος θα μπορούσε να αγαπήσει εκείνο που μισεί ή να μισήσει εκείνο που αγαπά;» (3.8). Αυτό που κάνει τους ανθρώπους καλούς πολίτες είναι η ανικανότητα να ζήσουν μόνοι τους, η ελπίδα ότι μια καλή Πολιτεία θα τους χαρίσει την ελευθερία και την ειρήνη και ο φόβος αντιποίνων αν δεν υπακούσουν στις προσταγές της.  «Εκείνοι που δεν έχουν ούτε φόβο ούτε ελπίδα δεν εξαρτώνται παρά από τους ίδιους τους εαυτούς τους και είναι εχθροί του κράτους, στους οποίους έχουμε το δικαίωμα να επιβάλλουμε έναν καταναγκασμό.» (3.8). Οπότε από τη μια ο εξουσιαστής πρέπει να σεβαστεί τις ανάγκες των πολιτών του και από την άλλη οι πολίτες οφείλουν να υπακούν στους νόμους. «Κάθε πολίτης εξαρτάται όχι από τον ίδιο τον εαυτό του, αλλά από την Πολιτεία, στις ρητές διαταγές της οποίας  είναι υποχρεωμένος  να υπακούει…ακόμα κι αν ο υπήκοος κρίνει άδικες τις διαταγές της πολιτείας, είναι ωστόσο υποχρεωμένος να υποτάσσεται σε αυτές.» (3.5)

Σε επίπεδο κρατών, ο Σπινόζα πρότεινε τη συνεργασία, πάντα με οδηγό τη λογική και την αναγκαιότητα. «Αν δύο Πολιτείες θέλουν να αλληλοβοηθούνται, θα έχουν μαζί περισσότερη δύναμη και άρα περισσότερα δικαιώματα» (3.12). Η συνθήκη θα διατηρείται όσο καιρό ισχύει η αιτία που τη συνέστησε, δηλαδή είτε ο κίνδυνος ενός κακού ή η ελπίδα μιας ωφέλειας, αλλιώς η καθεμιά έχει δικαίωμα να σπάσει τη συμφωνία. «Όσο περισσότερες χώρες υπάρχουν που συμφωνούν για την ειρήνη, τόσο λιγότερο η καθεμιά από αυτές είναι επίφοβη στις άλλες». (3.16)

«Αν μια Πολιτεία παραπονιέται πως εξαπατήθηκε, δεν μπορεί να καταγγείλει το νόμο της ομόσπονδης Πολιτείας, αλλά να μέμφεται μάλλον τη δική της επιπολαιότητα: εμπιστεύθηκε τη σωτηρία της σε μια άλλη ανεξάρτητη Πολιτεία, για την οποία η σωτηρία του δικού της κράτους είναι ο υπέρτατος νόμος.» (3.14)

Baruch Spinoza was born in Amsterdam in 1632 and died at the age of 44 in Hague, probably of tuberculosis. (photo)
Baruch Spinoza was born in Amsterdam in 1632 and died at the age of 44 in Hague, probably of tuberculosis. (photo)
Ο Μπαρούχ Σπινόζα γεννήθηκε στο Άμσταρνταμ το 1632 και πέθανε 44 ετών στη Χάγη, μάλλον από φυματίωση.

 

Στη συνέχεια, ο Σπινόζα απευθύνεται στο πρόβλημα του πώς θα εναρμονιστούν οι ανάγκες και οι επιθυμίες των πολιτών με τις επιταγές του κράτους. «Η πείρα έχει διδάξει στους πολιτικούς ότι όσο υπάρχουν άνθρωποι, θα υπάρχουν προβλήματα» (1.2)

«Ένα πράγμα είναι βέβαιο, ότι οι άνθρωποι είναι αναγκαστικά υποταγμένοι σε αδυναμίες, είναι φτιαγμένοι κατά τέτοιον τρόπο, που νοιώθουν οίκτο για εκείνους που βρίσκονται στη δυστυχία, ζήλεια για εκείνους που απολαμβάνουν την ευτυχία, ότι φέρονται πολύ περισσότερο προς την εκδίκηση παρά προς τον οίκτο, επιπλέον ο καθένας επιθυμεί να ζουν και οι άλλοι σύμφωνα με την δική του διάθεση, να εγκρίνουν εκείνο που αυτός ο ίδιος εγκρίνει, ν’ απορρίπτουν εκείνο που αυτός ο ίδιος απορρίπτει.» (1.5)

Ο Σπινόζα θεωρεί ότι σκοπός του κράτους είναι να μετριάσει αυτές τις φυσικές αδυναμίες των πολιτών, να τους κάνει να παραμερίσουν τα πάθη τους και να ενστερνιστούν τη λογική. Μόνο αυτός που ζει κάτω από την καθοδήγηση της λογικής μπορεί να αποκαλεστεί ελεύθερος. Ακόμα κι αν ο δεσπότης καταφέρει να ελαχιστοποιήσει τη βία και την ανυπακοή, αν το καταφέρει αυτό μόνο εξαναγκαστικά, το κράτος θα πρέπει να αποκαλείται «ερημιά», όχι Πολιτεία, και οι πολίτες καταντούν δούλοι και βάρβαροι, όχι ελεύθεροι υπήκοοι.

Το όραμα του Σπινόζα για μια ιδεατή κοινωνία, αφορά μια δυναμική σχέση μεταξύ υπηκόου και εξουσιαστή, όπου «οι άνθρωποι δε γέννιουνται πολίτες, γίνονται» (5.2) και «η ειρήνη δεν είναι η απλή απουσία πολέμου, είναι μια αρετή, γιατί η υπακοή είναι μια σταθερή θέληση να κάνεις εκείνο που πρέπει να γίνει σύμφωνα με το κοινό δίκαιο της Πολιτείας.» (5.4). Η ειρήνη δεν πρέπει να είναι αποτέλεσμα μιας αδράνειας των υπηκόων που οδηγούνται σαν κοπάδι. Αυτοί που νομίζουν ότι ένας μόνο άνθρωπος μπορεί να έχει το υπέρτατο δικαίωμα στην Πολιτεία διαπράττει μεγάλο λάθος, καθώς η δύναμη μόνο ενός ανθρώπου είναι αδύνατον να κρατήσει ένα τόσο μεγάλο βάρος.

Έτσι, «το κράτος που νομίζουμε πως είναι απόλυτα μοναρχικό, είναι στην πραγματικότητα αριστοκρατικό, κι αυτό όχι με φανερό τρόπο, αλλά καμουφλαρισμένο, και γι’ αυτό είναι κακό» (6.5). Εφόσον οι καλοί πολίτες (αυτοί που υπακούν στη λογική) είναι σπάνιοι και ο βασιλιάς θα θέλει να κρατήσει την εξουσία του, θα φοβάται περισσότερο τους εσωτερικούς εχθρούς παρά τους εξωτερικούς, με αποτέλεσμα να καταπιέζει τους πολίτες.

Χρησιμοποιεί την ιστορία με τον Οδυσσέα και τις σειρήνες, όπου αυτός είχε δώσει εντολή στους συντρόφους του να τον δέσουν στο κατάρτι και όσο κι αν τους διέταζε να τον ελευθερώσουν στο κάλεσμα των σειρήνων, να μην τον υπακούσουν. Έτσι και ο μονάρχης δεσμεύεται από τους νόμους που βρήκε όταν πήρε την εξουσία, γιατί οι πολίτες έχουν συμφωνήσει να του δώσουν αυτήν την εξουσία στη βάση αυτών των νόμων. «Πρέπει κάθε νόμος να εκφράζει μια θέληση του βασιλιά, αλλά όχι και κάθε θέληση του βασιλιά να έχει ισχύ νόμου» (7.1). Ακόμα και ένας βασιλιάς περιορίζεται από τους νόμους του κράτους, και οι πολίτες οφείλουν να μην τον υπακούσουν όταν αυτός διατάζει κάτι που είναι ενάντιο σε αυτούς.

Αφού λοιπόν ο μονάρχης δεν μπορεί να κυβερνήσει εντελώς μόνος του και οι ενέργειές του πρέπει να μην είναι ανεξέλεγκτες, θα περιβάλλεται από συμβούλους, οι οποίοι είναι πολίτες από κάθε φυλή ή τάξη πολιτών που θα τον βοηθούν να παίρνει αποφάσεις αλλά και στους οποίους θα λογοδοτεί. Επειδή όμως ο εγωισμός είναι σύμφυτος με τον άνθρωπο, αναφέρει κάποιους κανόνες που θα ισχύουν στη λειτουργία και των συμβούλων. Δεν πρέπει να εκλέγονται ισόβια, διαφορετικά το πλειοψηφούν μέρος του πληθυσμού δε θα είχε καμιά ελπίδα να φτάσει σε αυτή την τιμή. Επιπλέον αυτοί, μην έχοντας να φοβηθούν τιμωρία από διαδόχους, θα φέρονταν όσο δεσποτικά τους επέτρεπε η ασυδοσία τους. Η θητεία τους πρέπει να είναι μικρή για να αποτρέπεται και η διαφθορά τους με δωροδοκίες. (7.13)

Επίσης, όταν πράττει ο βασιλιάς, είτε ωθούμενος από φόβο προς τη μάζα του πληθυσμού είτε επειδή θέλει να πάρει με το μέρος του την πλειοψηφία των υπηκόων του είτε ακόμα κι αν πράττει από γενναιοψυχία για το δημόσιο συμφέρον, πάντα θα δίνει ισχύ νόμου στη γνώμη που έχει η πλειοψηφία, έτσι ώστε όσο το δυνατόν να τον ακολουθήσει το σύνολο των πολιτών. (7.11)

Εν τέλει, η ιδανική μοναρχία του Σπινόζα προσομοιάζει αρκετά τη δημοκρατία. Φαίνεται να θεωρεί ότι η δύναμη της πλειοψηφίας είναι εγγενές χαρακτηριστικό της Πολιτείας και αυτή είναι που δίνει στο πολίτευμα δικαιοδοσία, γιατί η πλειοψηφία έχει τη δύναμη, και η δύναμη δίνει το δικαίωμα. Παρατηρούμε στη συνέχεια τη σκέψη του να απομακρύνεται από τη μοναρχία προς την αριστοκρατία, σαν μια βελτιωμένη μορφή πολιτεύματος.

The means an almighty king has at his disposal to dominate the population are presented to us by Machiavelli, who wanted rather to show us how much the mass needs to be alert and not leave its salvation in the hands of one man, who would have to be either naive to think he is liked by everyone or would constantly be afraid of an ambush and be vigilant for his own salvation, oppressing his people, rather than be vigilant on their account. (5.7) (photo)
The means an almighty king has at his disposal to dominate the population are presented to us by Machiavelli, who wanted rather to show us how much the mass needs to be alert and not leave its salvation in the hands of one man, who would have to be either naive to think he is liked by everyone or would constantly be afraid of an ambush and be vigilant for his own salvation, oppressing his people, rather than be vigilant on their account. (5.7) (photo)

Τα μέσα που έχει ένας παντοδύναμος βασιλιάς για να κυριαρχήσει μας τα έδειξε ο Μακιαβέλι, που μάλλον ήθελε να μας δείξει πόσο πρέπει να προφυλάσσεται ο πληθυσμός από το να αφήνει τη σωτηρία του σε έναν μόνο άνδρα, ο οποίος ή θα πρέπει να είναι αφελής και να νομίζει πως είναι αρεστός σε όλους ή θα πρέπει συνεχώς να φοβάται κάποια ενέδρα και επαγρυπνώντας για τη δική του σωτηρία να καταπιέζει το λαό, παρά να επαγρυπνεί για αυτόν. (5.7)

 

 

Στην αριστοκρατία έχουμε περισσότερο έλεγχο του εξουσιαστή και μεγαλύτερη διάχυση της πολιτικής εξουσίας. Αντί να υπάρχει ένας μονάρχης που ελέγχεται από τους Συμβούλους, η εξουσία και η θέσπιση νόμων ανήκει σε μια πολυάριθμη Σύνοδο που εκφράζει σε μεγαλύτερο βαθμό τη βούληση ολόκληρου του λαού.

Οι Σύνοδοι δεν χρειάζονται σύμβουλους, όπως ο βασιλιάς, και η λειτουργία τους διαιωνίζεται καθώς η θητεία των μελών τους δεν είναι μεγάλη, σε αντίθεση με τον βασιλιά που εκτελεί το αξίωμά του ισοβίως. Μαζί με τον βασιλιά πεθαίνει και η Πολιτεία κατά κάποιον τρόπο, και πρέπει τον διάδοχό του να τον δεχτεί εκ νέου ο λαός, για να έχει πραγματική εξουσία. Σε περίπτωση ασθένειας του μονάρχη, ή μεγάλης ηλικίας ή παράλογων μεταβολών στη βούλησή του, η νομοθεσία υποφέρει κάτω από την πλήρη εξουσία του. Καθώς οι νόμοι είναι «η ψυχή του κράτους» (10.9), αυτό θα είναι πιο σταθερό χάρη στη συνέχεια που διατηρεί η Σύνοδος με την αέναη εναλλαγή των μελών της (8.3), σε σχέση πάντα με τη μοναρχία.

Όμως οι νόμοι παραβιάζονται εύκολα, όταν αυτοί που πρέπει να τους τηρήσουν είναι ακριβώς εκείνοι που είναι σε θέση να τους παραβιάσουν. Χρειάζεται μια δικλείδα ασφαλείας, ένα δεύτερο συμβούλιο Συνδίκων που θα επαγρυπνεί ώστε να μην παραβιάζονται οι βασικοί νόμοι του κράτους που αφορούν τη Σύνοδο και τους δημόσιους υπαλλήλους. Οι Σύνδικοι αυτοί θα εκλέγονται ισόβια για να μην φοβούνται ανταπόδοση από τους διαδόχους τους (που αναγκαστικά θα ανέρχονταν από δημόσια αξιώματα) και θα πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους ένα μέρος στρατιωτικής δύναμης υπό τις διαταγές τους. (8.19) (8.23)

Ένα τρίτο όργανο του κράτους στην αριστοκρατία είναι η Γερουσία, που έχει το δικαίωμα να καθορίζει τον τρόπο διάθεσης των φόρων, να στέλνει πρεσβευτές όπου κρίνει ότι χρειάζονται, να δίνει οδηγίες στο στρατό και να κηρύττει πόλεμο. Πρέπει σε αυτούς, λοιπόν, να δίνεται τέτοια αμοιβή ώστε να τους συμφέρει η ειρήνη και όχι ο πόλεμος. Η αμοιβή τους πρέπει να είναι ποσοστό των εξαγόμενων προϊόντων, δεδομένου ότι εν καιρώ πολέμου το εμπόριο μειώνεται. (8.19) (8.31)

Τα μέλη των οργάνων αυτών, σύμφωνα με τον Σπινόζα, είναι υποχρεωμένοι να συγκεντρώνονται και να συγκροτούν συμβούλιο, και οι απουσιάζοντες τιμωρούνται με σημαντικό χρηματικό πρόστιμο. Ειδάλλως, πολλοί θα παραμελούν τις κρατικές υποθέσεις για να ασχοληθούν με τις ιδιωτικές τους. (8.16)

Σε μια τελευταία αξιολόγηση της αριστοκρατίας σε σχέση με τη μοναρχία, ο Σπινόζα αναφέρει ότι μπορεί μεν οι αμοιβές των μελών της Συνόδου, των Συνδίκων και των Γερουσιαστών να είναι μεγάλο έξοδο για το κράτος, αλλά η αυλή του βασιλιά είναι αιτία για μεγαλύτερες δαπάνες και που μάλιστα δεν έχουν στόχο την διαφύλαξη της ειρήνης. Επίσης, σε μια μοναρχία όλο αυτό το χρήμα πηγαίνει μόνο σε ένα μικρό μέρος του πληθυσμού, ενώ στην αριστοκρατία σ’ έναν μεγάλο αριθμό ατόμων. Επιπλέον, ο βασιλιάς και η αυλή του δεν σηκώνουν οι ίδιοι το βάρος των εξόδων αυτών ενώ η Σύνοδος, οι Σύνδικοι και οι Γερουσιαστές, που πάντα στην αριστοκρατία εκλέγονται μεταξύ των πιο πλούσιων, σηκώνουν μεγάλο μερίδιο των δημόσιων δαπανών.

Τέλος, τα οικονομικά βάρη σε μια μοναρχία, προέρχονται περισσότερο από μυστικές δαπάνες του βασιλιά που δεν απαιτείται η δικαιολόγησή τους, παρά από φανερές. (8.31)

Οι νόμοι, παρόλα αυτά, είναι δυνατόν να νικηθούν, και ο μεγάλος εχθρός για τον Σπινόζα είναι ο φόβος. «Όσο καλά κι αν είναι ρυθμισμένη η Πολιτεία, όσο εξαίρετοι οι θεσμοί της, στις στιγμές της αγωνίας, όταν όλοι καταλαμβάνονται από τον πανικό, κάνουν ό,τι τους επιβάλλει ο φόβος και παραδίδονται στον μόνο άνθρωπο, γνωστό για τις ικανότητές του, με τον οποίο κατανικιέται ο φόβος, χωρίς να ενδιαφερθούν ούτε για το μέλλον ούτε για τους νόμους, και όλων τα πρόσωπα στρέφονται προς τον άνδρα που τον ανέδειξαν οι νίκες του. Τον βάζουν πάνω από τους νόμους, παρατείνουν την εξουσία του και του εμπιστεύονται όλα τα δημόσια πράγματα.» (10.10)

Η απάντηση που δίνει ο Σπινόζα είναι ότι σε μια Δημοκρατία δεν μπορεί ο φόβος να οδηγήσει σε τέτοια αποτελέσματα, καθώς σε μια Δημοκρατία δεν μπορεί ένας μόνο άνδρας να έχει μια φήμη τόσο λαμπρή που να στραφούν όλοι προς αυτόν. Αναγκαστικά θα έχει πολλούς ανταγωνιστές που θα έχουν από πολλούς οπαδούς ο καθένας. (10.10)

Δυστυχώς ο Σπινόζα πέθανε πριν εμβαθύνει στο δημοκρατικό πολίτευμα όσο στο μοναρχικό και το αριστοκρατικό, οπότε η Πολιτική του Πραγματεία έμεινε ημιτελής. Μπορούμε όμως να διακρίνουμε σε αποσπάσματα καθ’ όλη την έκταση του κειμένου την προτίμησή του για τη δημοκρατία. Ακόμα και στα απολυταρχικά καθεστώτα παρουσιάζει τη χρησιμότητα ύπαρξης δημοκρατικών στοιχείων.

Όταν δικαιολογεί την αναγκαιότητα ύπαρξης της Συνόδου στη διαδικασία της νομοθεσίας, και σαν μέσο αποκέντρωσης της εξουσίας από τον βασιλιά στους εκλεκτούς αριστοκράτες, γράφει: «Αν υπάρχει μια απόλυτη εξουσία, δεν είναι παρά εκείνη που κατέχει όλος ο λαός.» (8.3). Οι διαφορές στην ικανότητα μεταξύ ατόμων και η αγραμματοσύνη εμφανίζονται μόνο επειδή ο λαός κρατιέται σε άγνοια για τα σημαντικά θέματα του κράτους (7.4). Διαφορετικά, «η φύση είναι η ίδια για όλους και κοινή σε όλους» (7.27)

Θεωρεί ότι οι ικανότητες ενός μόνο άνδρα δεν είναι αρκετές για να οδηγήσουν την Πολιτεία στην ειρήνη. «Το πνεύμα των ανθρώπων, πραγματικά, δεν είναι πάρα πολύ οξύ για να μπορούν να εμβαθύνουν σ’ όλα τα ζητήματα με μιας, αλλά συζητώντας και ακούγοντας, οξύνεται, και όλο και ψάχνοντας, οι άνθρωποι βρίσκουν τελικά τη λύση που αναζήτησαν και που εξασφαλίζει την επιδοκιμασία όλων.» (9.14)

«Η θέληση μιας Συνόδου αρκετά πολυάριθμης, θα καθοριστεί λιγότερο από την όρεξη παρά από τη λογική» (8.6). Οι συλλογικές αποφάσεις σπρώχνουν τους ανθρώπους στην κοινή κατευθυντήρια λογική σκέψη και στο να «επιθυμούν το καλό, ή τουλάχιστον αυτό που φαίνεται ότι είναι καλό» (8.6)

Περαιτέρω, σε προηγούμενο έργο του, τη Θεολογικό-Πολιτική Πραγματεία, γράφει:

«Σε μια δημοκρατία υπάρχει μικρότερος κίνδυνος για μια κυβέρνηση να φερθεί ανορθολογικά, καθώς είναι πρακτικά αδύνατο για την πλειοψηφία μιας συνέλευσης, αν είναι κάποιου μεγέθους, να συμφωνήσει στην ίδια ανοησία.» (κεφ. 16)

«Αυτό το σύστημα διακυβέρνησης [η δημοκρατία] είναι αναμφίβολα το καλύτερο και τα μειονεκτήματά του είναι λιγότερα επειδή είναι πιο κοντά στην ανθρώπινη φύση.» (κεφ. 20)

Όσο για τη θρησκεία; Ο Σπινόζα ήταν σφοδρός υποστηρικτής της ανεκτικότητας. Εκκλησίες δεν πρέπει να χτίζονται με έξοδα του κράτους,  αλλά με έξοδα εκείνων που τους δόθηκε η ελευθερία να ασκούν όποια θρησκεία είναι της αρεσκείας τους, εφόσον δεν είναι επαναστατικές και δεν καταστρέφουν τα θεμέλια της Πολιτείας. (6.39)

The military must only be composed of citizens, not of foreigners, and all citizens must bear arms, that they are trained on. An armed man is more independent than an unarmed, he has more power and therefore more rights. (6.10) (7.17) (photo)
The military must only be composed of citizens, not of foreigners, and all citizens must bear arms, that they are trained on. An armed man is more independent than an unarmed, he has more power and therefore more rights. (6.10) (7.17) (photo)

Ο στρατός πρέπει να αποτελείται μόνο από πολίτες, όχι από ξένους, και όλοι οι πολίτες πρέπει να έχουν όπλο και να εκπαιδευτούν σε αυτό. Ένας ένοπλος είναι περισσότερο κύριος του εαυτού του από έναν άοπλο, έχει περισσότερη δύναμη και άρα περισσότερα δικαιώματα.(6.10) (7.17)

Για το παρόν χρησιμοποίησα την ελληνική μετάφραση Αχ. Βαγενά για τις εκδόσεις «Αναγνωστίδη», καθώς και την αγγλική που μπορείτε να κατεβάσετε δωρεάν εδώ.

Για σημειώσεις περί της «Θεολογικό-Πολιτικής Πραγματείας» απευθύνθηκα εδώ.

 

Η χρυσή εποχή των Αράβων και η πνευματική της παρακμή

«Είναι πολύ πιθανό ότι χωρίς τους Άραβες, ο σύγχρονος Ευρωπαϊκός πολιτισμός δεν θα είχε ανεγερθεί καν»
Robert
Briffault

Παρατηρώντας κανείς τη σημερινή κατάσταση του Αραβικού κόσμου είναι πολύ δύσκολο να συνειδητοποιήσει τον όγκο του πνευματικού έργου που παρήγαγε μια χιλιετία πριν. Αυτοί ήταν, όμως, που, ενώ η Ευρώπη υπέφερε από την ασφυκτικά ολοκληρωτική θεοκρατία του Χριστιανισμού, κατάφεραν, όχι μόνο να διατηρήσουν και να μεταδώσουν τα δημιουργήματα της αρχαίας δυτικής διάνοιας, αλλά και να δημιουργήσουν νέους δρόμους έρευνας και ανακαλύψεων. Πολλά έργα των αρχαίων Ελλήνων διασώθηκαν χάρη σ’ αυτούς, ενώ σε αυτούς οφείλουμε και την κατανόηση του πώς εξαπλώνονται οι ασθένειες και εφευρέσεις όπως η πυξίδα και εργαλεία πλοήγησης. Αυτή η εικόνα είναι, κυριολεκτικά, αιώνες μακριά από τη σημερινή πραγματικότητα όπου το τοπίο της ακαδημαϊκής επιστημονικής μελέτης στον Αραβικό κόσμο θυμίζει έρημο.

The caliphate at the end of the 8th century
Το χαλιφάτο στα τέλη του 8ου αιώνα.

Ενάμιση αιώνα μετά την ίδρυση του Ισλάμ από τον Μωάμεθ (το 622 μ.Χ.), χαλίφηδες που υποστήριζαν ότι ήταν συνεχιστές του επεδίωξαν να κατακτήσουν τον κόσμο και κατάφεραν να επεκταθούν σε πολύ μικρό διάστημα σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, από τη Μεντίνα μέχρι την Ισπανία και το σημερινό Αφγανιστάν (οι υποτελείς έφτασαν τα 60 εκατομμύρια ή το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού). Όσοι λαοί δεν προσηλυτίστηκαν στο Ισλάμ στο πέρασμά τους, αναγκάστηκαν να υποκύψουν σ’ αυτό. Οι φρικαλεότητες που συνόδευσαν αυτές τις κατακτήσεις συχνά αποβάλλονται από την εξιστόρηση της ιμπεριαλιστικής επέκτασης του Χαλιφάτου, ή υπονομεύονται, ενώ μπορούν εύκολα να συγκριθούν με αυτές των δυτικών Σταυροφόρων των μετέπειτα αιώνων˙ αλλά λόγω χώρου θα προσπεραστούν και εδώ, για να δούμε από πιο κοντά τα διανοητικά κατορθώματα των Αράβων, αλλά και πώς επήλθε η παρακμή του πνευματικού κόσμου της αυτοκρατορίας.

Η αυτοκρατορία αναγνώρισε ότι η πολιτική δύναμη αναπτύσσεται χέρι-χέρι με την επιστήμη· η ιατρική σώζει ζωές, η τεχνολογία κερδίζει πολέμους και η ανώτερη επιστημονική γνώση αποτελεί απόδειξη πνευματικής υπεροχής των ευγενών που την κατέχουν και της αυτοκρατορίας στην οποία ανήκουν. Μέσω του ιερού κειμένου του Ισλάμ, του Κορανίου, εξάπλωσε την αραβική γλώσσα σε όλη την επικράτεια και έτσι όλοι οι λαοί που την απάρτιζαν είχαν έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας και ανταλλαγής γνώσεων. Η παραδόσεις της αρχαίας Ελλάδας, της Κίνας και της Ινδίας έγιναν προσιτές σε έναν πρωτόγνωρα μεγάλο αριθμό ανθρώπων που είχαν κάθε κίνητρο και ευκαιρία να τις επεκτείνουν και να τις αναπτύξουν.

Στο χαλιφάτο προωθήθηκε, σε κάποιο βαθμό, η ανεξιθρησκία, για παράδειγμα με την ίδρυση του νοσοκομείου Νουρ-Αλ-Ντιν στη Δαμασκό (το κορυφαίο νοσοκομείο της εποχής) όπου ασθενείς αλλά και γιατροί οποιουδήποτε δόγματος μπορούσαν να νοσηλευθούν ή να εξασκήσουν την ιατρική. Ο θεσμός του majlis (κάτι σαν το αρχαιοελληνικό συμπόσιο) καθιερώθηκε από τον 9ο αιώνα, που σήμαινε τη συνάθροιση φιλοσόφων, θεολόγων, αστρονόμων και μάγων σε οίκους όπου γινόταν συζητήσεις για διάφορα θέματα, χωρίς αναστολές και περιορισμούς· κανένας από τους παρευρισκόμενους δεν αναμενόταν να διατηρεί κάποια συγκεκριμένη γραμμή σκέψης αλλά μπορούσε να αναπτύξει ελεύθερα τις ιδέες του, αρκεί να χρησιμοποιούσε λογική συνέχεια και κομψή αραβική γλώσσα.

Λέξεις όπως άλγεβρα, αλγόριθμος, αλχημεία, αλκοόλ και δεκάδες άλλες προέρχονται από την αραβική γλώσσα και την αραβική επιστημονική παράδοση, ενώ αραβικό όνομα έχουν και τα δύο τρίτα περίπου των αστεριών του ουρανού. Στο χώρο της ποίησης ξεχωρίζει ο Omar Khayyam (1048-1131) του οποίου έχουν διασωθεί τα περίφημα Ρουμπαγιάτ (Τετράστιχα), ένα έργο που φέρνει κοντά τη φιλοσοφία, την πίστη, την αμφισβήτηση της ευσέβειας και της υποταγής και τις χαρές του κρασιού και των φίλων. Ο Khayyam εκτός από ποιητής ήταν και μαθηματικός, αστρονόμος και φιλόσοφος˙ όπως και πολλοί άλλοι πνευματικοί άνθρωποι της εποχής ήταν πολυμαθείς και διέπρεπαν σε διαφορετικούς τομείς της σκέψης.

Η κατανόηση από μέρους των Αράβων για τη σημασία της ιατρικής και της πρακτικής εφαρμογής της καθώς και οι εκτενείς αστρονομικές παρατηρήσεις, η εξέλιξη της χαρτογραφίας και, κυρίως, των μαθηματικών (όπως και της εξάπλωσης του δεκαδικού συστήματος) άλλαξαν τον κόσμο και έδωσαν, αργότερα, τα εργαλεία στους Διαφωτιστές για να βγάλουν την Ευρώπη από το Μεσαίωνα. Είναι δύσκολο να υποτιμήσει κανείς την προσφορά τους στην ανθρώπινη πρόοδο, οι Δυτικοί όμως δεν φάνηκαν ποτέ έτοιμοι να αναγνωρίσουν τα δώρα των Αράβων και μόλις η ιστορία προσπέρασε την Αραβική άνθηση, οι Ευρωπαίοι έκαναν προσπάθεια να ξεχαστεί η κληρονομιά τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίπτωση του Κοπέρνικου, στον οποίο χρεώνεται η εκκίνηση της επιστημονικής επανάστασης, που στο βιβλίο του De revolutionibus κάνει μια σχεδόν κρυμμένη αναφορά σε έναν Άραβα αστρονόμο, τον Al-Battani, με το λατινικό του όνομα Machometi Aracenfis. Χωρίς τις παρατηρήσεις του Al-Battani ο Κοπέρνικος δεν θα μπορούσε να αποδείξει το ηλιοκεντρικό του μοντέλο, αλλά η επιρροή του Άραβα αγνοήθηκε από τους ιστορικούς επί αιώνες. Περαιτέρω, χωρίς τις προόδους των Αράβων αλχημιστών στον σχηματισμό κραμάτων δεν θα είχε εξελιχθεί σε επιστήμη η χημεία, με την τεχνική, την ορολογία και την εργαστηριακή μέθοδο που οι Άραβες εφηύραν και που συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται σε κάποιο βαθμό μέχρι σήμερα.

An astronomer calculates the position of a star using an astrolabe (photo)
Ένας αστρονόμος υπολογίζει τη θέση ενός αστέρα με σφαιρικό αστρολάβο (16ος αιώνας) (photo)

Η μεγαλύτερη προσφορά όμως των Αράβων είναι αναμφίβολα η εφεύρεση και εξέλιξη της ίδιας της επιστημονικής μεθόδου. Ο Alhazen εξέδωσε το βιβλίο του Οπτική το 1021, όπου μελετάει τη φύση του φωτός και απέδειξε ότι οι ακτίνες ταξιδεύουν σε ευθείες, εξήγησε πώς δουλεύουν οι καθρέπτες και περιέγραψε πώς οι ακτίνες φωτός κάμπτονται όταν διαπερνούν διαφορετικά υλικά, όπως το νερό. Δεν αρκέστηκε, όμως, στο να καταδείξει τις θεωρίες του αλλά θέλησε να παρουσιάσει και το πώς έφτασε στα συμπεράσματά του. Όποιος διάβαζε το βιβλίο του θα έβρισκε σε αυτό οδηγίες για να επαναλάβει κάθε ένα από τα πειράματά του. Ήταν σαν να λέει «Μη με πιστεύεις. Βρες το και μόνος σου». Πρόδρομος του σκεπτικισμού και της κριτικής σκέψης, θεωρούσε τη δυσπιστία οδηγό για την αναζήτηση της γνώσης και την αξιολόγηση από ομότιμους ερευνητές (peer review) αναγκαία συνθήκη για την αναγνώριση της εγκυρότητας κάθε επιστημονικής θέσης. Και αυτός όμως έπεσε θύμα της δυτικής σοβινιστικής αδιαφορίας· συνήθως, πατέρας της επιστημονικής μεθόδου ονομάζεται ο Άγγλος Roger Bacon.

Ο Μπέρτραντ Ράσελ πίστευε πως η Αραβική επιστήμη, αν και αξιοθαύμαστη σε τεχνικό επίπεδο, ήταν ελλιπής σε δημιουργικότητα και ικανότητα για καινοτομία, και ότι το κυριότερο ευεργέτημά της ήταν ότι διατήρησε και μετέφερε την αρχαία γνώση στη μεσαιωνική Ευρώπη οδηγώντας τη στην Αναγέννηση. Μεταγενέστεροι μελετητές, όμως, θεωρούν ότι η επιστήμη της εποχής εφαρμοζόταν σε επίπεδο απαράμιλλου μεγέθους και ότι κινητήρια δύναμη πίσω από τα κατορθώματα των Μουσουλμάνων ήταν το Ισλάμ, σαν θρησκειο-πολιτικό σύστημα, το οποίο τους οδήγησε σε μια επιστημονική επανάσταση. Έμφαση, κατά τη χρυσή εποχή, δινόταν σε εδάφια του Κορανίου και των Χαντίθ, όπου ο Μωάμεθ κήρυττε πως ο καθένας οφείλει να κυνηγάει τη γνώση όποτε μπορεί.

Richard the Lionheart in the first Crusade (photo)
Ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος στην πρώτη Σταυροφορία (photo)

Τι πήγε στραβά, λοιπόν; Η επίθεση των Σταυροφόρων από τη Δύση και των Μογγόλων από την Ανατολή σημάδεψαν το τέλος της άνθισης των Αραβικού πολιτισμού. Η ανακάλυψη της Αμερικής (1492), που χάρισε αμύθητα πλούτη στην Ευρώπη. σε συνδυασμό με την εξέλιξη της τυπογραφίας, που δεν ωφέλησε την πολύπλοκη αραβική γραφή (70 διαφορετικοί τρόποι γραφής κάθε γράμματος και πληθώρα τονικών συμβόλων) και μετατόπισε στα λατινικά τη χρησιμότητα μιας κοινής γλώσσας σαν μέσο ανταλλαγής γνώσεων, έριξαν την αυλαία της χρυσής εποχής των Αράβων. Είχε όμως προηγηθεί μια σημαντική οπισθοδρόμηση στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας –ένα πισωγύρισμα που αποδείχτηκε μοιραίο για τον πνευματικό κόσμο της.

Στο βιβλίο του Η Ασυναρτησία των Φιλοσόφων (The Incoherence of the Philosophers) o Ηamid al-Ghazali (1058-1111 μ.Χ.) άσκησε κριτική στη φιλοσοφία σαν τρόπο σκέψης, η οποία περιλάμβανε τις επιστήμες, τα μαθηματικά, την πολιτική και τη λογική αφού αυτά δεν ήταν τότε επακριβώς ξεδιαλυμένα (η αραβική λέξη που χρησιμοποίησε ήταν «falsafa», που σημαίνει όλα τα παραπάνω ταυτόχρονα). Πίστευε πως ήταν λάθος να θεωρούμε ότι υπάρχουν φυσικοί νόμοι που καθορίζουν τα συμβάντα που λαμβάνουν χώρα στον κόσμο, και σαν παράδειγμα χρησιμοποίησε την «ψευδαίσθηση» ενός κομματιού βαμβάκι που καίγεται επειδή έρχεται σε επαφή με τη φλόγα. Αν και φαίνεται πως υπάρχει μια τέτοια σχέση αίτιου-αποτελέσματος, όπου η φλόγα καίει το βαμβάκι, στην πραγματικότητα, έλεγε, είναι το χέρι του θεού που βάζει φωτιά κάθε φορά που ένα κομμάτι βαμβάκι φλέγεται. Ο al-Ghazali απέρριψε ρητά τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, ενώ ο Ισλαμικός Νεοπλατωνισμός έγινε αντικείμενο κριτικής του από την οποία ποτέ δε συνήλθε. Τίποτα, θεωρούσε, δεν μπορούσε να γνωρίσει κάποιος πέρα από τον θεό και το Ισλάμ, και πίστευε πως κάθε διαφορετική θεώρηση ήταν μάταιη. «Λίγοι είναι αυτοί που αφιερώνουν τον εαυτό τους σε αυτή τη μελέτη [της φιλοσοφίας] χωρίς να απεμπολήσουν τον εαυτό τους από τη θρησκεία και χωρίς να έχουν αποτινάξει το χαλινάρι του φόβο του θεού από πάνω τους» γράφει σε ένα άλλο του βιβλίο, το Απελευθέρωση από το σφάλμα (Deliverance from error). Η υπόθεση, πίστευε, πως υπάρχει αναγκαιότητα στη φύση είναι ασύμβατη με το Ισλάμ καθώς η φύση είναι πλήρως υπόλογη στο θεό και στη βούλησή του.

Κάποιοι θεωρούν πως ο al-Ghazali προσπάθησε, στην πραγματικότητα, να συνθέσει τη θεολογία με τη φιλοσοφία, όχι να προκαλέσει σχίσμα (ενάμιση αιώνα μετά, ο Χριστιανός θεολόγος-φιλόσοφος Θωμάς ο Ακινάτης παραδέχτηκε το χρέος του σ’ αυτόν). Σε κάποιο βαθμό αυτό είναι σίγουρα σωστό, αφού ο ίδιος δεν εγκατέλειψε τους χώρους έρευνας που σήμερα αποδίδουμε ξεκάθαρα στην επιστήμη, αλλά ο τρόπος σύνθεσης που πρότεινε συμπεριλάμβανε αφαίρεση από την επιστήμη κάποιων βασικών αρχών της, όπως η σχέση αίτιου-αποτελέσματος, και την εισαγωγή σε αυτήν παραδοχών, και η παρουσία της θεϊκής βούλησης σε κάθε παρατηρούμενο φαινόμενο, που σίγουρα δεν ανήκουν σε αυτήν. Υπερασπίστηκε μεν τη λογική, αλλά μόνο στο βαθμό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να κάνουμε θεολογικές ερωτήσεις και σαν εργαλείο εναντίον της φιλοσοφίας. «Τίποτα στη φύση δεν μπορεί να ενεργήσει αυθόρμητα και ξέχωρα από το θεό».

Υπήρξαν κάποιοι, όπως ο Αβερρόης (Ibn Rushd, 1126-1198), που άσκησαν κριτική στον al-Ghazali πολεμώντας τις οπισθοδρομήσεις του στο χώρο της σκέψης. Ο Ibn Taymiyyah θεωρούσε πως, παρά την ευφυΐα του, ο al-Ghazali «κατέληξε σε μια κατάσταση σύγχυσης και στο μονοπάτι εκείνων που αξιώνουν πως μαθαίνουν πράγματα μέσω ονείρων και πνευματικών μεθόδων», ενώ ο Αβερρόης έγραψε (σε ένα βιβλίο-απάντηση σε αυτό του al-Ghazali για την ασυναρτησία των φιλοσόφων) ότι «η αξίωση του να πεις πως οι φιλόσοφοι είναι ασυνάρτητοι είναι, αυτή η ίδια, μια ασυνάρτητη δήλωση». Παρά τις πολεμικές των αντιπάλων του, η επιρροή του δεν εμποδίστηκε και έφτασε να θεωρείται «ο πιο ξεχωριστός Μουσουλμάνος λόγιος της εποχής του» και «ο σημαντικότερος Μουσουλμάνος μετά τον Προφήτη Μωάμεθ». Οι Σουνίτες Μουσουλμάνοι αφομοίωσαν τη διδασκαλία του τόσο που η αντίθεση στη φιλοσοφία στερεώθηκε μέχρι το σημείο η ανεξάρτητη έρευνα να θεωρείται ‘ύποπτη’ δραστηριότητα.

Το να αποδώσουμε την πτώση μιας αυτοκρατορίας σε έναν στοχαστή είναι, προφανώς, υπερβολή. Η ανέλιξη της πνευματικής δραστηριότητας σε κάθε κοινωνία απαιτεί, ή τουλάχιστον υποβοηθείται, από της ειρήνη και τον πλούτο. Η παρουσία εξωτερικών εχθρών, με την υπαρξιακή απειλή προς έναν πολιτισμό που αυτή συνεπάγεται, αποτελεί από μόνη της παράγοντα συντηρητισμού ή και οπισθοδρόμησης, με τον εμποδισμό της σκέψης να ανατροφοδοτεί την οικονομική και πολιτική παρακμή και το ανάποδο, σε φαύλο κύκλο˙ και το χαλιφάτο δεν αποτέλεσε εξαίρεση στον κανόνα. Αν, λοιπόν, οι Σταυροφόροι και οι Μογγόλοι αποτέλεσαν το τέλος της χρυσής εποχής της πολιτικής και οικονομικής κυριαρχίας των Αράβων, ο σφετερισμός της σκέψης από τη θρησκεία, που σχηματοποιείται στο πρόσωπο του al-Ghazali, υπήρξε το τέλος της χρυσής εποχής της πνευματικής ζωής των Αράβων. Δεδομένου μάλιστα ότι το χαλιφάτο άρχισε να χάνει εδάφη από Ισπανούς και Μογγόλους πάνω από έναν αιώνα μετά από το θάνατο του al-Ghazali, μπορούμε να πούμε πως η παρακμή της φιλοσοφίας προηγήθηκε της γεωπολιτικής οπισθοχώρησης και της οικονομικής συρρίκνωσης που ακολούθησε.

Από την εποχή του μεγάλου Μεταφραστικού Κινήματος ξενόγλωσσων επιστημονικών εγχειριδίων στα αραβικά (8ος–10ος αιώνας), φτάνουμε στο εξής τραγικό στατιστικό των Ηνωμένων Εθνών (διαπιστωμένο από Αιγύπτιους ακαδημαϊκούς): Κάθε χρόνο η Ισπανία μεταφράζει στη γλώσσα της τόσα βιβλία όσα ολόκληρος ο Μουσουλμανικός κόσμος τα τελευταία χίλια χρόνια στη δικιά του…

Διαβάστε:

Μπορείτε να δείτε και το ντοκιμαντέρ Science and Islam του BBC, μια ωραιοποιητική εκδοχή της ιστορίας.

Οι συμβουλές ενός Ακκάδιου πατέρα στον γιο του (2200 π.Χ.)

Σχόλια και μετάφραση από τα αγγλικά από τον Κωνσταντίνο Σαπαρδάνη. Το αγγλικό κείμενο μπορείτε να το βρείτε εδώ.

Η Ακκαδική Αυτοκρατορία ήταν η πρώτη Σημιτική αυτοκρατορία και θεωρείται ως η πρώτη αυτοκρατορία της ιστορίας. Εγκαθιδρύθηκε στη Μεσοποταμία (περίπου 2334 – 2154 π.Χ.), ενοποιώντας τους λαούς που μιλούσαν την Ακκαδική και τη Σουμερική γλώσσα. Όταν η αυτοκρατορία διαλύθηκε, ο λαός της διασπάστηκε σε δύο έθνη˙ την Ασσυρία και τη Βαβυλωνία.

Οι πρώτες γραμμές του πρωτότυπου κειμένου (Cuneiform tablet Κ 13770) (photo)
Οι πρώτες γραμμές του πρωτότυπου κειμένου (Cuneiform tablet Κ 13770) (photo)

Μην επιζητείς να κάθεσαι άπραγος στη συνέλευση. Μην κοντοστέκεσαι όπου υπάρχει διαφωνία, γιατί στη διαφωνία θα σε θεωρούν παρατηρητή. Μετά θα γίνεις μάρτυρας για αυτούς, και θα σε εμπλέξουν σε δικαστική διαμάχη για να επιβεβαιώσεις κάτι που δε σε αφορά. Σε περίπτωση διαφωνίας, φύγε μακριά, αγνόησέ την! Αν ξεσπάσει διαφωνία που αφορά εσένα, αποφόρτισέ την. Μια διαφωνία είναι ένας καλυμμένος βόθρος, ένας τοίχος που κρύβει τους εχθρούς της˙ φέρνει στο νου ό,τι έχει ξεχαστεί και παρουσιάζει μια κατηγορία εναντίον κάποιου. Μην ανταποδόσεις την κακία στον αντίπαλο˙ ξεπλήρωσε με καλοσύνη αυτόν που σου κάνει κακό, υπερασπίσου τη δικαιοσύνη για τον εχθρό σου, γίνε φιλικός στον εχθρό σου.

Δώσε φαγητό να φάει, μπύρα να πιει, παραχώρησε αυτό που θα ζητηθεί, προνόησε και κέρνα με τιμή. Σε αυτό, ο θεός του ανθρώπου χαίρει ευχαρίστησης. Είναι ευχάριστο για τον Shamash[1], ο οποίος θα τον ανταμείψει με εύνοια. Να κάνεις αγαθά πράγματα, να είσαι καλός όλες σου τις ημέρες.

Μην τιμήσεις νεαρή σκλάβα στο σπίτι σου˙ δεν θα κυβερνά την κρεβατοκάμαρά σου σαν σύζυγος, μη χαρίζεσαι σε νεαρές σκλάβες… Ας λέει έτσι ο λαός σου: «Το σπιτικό που κυβερνά μια νεαρή σκλάβα, το διαλύει.» Μην παντρευτείς πόρνη, της οποίας οι σύζυγοι είναι ολόκληρη στρατιά, μια γυναίκα της Ιστάρ[2] που είναι αφοσιωμένη σε μια θεά,  ούτε μια kulmashitu[3] Όταν έχεις βάσανα, δεν θα σε στηρίζει, όταν έχεις μια διαφωνία θα διακωμωδεί. Δεν υπάρχει σεβασμός ή υπακοή μέσα της. Ακόμα κι αν είναι ικανή στο νοικοκυριό, ξεφορτώσου την, γιατί τεντώνει τ’ αυτιά της για το άκουσμα κάποιου άλλου.

Γιε μου, αν η επιθυμία κάποιου άρχοντα είναι να του ανήκεις, αν σε εμπιστευτεί με την πιο προσεχτικά φυλαγμένη του σφραγίδα, άνοιξε το σπίτι με τους θησαυρούς του και μπες, γιατί μόνο εσύ μπορείς να το κάνεις. Αμύθητα πλούτη θα βρεις μέσα, αλλά μην επιθυμήσεις τίποτα από αυτά, ούτε να βάλεις στο μυαλό σου κρυφό έγκλημα, γιατί μετά το ζήτημα θα ερευνηθεί και το μυστικό έγκλημα που διέπραξες θα αποκαλυφθεί.

Μην κακολογείς, λέγε μόνο καλά λόγια. Μη λες άσχημα πράγματα, μίλα καλά για τους άλλους. Αυτός που κακολογεί και λέει άσχημα πράγματα-οι άνθρωποι θα του στήνουν ενέδρα για το χρέος του στον Shamash. Μη μιλάς πολύ ελεύθερα, πρόσεχε τι λες. Μην εκφέρεις τις ενδόμυχες σκέψεις ακόμα και όταν είσαι μονάχος σου. Αυτά που λες βιαστικά μπορεί να τα μετανιώσεις αργότερα. Κατέβαλε προσπάθεια να περιορίσεις τον λόγο σου.

Λάτρευε το θεό σου κάθε μέρα. Θυσία και ευλαβή λόγια είναι η πρέπουσα συνοδεία του θυμιάματος. Κάνε μια εθελοντική προσφορά στο θεό σου, καθώς αυτό είναι το πρέπον προς ένα θεό. Πρόσφερέ του προσευχή, ικεσία και προσκύνημα κάθε μέρα, και η προσευχή σου θα απαντηθεί, και θα είσαι σε αρμονία με τον θεό.

[1] Ο Shamash ήταν μια θεότητα σχετιζόμενη με τον ήλιο («Samas» σημαίνει «ήλιος») των αρχαίων Μεσοποτάμιων θρησκειών.

[2] Η Ishtar ήταν θεότητα της θρησκείας της Μεσοποταμίας (από το 3500.π.Χ. μέχρι την παρακμή της τον 5ο αιώνα όταν ήρθε αντιμέτωπη με τον Χριστιανισμό).

[3] Οι kulmashitu ήταν γυναίκες που είχαν συγκεκριμένα θρησκευτικά αξιώματα, μεταξύ των οποίων ήταν να τραγουδάνε ύμνους κατά τη διάρκεια θρησκευτικών τελετών. Κάποιες από αυτές παντρεύονταν, αλλά οι περισσότερες όχι.

Η Ακκαδική Αυτοκρατορία επί Naram-Sin (2254-2218 π.Χ.) (photo)
Η Ακκαδική Αυτοκρατορία επί NaramSin (2254-2218 π.Χ.) (photo)

Το παραπάνω κείμενο έχει τον εναλλακτικό τίτλο Συμβουλές Σοφίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι θα μπορούσε να είχε γραφτεί σχεδόν πανομοιότυπο σήμερα, καθώς οι αξίες που ο ανώνυμος πατέρας προσπαθεί να μεταδώσει στον γιο του είναι διαχρονικές. Οι συμβουλές μπορούν να χωριστούν σε αποτρεπτικές και παροτρυντικές.

Οι αποτρεπτικές ξεκινούν με το να μην «κάθεται άπραγος», να «μην κοντοστέκεται» χάνοντας το χρόνο του –ίσως μία γενικότερη παρότρυνση να είναι παραγωγικός. Αν γίνει μάρτυρας διαμάχης για κάποιο θέμα που δεν τον αφορά άμεσα να μην παρακολουθεί τι λέγεται καθώς μπορεί να βρει τον μπελά του, μπλέκοντας σε δίκες. «Κοίτα τη δουλειά σου» σαν να του λέει ο πατέρας –μη φυτρώνεις εκεί που δε σε σπέρνουν, όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα τον τρώνε οι κότες.

Οι συμβουλές του γονιού σχετικά με τις γυναίκες έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς με μια πρώτη ματιά μοιάζουν αναχρονιστικές, αλλά μια πιο προσεκτική ανάγνωση προδίδει μια αέναη αξία. Οι εύκολες απολαύσεις δεν πρέπει να εκτοπίζουν την καλή κρίση και οι «νεαρές σκλάβες» ή οι «πόρνες» πρέπει να αποφεύγονται, «ακόμα κι αν είναι ικανές στο νοικοκυριό». Ο πατέρας θεωρεί πως κάτι άλλο πρέπει να αναζητήσει ο γιος του σε μια γυναίκα, η οποία φανερώνεται σαν κάτι περισσότερο από αντικείμενο ηδονής ή μια απλή υπηρέτρια. Μεγαλύτερη σημασία έχει ο σεβασμός, η στήριξη στα βάσανα, η αφοσίωση και η υποστήριξη ενάντια σε κατηγορίες ξένων. Η γυναίκα «κυβερνά την κρεβατοκάμαρα» του σπιτιού αλλά δεν περιορίζεται σε αυτήν.

Οι συμβουλές να μην κλέβει και να μην κακολογεί εκφράζονται σαν προειδοποιήσεις -αν ο νέος τα κάνει αυτά οι συνάνθρωποί του θα στραφούν εναντίον του. Οι ηθικοί κανόνες εδώ επικεντρώνονται πρώτα στη βάση της συνύπαρξης με τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας και κατά δεύτερο λόγο στη θεϊκή βούληση. Βλέπουμε και μια σιγουριά από τη μεριά του πατέρα ότι οι νόμοι θα τηρηθούν, στην πεποίθησή του πως αν ο γιος του κάνει έγκλημα σίγουρα θα αποκαλυφθεί. Υπάρχει κάποια εμπιστοσύνη λοιπόν στην διατήρηση της τάξης από τα όργανα του νόμου της εποχής.

Η επόμενη προειδοποίηση πρέπει να συνδέεται πιο άμεσα με τις περιστάσεις της περιόδου που γράφτηκε το κείμενο. Το να εκφράζει κανείς ανοιχτά τις ενδόμυχες σκέψεις του ίσως ήταν κάτι που θα τον έβαζε σε μπελάδες˙ η ελευθερία του λόγου είναι πιο σύγχρονο προνόμιο. «Κάνε προσπάθεια να περιορίσεις τον λόγο σου» του λέει, προσπαθώντας να του εμφυσήσει τη χρησιμότητα, αν όχι την αναγκαιότητα, της πειθαρχίας στη δημόσια παρουσία του.

Με αυτήν την ιδέα της πειθαρχίας συνδέεται η τελευταία παράγραφος του κειμένου, όπου βρίσκουμε μια προτρεπτική συμβουλή. Ο νέος καλείται να αυτό-περιορίζεται, να κάνει έναν «εσωτερικό» αυτό-έλεγχο. Δεν πρέπει λοιπόν να μας εκπλήσσει το ότι ο τρόπος με τον οποίο του προτείνει να αποκτήσει αυτήν την αυτό-κυριαρχία είναι η ευλάβεια. Θυσίες, ευσεβή λόγια, θυμιάματα, προσφορές στο θεό, προσευχές, ικεσίες και προσκυνήματα πρέπει να είναι καθημερινή ενασχόληση του νέου για να αποκτηθεί η αποβλέπουσα αρμονία.

Ίσως η πιο αξιομνημόνευτη συμβουλή, όμως, να είναι αυτή που προτείνεται στην πρώτη παράγραφο. Ο νέος παροτρύνεται να γίνει φίλος του εχθρού του, προλαβαίνοντας τον Κομφούκιο και τον Βούδα για σχεδόν δύο χιλιετίες και τον Ιησού για περίπου δυόμιση. Η ανταπόδοση της κακίας απαγορεύεται˙ αντιθέτως, η κακία πρέπει να ανταποδοθεί με καλοσύνη και δικαιοσύνη, με παραχώρηση φαγητού και πιοτού. Η απολαβή αδικίας δεν πρέπει να κάνει τον νέο να γίνει ο ίδιος άδικος. Η παρότρυνση της καλοσύνης δε γίνεται εδώ ούτε με το φόβο κάποιου θεού ούτε για το φόβο άλλης τιμωρίας. Όπως είδαμε, φόβος συνεπειών αναφέρεται αργότερα στο κείμενο και έχει να κάνει με το τι πρέπει να περιμένει κάποιος από τους συνανθρώπους του, και όχι από κάποιον θεό, και μόνο όταν αυτός αδικεί, όχι όταν δε φέρεται με καλοσύνη.

Ακόμα κι αν εδώ έχουμε ένα κείμενο όπου ο πατέρας προσπαθεί να εμφυσήσει αξίες στον γιο του για το δικό του καλό, βλέπουμε πως οι κανόνες ηθικής αυτοί, αν τηρούνται από το σύνολο των ανθρώπων, οδηγούν στην κοινωνική αρμονία –όχι μόνο στην καλή ζωή του γιου. Η καλοσύνη, λοιπόν, προτείνεται σαν συνδετικός κρίκος μεταξύ των ανθρώπων. Υποδεικνύεται σαν ένα μέσο για την επίτευξη κοινωνικής αρμονίας, όχι σαν μια ευκαιρία για κομπασμούς ή για να αποκτηθεί μια προνομιακή θέση μέσα σε αυτήν. Με αυτήν την έννοια, η καλοσύνη προβάλλεται σαν ένα εργαλείο που πρέπει να χρησιμοποιηθεί˙ σημαντικό για τον πατέρα φαίνεται να είναι η επίλυση προβλημάτων, όχι η απλή ηθικολογία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η αλλαγή προσώπου στη δεύτερη παράγραφο:

«Δώσε φαγητό να φάει, μπύρα να πιει, παραχώρησε αυτό που θα ζητηθεί, προνόησε και κέρνα με τιμή. Σε αυτό, ο θεός του ανθρώπου («one’s god») χαίρει ευχαρίστησης. Είναι ευχάριστο για τον Shamash, ο οποίος θα τον ανταμείψει με εύνοια. Να κάνεις αγαθά πράγματα, να είσαι καλός όλες σου τις ημέρες.»

Ενώ οι προτροπές είναι σε δεύτερο πρόσωπο και αφορούν συμβουλές για το πώς να φερθεί ο νεαρός, όσον αφορά τις ενέργειες του θεού, προβάλλονται αόριστα ως προς το πώς φέρεται ο θεός γενικά προς αυτόν (όποιος και να είναι) που τον ευχαριστεί. Δε φαίνεται να προσφέρεται υπόσχεση με σιγουριά από τον πατέρα ότι αν ο γιος του κάνει αυτά τα πράγματα τότε θα κερδίσει την εύνοια του θεού –όπως θα συνέβαινε αν του έλεγε «ο θεός σου χαίρει ευχαρίστησης» και «θα σε ανταμείψει με εύνοια». Ο νεαρός καλείται να είναι καλός ακόμα κι αν ξέρει πως στην περίπτωσή του μπορεί να μην έρθουν όλα ευνοϊκά. Οι θεοί των Μεσοποτάμιων μας φανερώνονται, έτσι κι αλλιώς, αρκετά ιδιότροποι στους μύθους της περιοχής. Όπως μπορούμε να δούμε και αλλού (όπως στον Διάλογο της Απαισιοδοξίας), οι Μεσοποτάμιοι ήταν συχνά πεσιμιστικοί όσον αφορά τα μελλούμενα, όταν οι θεοί δεν πρόσφεραν την αναμενόμενη ανταμοιβή της καλής συμπεριφοράς ή όταν στοχάζονταν για τη ματαιότητα της ύπαρξης (δείτε εδώ για μια παρουσίαση).

Το ίδιο το γεγονός πως το κείμενο είναι τόσο παλιό, δείχνει πως οι αξίες αυτές είναι αιώνιες και οι διαφορές που χωρίζουν την εποχή των Ακκαδίων με τη δική μας δε χωρίζουν και την ανθρώπινη φύση των αρχαίων και των σύγχρονων. Οι ηθικές αξίες φανερώνονται αιώνιες και απαράλλαχτες, ανεξάρτητες από θρησκευτικές, κοινωνικές ή άλλες ιδιαιτερότητες –θα λέγαμε, είναι αξίες που βρίσκονται εκτός της ιστορίας.

Οφείλω την ανακάλυψη αυτού του υπέρχου μικρού κειμένου στον youtube χρήστη Sargon of Akkad και στο κανάλι του Ancient Recitations, όπου προσφέρει την απαγγελία των συμβουλών του αρχαίου Ακκάδιου πατέρα και τα δικά του σχόλια.

Εδώ μπορείτε να τα ακούσετε και τα δύο: